De Joodse stad

De Transvaalbuurt werd in de jaren 1910–1920 de nieuwe Jodenbuurt van Amsterdam. Maar zoals cultuurhistoricus Daniël Metz in deze aflevering vertelt: deze Joden lieten hun religie achter; alleen de belangrijkste Joodse feestdagen werden gevierd, verder leefden zij seculier of ‘klokvrij’. Julia gaat op bezoek bij Rachel Hart, die hier als kind kwam wonen, voor de Tweede Wereldoorlog, en bij Wil Erents-de Brave, die al sinds 1946 bijna onafgebroken in de Transvaalbuurt woont.

De Joodse stad is een project van de Gemeente Amsterdam, het Joods Cultureel Kwartier en de Universiteit van Amsterdam. Concept, research en presentatie: Julia van der Krieke. Opname en montage: Caspar Stalenhoef. Muziek: Akim Moiseenkov.

In deze eerste aflevering over Amsterdam-Oost introduceren we het stadsdeel. Julia praat met Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies aan de UvA, over het ontstaan van Joods Oost en de komst van Oost-Joden. Geert van Tijn en Frank Meelker vertellen over hun vader/opa Eli van Tijn (1902–1945), hoofdonderwijzer van de Kraaipanschool en verzetsman. Julia leest ook stukken voor uit een van de vele boeken van Mijntje (of Maartje) van Tijn (1933–2007), Geerts zus en Franks moeder. Ten slotte gaan we, ook met Frank Meelker, op bezoek bij de 94-jarige Shulah Soeters-van Velzen, die in de Transvaalbuurt is opgegroeid en tijdens de oorlog op vele plekken ondergedoken heeft gezeten, onder andere in de Kraaipanschool.

N.B. In minuut 54 vertelt Shulah dat de jongste drie van het gezin waarin ze opgroeide nog in leven zijn; helaas is in de tussentijd haar broer overleden.

De Joodse stad is een project van de Gemeente Amsterdam, het Joods Cultureel Kwartier en de Universiteit van Amsterdam. Concept, research en presentatie: Julia van der Krieke. Opname en montage: Caspar Stalenhoef. Muziek: Akim Moiseenkov.

Houd je podcast-app in de gaten! Deze maand verschijnt de eerste van zes nieuwe afleveringen van De Joodse stad. Na seizoenen op Vlooienburg en Uilenburg, Rapenburg en de Plantage, gaat dit seizoen over Amsterdam-Oost.

Dit is de laatste aflevering van het seizoen!

In de Amsterdamse Plantage staat sinds 1838 een tuin: Natura Artis Magistra, beter bekend als Artis. Julia van der Krieke ontmoet Job van Tol, die met De oppasser (2021) een boek schreef over zijn werk en over de Artis-mannen van weleer, zoals Jaap Kaas, Rudolf Polak, Eli Heimans en Siegfried van Praag. Daarnaast loopt Julia door het Wertheimpark en de Henri Polaklaan met Ephraïm Goldstoff, die is opgegroeid tegenover Artis. Maar allereerst vertelt hoogleraar Bart Wallet hoe belangrijk Artis was voor Amsterdamse Joden.

Het liedje vanaf 3:54 is ‘Naar de Artis’ (1935) van Louis Davids (1883-1939).

De Joodse stad is een project van het Joods Cultureel Kwartier, de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam en de gemeente Amsterdam. Productie: Julia van der Krieke en Caspar Stalenhoef. Muziek: Akim Moiseenkov.

De Plantage heeft een belangrijke diamant- en vakbondgeschiedenis: in de Henri Polaklaan staat sinds 1900 het eerste vakbondsgebouw van Nederland, de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond. Maar het was in die tijd ook dé uitgaansbuurt van Amsterdam, met talloze theaters. Hier gingen de toneelstukken van bijvoorbeeld Herman Heijermans (1864-1924) in première. 

Julia van der Krieke praat in deze aflevering met Karin Hofmeester (directeur onderzoek Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis), Joris Kok (postdoctoraal onderzoeker Radboud Universiteit) en Bart Wallet (hoogleraar Joodse studies, Universiteit van Amsterdam). 

De Joodse stad is een project van het Joods Cultureel Kwartier, de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam en de gemeente Amsterdam. Productie: Julia van der Krieke en Caspar Stalenhoef. Muziek: Akim Moiseenkov.