Bernard Hammelburg | BNR

Je kunt het met recht een exodus noemen: vanuit de hele wereld stromen ze naar hun beloofde land – Israëlische staatsburgers die volgende week bij de verkiezingen hun stem willen uitbrengen. Want volgens de kieswet kan dat alleen in Israël zelf. De oppositie hoopt op een wonder: een paar zeteltjes meer – voldoende om premier Bibi Netanyahu te dumpen.
Wat politieke signatuur betreft is die hoop gerechtvaardigd. Een stevige meerderheid onder Israëlische expats is liberaal of progressief. En het gaat om een hoop kiezers. Er wonen zo’n 630.000 Israëliërs in het buitenland. Of die allemaal op 26 oktober naar de stembus gaan valt te betwijfelen, maar een hoop doen dat wel degelijk.
Van de 180.000 expats in Amerika maken naar schatting 50.000 gebruik van speciale chartervluchten die nu al af en aan vliegen. Het is een enorme organisatie, waaraan maanden is gewerkt. In het VK wonen 23.000 Israëliërs, in Frankrijk 12.000. Israëliërs zijn erg van de complotten. Een daarvan is dat zoveel expats nu al aankomen omdat ze Netanyahu ervan verdenken vlak voor de verkiezingen het internationale vliegveld te sluiten, met de ‘nationale veiligheid’ als argument.
Ook onder in Nederland wonende expats is zo’n snelle ‘stem-reis’ vanzelfsprekend. Het is een beetje lastig schatten hoeveel het er zijn. 2500 inwoners van Nederland hebben de Israëlische nationaliteit, maar bijna 9000 van de eerste generatie en 5000 van de tweede generatie, dus geboren in Nederland, zijn volgens de Israëlische wet ook staatsburger.
Wat levert het nou op? Israël heeft een kiesdrempel van 3.25 procent, en gemiddeld zijn 30.000 tot 40.000 stemmen nodig voor één zetel. De in Amerika wonende expats kunnen theoretisch twee zetels kiezen en de Nederlandse samen met die uit het VK en Frankrijk ook wel eentje. Op een totaal van 120 zetels in het parlement kan dat doorslaggevend zijn.
Israël heeft, net als Nederland, een coalitiesysteem. In de peilingen ligt de belangrijkste uitdager, voormalig legerchef Gadi Eisenkot, met zijn partij ‘Recht Vooruit’ aan kop met 23 zetels, Netanyahu met zijn Liukud staat op 19. Het probleem is dat Eisenkots gematigde coalitie op 58 zetels staat en Netanyahu met zijn ultraconservatieve coalitie op 48 – geen van beide halen de benodigde meerderheid van 61 zetels. En daarmee worden die paar zeteltjes verschil die de exodus uit de diaspora kunnen maken goud waard.
Als het klopt. Peilingen zijn maar peilingen, en van die expat-stemmen gaan er natuurlijk ook een hoop naar Netanyahu’s coalitie. Maar het anti-Bibi sentiment is nu zo groot dat we Israël, en feitelijk ook onszelf, op zijn minst de hoop moeten gunnen.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De problemen rond het functioneren van het satellietsysteem Starlink in Oekraïne gaan iedereen aan, zegt voormalig Navo-baas Jaap de Hoop Scheffer. ‘Dat dit enkel de Amerikanen en Oekraïners betreft, kan niet het correcte antwoord zijn.’ Dat zegt hij in BNR De Wereld.
Luister ook | 'We hebben geen oorlog, maar ook geen vrede'
Woensdag werd het voor de Oekraïense defensie kritieke Starlink-internetsysteem plotseling vanuit de VS begrensd, waardoor een snelle respons op luchtaanvallen werd gefrustreerd. Vandaag, een dag later pas, meldde Oekraïne dat de systemen waren hersteld. Rutte laat via een woordvoerder desgevraagd aan BNR weten dat het gebruik van Starlink iets tussen de Amerikanen en Oekraïne is. De Hoop Scheffer begrijpt dat Rutte zich diplomatiek uitlaat, maar is het er niet mee eens. ‘Ik vind het toch wel iets serieuzer dan uit dit formele antwoord van de Navo blijkt,’ zegt Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de Navo. ‘Dit gaat iedereen aan.’
President Zelensky wees na het incident vooral naar de eigenaar van Starlink, SpaceX-baas Elon Musk. Die wijst op zijn beurt weer naar de Amerikaanse regering. ‘Hij zit indirect natuurlijk wel aan de knoppen, want hij is eigenaar van het systeem. Maar het kan best zijn dat Elon Musk instructies heeft gekregen uit het Witte Huis.’
