LLEARN Podcast

In aflevering 66 van de LLEARN Podcast spreken Valentina Devid & René Kneyber met Hannah Bijlsma over haar boek Zicht op de Leraar— een doordacht pleidooi voor een gedeeld kwaliteitsbesef over goed leraarschap in Nederland. Hannah is gepromoveerd onderzoeker, leerkracht groep 4, werkzaam bij de Radboud Universiteit en bij Excel.
Over het boek
Zicht op de Leraar is een normatief maar zorgvuldig onderbouwd boek over wat goed leraarschap inhoudt
Het bouwt voort op haar eerdere boek Zicht op de Les, maar neemt nu een explicieter standpunt in
Geschreven voor middenmanagement van scholen én lerarenopleidingen
Kern van de boodschap: de kwaliteit van leraren is niet neutraal — goed leraarschap is altijd normatief, en dat mag je ook gewoon zeggen
Het probleem in Nederland
Er ontbreekt een helder gedeeld beeld van welke kennis en vaardigheden leraren nodig hebben
Er zijn bijna 500 routes om leraar te worden, met enorme verschillen in inhoud en aanpak
Onderzoek naar curricula van lerarenopleidingen toont grote variatie: sommige opleidingen besteden 0,5% aandacht aan klassenmanagement, andere 20-30%
Hetzelfde geldt voor feedback geven, evidence-informed werken en andere essentiële vaardigheden
Opleidingen zijn zowel opleider als poortwachter: ze bepalen zelf wanneer iemand bevoegd is
De doorgaande lijn ontbreekt
De overgang van opleiding naar inductiefase is ruis-gevoelig: opleidingen leren verschillende dingen aan
Veel scholen starten de inductiefase opnieuw, wat verwarrend en demotiverend is voor startende leraren
De inductiefase is cruciaal voor het behoud van leraren — als kennis niet wordt verankerd, "verdrink je"
Sommige besturen organiseren dit goed, anderen helemaal niet — het hangt te veel af van toeval
Wat werkt: leren van het buitenland
Vlaanderen: sterke gedeelde taal rondom didactiek, klassenmanagement en kennisrijk curriculum — vanuit politiek én in de praktijk
Schotland: tweefasensysteem waarbij je pas na jaren lesgeven én een vervolgopleiding je volledige bevoegdheid krijgt
Engeland: eenjarige opleiding gevolgd door een intensief Early Career Framework in de school zelf
Gemeenschappelijk in alle succesvolle landen: een gedeeld eindpunt en gedeelde taal over goed leraarschap
Gedeeld kwaliteitsbesef als sleutel
Zonder gedeelde taal kun je niet gericht coachen, observeren of feedback geven
Een gedeeld kwaliteitsbesef maakt feedback minder bedreigend: je herkent wat kwaliteit is en begrijpt waarom je feedback krijgt
Instructional coaching werkt juist zo goed omdat het heel fijnmazig inzoomt op concrete leskwaliteit
In Engeland zag Hannah hoe leraren gecoacht worden op kleine, specifieke elementen — met directe impact
De kern van het leraarsvak
Lesgeven is en blijft de kern van het vak — al het andere is daaraan ondergeschikt
Hoge verwachtingen van alle leerlingen zijn de absolute basis: elke leraar moet ervan overtuigd zijn dat alle leerlingen kunnen leren
Routine-expertise versus adaptieve expertise: eerst solide routines opbouwen, daarna flexibel en wendbaar kunnen inspelen op context en leerlingen
Adaptieve expertise ontlast het werkgeheugen van de leraar, waardoor er meer ruimte is om de klas echt te zien

