Historische BoekenCast

Live vanaf het Geschiedenis Festival in Haarlem:

Middeleeuwers hadden plaatjes aan de muur van keisnijdingen, waarbij een kei operatief en onverdoofd werd weggesneden uit het hoofd van een zot. Ook hingen er schilderijen aan de wand van hoofden in bakovens, omdat een nieuw hoofd een nieuw, verbeterd mens zou opleveren. Een gesprek met historica Wendy Wauters, schrijver van Lijf der zotheid, waaruit blijkt dat de middeleeuwers niet zoveel gekker waren dan wij.
Adolf Hitler wilde de democratie afschaffen met constitutionele middelen, zei hij in 1930 in een afgeladen rechtszaal. Na die uitspraak had hij één maand, drie weken, twee dagen, acht uur en veertig minuten nodig om de Weimarrepubliek om te vormen tot een autoritaire staat. Historicus Timothy W. Ryback schreef er een boek over: 53 Dagen. Hoe Hitler een democratie ontmantelde. Recensent Wim Berkelaar bespreekt het.
Vikingen zouden grof en gewelddadig zijn, en last hebben van een plunder-obsessie. Dat klassieke beeld is aan revisie toe, zo blijkt uit Het laatste Vikingrijk van Kristina Ekero Eriksson en Bo Eriksson. ‘Het waren uiteraard krijgers en rovers, maar ze brachten ook beschaving en christendom,’ aldus recensent Manon van der Heijden.
De Albanese dictator Enver Hoxha was bijna stalinistischer dan Stalin en jaloers op Mao’s persoonsverheerlijking. Bovenal was hij paranoïde en megalomaan. Onlangs verscheen een nieuwe biografie over hem. Pieter van Os bespreekt het boek en legt uit hoe Hoxha de harten veroverde van maoïsten in het Westen.

- Bij geweld uit naam van religie denken we aan de aanslagen op Charlie Hebdo en de Twin Towers. Maar het geweld in naam van een godheid is veel ouder en vooral veel maar dan dat. Het behoort tot het standaardpakket van de grote monotheïstische godsdiensten, zo blijkt uit het boek Heilige Huisjes van historicus Kaj Brens. ‘In heilige teksten staan expliciete, gewelddadige en verdrukkende teksten. Die kun je niet redigeren.’
- Onteigenen heeft een slechte naam. Maar was de afschaffing van de slavernij niet een grote onteigeningscampagne? En als de overheid zich het spoorwegnetwerk niet had toegeëigend, was er dan überhaupt wel mobiliteit geweest in de negentiende en twintigste eeuw? Zonder onteigening geen vooruitgang, concludeert de economische historicus Nicholas Mulder in zijn boek Macht en eigendom. Daarin zou hij weleens gelijk kunnen hebben, vindt recensent Pieter van Os.

We kennen hem van ‘de stoel’ en ‘het huis’. Gerrit Rietveld zou wereldberoemd worden, ook in eigen land, maar zijn succes had een lange aanloop. Nederland was zogezegd niet meteen klaar voor zijn werk en zijn ontwerpen. Rémon van Gemeren schreef een lijvige biografie over de ontwerper en schuift aan om te vertellen over zijn onderzoek.
Een negentiende-eeuwse Schotse dominee had het als eerste over een land zonder volk voor een volk zonder land. Het mythisch-ideologische verhaal achter Israël is sindsdien niet meer weg te denken en tot op heden pijnlijk actueel, zo blijkt uit Staat van verbeelding. Een historische reis door Palestina-Israël van Lodewijk van Oord. Een eyeopener, aldus recensent Anne-Lot Hoek.
De zestiende-eeuwse Indiaase keizer Akbar de Grote was voor zijn tijd zeer ruimdenkend: hij wilde zijn onderdanen leren leven met andersdenkenden en andersgelovigen. Hij had net zo goed Akbar de Tolerante kunnen heten, maar dankzij zijn veroveringen en heerszucht werd het toch 'de Grote'. In het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad lees je een portret van de Indiase keizer, vertelt hoofdredacteur Bas Kromhout.

Het boek De kracht van middenmacht van Oost-Azië-kenners Remco Breuker en Casper Wits gaat over fiere naties die zich als een dappere David verzetten tegen de populistische Goliath-supermachten van onze tijd. Als het gaat om het versterken van onze democratie, kunnen Europa en Nederland leren van ‘middenmachten’ Zuid-Korea, Japan en Taiwan, stellen de auteurs. ‘Maar we moeten eerst af zien te komen van onze geografische ongeletterdheid en winterslaap.'
David Hume, Dennis Diderot en Immanuel Kant worden vaak genoemd als de achttiende-eeuwse helden van de geest die ons de Verlichting brachten. Maar er is een naam die vaak wordt vergeten in dat rijtje. Die van de Duitse zelfdenker George Forster, die te vooruitstrevend was, zo niet te woke voor zijn tijd. Met haar nieuwe boek De reiziger haalt Andrea Wulf hem onder het stof vandaan en redt ze Forster van de vergetelheid. Recensent Anne-Lot Hoek bespreekt het boek.

Eind jaren veertig, begin jaren vijftig vertrokken duizenden Nederlanders naar Zuid-Afrika op zoek naar een beter bestaan. Retour Pretoria vertelt het verhaal van een christelijk echtpaar dat de Zuid-Afrikaanse droom najoeg en de apartheid in het land als vanzelfsprekend ging zien, maar er langzaam steeds meer afstand van nam. Auteur Marusja Aangeenbrug schuift aan om te vertellen over het boek en haar onderzoek.
Ze strijdt al een leven lang voor vrouwenrechten en tegen racisme en milieuvervuiling. Ze zal daarom vast vinden dat we in donkere tijden leven. Maar de Amerikaanse historica Rebecca Solnit ageert in haar nieuwste boek Het begin volgt op het einde juist tegen alarmisme en doemdenken. Want als je de wereld van nu vergelijkt met die uit haar geboortejaar 1951, moet je wel concluderen dat die onmiskenbaar ten goede is veranderd. ‘Een meeslepend en heerlijk stellig boek’, aldus recensent Pieter van Os.
Cancelcultuur bestond ook al in de Middeleeuwen, maar heette toen excommunicatie. Dat blijkt uit een verhaal in het nieuwe nummer van Historisch Nieuwsblad, vertelt hoofdredacteur Bas Kromhout. Wie deze banvloek van paus en kerk over zich heen kreeg, was uitgesloten van de heilige sacramenten en werd sociaal vaak als paria gezien. Toch was excommunicatie een verbeteringsstraf: wie tot inkeer kwam, kreeg een herkansing.