Lees ook | ‘Starlink weer operationeel voor Oekraïne’, waarom verbinding werd beperkt blijft onduidelijk
Saoedi-Arabië worstelt met de Houthi's
Saoedi-Arabië mag dan heel veel geld hebben en ontzettend veel wapens van de VS krijgen, het lukt het land maar niet om de Houthi-rebellen te verslaan. Bij een aanval op de luchthaven van de Saoedische hoofdstad Riyad vielen 18 doden en raakten honderden mensen gewond. Ook hadden zij het gemunt op het hoofdkantoor van de oliegigant Aramco. Defensiespecialist Peter Wijninga legt uit dat het Saoedische leger op het oog heel goed is, maar dat dat in werkelijkheid enorm tegenvalt.
Lees ook | Tot de tanden bewapend en onbevreesd. Wie zijn de Houthi’s?
Trump speelt in op 'het rode gevaar' | Postma in Amerika
De tijden van Joe McCarthy lijken te herleven. Het communisme speelt een belangrijke rol de campagne van president Trump, ziet Amerika-correspondent Jan Postma. Maar hoeveel 'communisten' er nou echt meedoen?
Over de makers
Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.
Redactie
Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Saoedi-Arabië heeft een kolossaal wapenarsenaal en een grote krijgsmacht, maar is nu al elf jaar niet in staat de Jemenitische Houthi-rebellen te verslaan. De Houthi’s hebben vaker aanvallen gedaan op Saoedische doelen, maar zo heftig als het er nu toegaat is in tien jaar niet gebeurd. Ze blokkeren al een maand de Straat van Bab el-Mandeb, waarmee ze de olie-export door de Rode Zee hebben afgesneden.
Amerika is veruit de grootste wapenexporteur ter wereld, en Saoedi-Arabië is, met de aankoop van 12-15 procent van die export, veruit de grootste klant: bijvoorbeeld F-15-gevechtsvliegtuigen, Apache en Black Hawk helikopters, 108 Patriot-systemen – al raken de raketten snel op – een enorm arsenaal aan langeafstandsraketten en tanks. Het Pentagon heeft begin deze maand de verkoop van 48 F-35’s goedgekeurd. Kortom: het kan niet op. Alleen: het werkt niet.
Daar zijn verschillende redenen voor. In de eerste plaats is de krijgsmacht slecht getraind. Gevechtsvliegtuigen, helikopters en Patriots, bijvoorbeeld, worden door Amerikanen en Britten onderhouden. Een rigide, archaïsche commandostructuur van loyale leden van het koninklijk huis verhindert officieren en soldaten in het veld zelf beslissingen te nemen. Maar de belangrijkste factor is dat het land een dictatuur is, waarvan de leiders zich grotere zorgen maken over hun veiligheid in eigen land dan over vijanden van buiten.
Er zijn twee legers: een reguliere krijgsmacht die onder het ministerie van defensie valt en de Saoedi-Arabische Nationale Garde, die is samengesteld uit loyale tribale milities. Ze hebben aparte inlichtingendiensten, gescheiden commandostructuur en inkoopafdelingen. Daarmee is de veiligheid van de omvangrijke koninklijke elite gewaarborgd, maar het samenstellen van een leger dat het kan opnemen tegen vijanden van buiten is een logistieke nachtmerrie.
Daartegenover staan de Houthi’s, die vechten als een guerrillamacht, met een goed getraind leger, uitgerust en van wapens voorzien door Iran, maar inmiddels zeer behendig in de eigen productie van raketten en drones.
Kroonprins Mohammed bin Salman kijkt bijna smekend naar Amerika, dat vorig jaar een bombardement op de Houthi’s uitvoerde, en dat wil hij weer. Washington helpt met inlichtingen en satellietinformatie voor het zoeken naar doelen, maar Donald Trump houdt zich verder op de vlakte. ‘Ik moet nog beslissen’, zegt hij. Begrijpelijk, want een aanval op de Houthi’s leidt onherroepelijk tot Iraanse represailles tegen andere Golfstaten. Als, zoals bij Trump, je grootste zorg de dieselprijs is, bemoei je dan niet met deze burenruzie.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Europa ligt voortdurend onder vuur. Niet letterlijk, maar we worden regelmatig getroffen door sabotageacties. Volgens hoogleraar krijgswetenschappen Martijn Kitzen moeten we dit geen hybride dreigingen noemen. ‘We hebben te maken met een hybride oorlog’, zegt hij in BNR De Wereld bij Bernard Hammelburg en Europa-verslaggever Geert Jan Hahn.
Luister ook | Hervormingen VN keihard nodig: 'Landen voelen zich niet goed vertegenwoordigd'
Denemarken beschuldigt Rusland van sabotageacties tegen Deense defensiebedrijven die wapens aan Oekraïne leveren. Duitsland wijst naar Rusland voor de mislukte aanslag op het vliegveld van Leipzig en de VS wijst volgens de New York Times naar Iran voor de verijdelde aanslag op een Britse luchtmachtbasis.
De VS heeft besloten om al zijn bommenwerpers weg te halen van de Britse luchtmachtbasis RAF Fairford. Het land heeft die basis veel gebruikt in de oorlog tegen Iran. Kitzen snapt dan ook dat dit een doelwit kan zijn. ‘Het verbaast mij eerlijk gezegd dat het nog niet eerder is gebeurd.’ De hoogleraar aan de Defensie Academie en de Universiteit Leiden ziet dat bommenwerpers makkelijke doelwitten zijn. ‘Die bommenwerpers staan gewoon in de openlucht. Er zijn geen bunkers, geen harde faciliteiten. Je kunt ze vanaf de openbare weg zo zien staan.’ Ook al erkent hij dat Fairford wel degelijk stevig bewaakt wordt.
Volgens Kitzen zitten we in een grijze zone. 'Sowieso moet de eerste reactie dus niet militair zijn. We zitten onder de drempel van wat wij als oorlog zien. Je moet diplomatiek en economisch reageren.
Lees ook | Cuba haalt fel uit naar VS bij VN: ‘Cuba is geen bedreiging, de blokkade wel’
Valt Cuba?
Na Venezuela en Iran heeft Trump het ook gemunt op Cuba. Het land verkeerd in een diepe economische crisis nu Amerika de olie-import van Cuba tegenhoudt. Bram Vermeulen reisde er voor VPRO's Frontlinie naar toe en maakte er een driedelige documentaireserie: Cuba - De Prooi. Volgens hem is verandering in het land onafwendbaar. Het is alleen de vraag op wat voor manier.
Frontlinie: Cuba - De Prooi is vanaf donderdag 8 oktober om 20:35 uur te zien op NPO 2 en via NPO Start.
Luister ook | Amerika Podcast
Republikeinen houden Trump buiten beeld | Postma in Amerika
Trump is nu ook zelf aan zijn campagne voor de midterms begonnen. Maar Republikeinse kandidaten willen de president liever buiten beeld houden en spreken zich ook uit in campagnefilmpjes, ziet Amerika-correspondent Jan Postma.
Over de makers
Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.
Redactie
Michaël Roele, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Kort na de barbaarse inval van Hamas in Israël en de kidnapping van ruim 200 burgers, vandaag drie jaar geleden, bezocht de Amerikaanse president Biden het rouwende land. Zijn boodschap aan premier Netanyahu: geef niet toe aan het oerinstinct van wraak, want dat leidt tot enorm verlies onder burgers en kost je de sympathie van de wereld.
'Maak niet de fout die wij na 9/11 maakten,' zei Biden, doelend op de oorlogen in Afghanistan en Irak. Beide oorlogen verloor Amerika, tegen de Taliban in Afghanistan en de sjiitische milities in Irak. Zoals de oorlog in Korea niet verder kwam dan een wapenstilstand, en zoals de oorlog in Vietnam na twaalf jaar en het verlies van 58.000 Amerikaanse soldaten eindigde in een overwinning van de Viet-Kong.
Ook het machtige Sovjetleger was in 1989, na tien jaar oorlog in Afghanistan, verslagen door de Moedjahedien, voorgangers van de Taliban. Overweldigende militaire slagkracht is machteloos tegen schijnbaar zwakke vijanden, terroristen, rebellen en guerrilla's, en dat geldt evenzeer voor Israël, dat Hamas en Hezbollah hooguit een tijdje tot zwijgen kan brengen, maar niet voorgoed kan uitschakelen.
Verrassing
Had Israël dan na de grootste aanslag op Joden sinds de Holocaust en het lot van de gijzelaars niets moeten doen? Nee, maar het land had moeten doen waarin het goed is: nadenken, plannen, een strategie uitstippelen, en een exitstrategie gereed hebben. Het feit dat de aanval als een totale verrassing kwam – al beweert dagblad Haaretz dat Netanyahu door de Emiraten was gewaarschuwd – liet zien dat de inlichtingendiensten hadden gefaald. Wat ook bleek uit een funest gebrek aan kennis over de omvang het tunnelcomplex in Gaza.
Trieste waarheid
Bij de oorlog tegen Iran, door de VS en Israël, komen de aanvallers er alwéér achter hoe moeilijk het is om te winnen. Sterker nog: tot nu toe heeft Iran de beste kaarten en geeft geen krimp. De trieste waarheid, drie jaar na die vreselijke dag, is dat Israël door het falen van een uitsluitend op machtsbehoud navigerende regering, niet is omarmd maar is geïsoleerd, met als gevolg een haast ongeëvenaarde golf van antisemitisme. Dat was er latent altijd al, maar de wereld zou er toch wat anders uitzien als Netanyahu drie jaar geleden naar Joe Biden had geluisterd.
See omnystudio.com/listener for privacy information.