Toetsen leiden tot stress, studenten haken af en instellingen grijpen naar snelle oplossingen. Maar wat als het probleem helemaal niet in de toets zelf zit? In deze aflevering van de LLearn Podcast gaat René Kneiber in gesprek met Antoinette van Berkel en Dominique Sluismans over hun boek Toetsen in verbinding — een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals. Hun centrale boodschap: goede toetsing begint bij de vraag waartoe je opleidt, en is onlosmakelijk verbonden met het curriculum, de student en de beroepspraktijk.
Over het boek
Toetsen in verbinding is een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals
Het boek is een pleidooi om toetsing in het hoger onderwijs fundamenteel te heroverwegen
Centraal staat de vraag: hoe hangt toetsing samen met het curriculum, de student en de beroepspraktijk?
Waartoe leiden we op?
Het boek opent met een uitspraak van Erik Mazur: "Als we toetsing niet heroverwegen, blijven we de leiders van morgen opleiden als volgers van gisteren"
Toetsing staat nooit op zichzelf — het is altijd verbonden met de vraag waartoe je opleidt
Ontwikkelingen zoals generatieve AI vragen om een voortdurende herijking van wat je van studenten wilt zien
Studentenstress
Studentenwelzijn staat hoog op de agenda, maar de reflexmatige oplossing — cursussen veerkracht of weerbaarheid — schiet tekort
Stress los je niet op met stresstraining, maar met goed onderwijs
Duidelijke verwachtingen, begrijpelijke taal en samenhang in het curriculum verlagen stress effectiever
Ook aanwezigheid is een ontwerpvraag: wanneer heeft fysieke aanwezigheid écht meerwaarde?
Het curriculaire spinnenweb
Het spinnenweb toont tien curriculumcomponenten die in samenhang moeten zijn
De kern is het hart van het spinnenweb: waartoe dient dit onderwijs, en waarom?
Pas als een team het daarover eens is, kunnen alle andere curriculumkeuzes goed worden onderbouwd
Zonder een helder hart werken teams langs elkaar heen — ongeacht hoeveel documenten er worden geschreven
Klein beginnen, groot denken
Grote curriculumherzieningen zijn niet altijd de oplossing
Kleine, gerichte interventies hebben vaak meer impact
Voorbeelden: de taal in een rubric verbeteren, een feedbackaanpak herzien, casuïstiek inzetten voor teamreflectie
Taalbewuste toetsing is cruciaal: als de taal studenten bij voorbaat benadeelt, kunnen ze nooit laten zien wat ze écht weten
Generatieve AI
AI is geen losstaand probleem, maar een aanleiding om opnieuw na te denken over authenticiteit en vakmanschap
Kleine stappen werken: studenten leren AI in te zetten én leren er kritisch op te reflecteren
Studenten hebben altijd manieren gezocht om het zichzelf makkelijker te maken — AI is een nieuwe werkelijkheid, geen nieuw probleem
De kernvraag blijft: wat wil je écht dat studenten leren, en hoe maak je dat zichtbaar?
Toetsen als startpunt
Een diploma is geen eindpunt, maar een startbewijs voor verdere ontwikkeling
Als toetsing de zin in leren wegneemt — al in het funderend onderwijs — gaat er iets fundamenteel mis
Formatief handelen en verbinding met de vervolgstap maken toetsing weer tot onderdeel van een inspirerend leerproces
De kwaliteit van toetsing is zichtbaar in klein, dagelijks gedrag — niet in beleidsplannen

Bekijk deze aflevering met ondertiteling op Youtube: https://youtu.be/udlong0eOhM
Boek van Josh Goodrich bestellen? https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555898-responsief-coachen.html
Interesse in het Steplab-platform en de bijbehorende opleiding(en)? https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/steplab-samenwerking/
 
Veel scholen investeren in professionalisering van leraren via studiedagen, workshops of trainingen. Toch blijft de vraag: verandert het onderwijs in de klas daardoor echt?
In deze aflevering van de LLEARN Podcast gaat René Kneyber samen met Sacha van Looveren in gesprek met Josh Goodrich, CEO van Steplab en auteur van het boek Responsive Coaching, en Rachel Sewell, director of implementation
Samen bespreken ze hoe instructional coaching een krachtig alternatief kan zijn voor traditionele vormen van professional development. In plaats van losse trainingen werken leraren via korte, herhaalde coachcycli aan concrete verbeteringen in hun lessen.
Deze aanpak wordt in veel scholen in het Verenigd Koninkrijk al toegepast en wint internationaal snel terrein.
Wat is instructional coaching?
Instructional coaching is een vorm van professionele ontwikkeling voor leraren waarbij twee leraren samenwerken aan verbetering van de lespraktijk.
Het proces bestaat uit een terugkerende coachcyclus:
Een coach observeert een les

Coach en leraar bespreken wat er gebeurde

Ze bepalen één concrete verbeterstap

De leraar past die stap toe in de volgende les

De coach observeert opnieuw en geeft feedback

Door deze cyclus wekelijks of tweewekelijks te herhalen, ontwikkelen leraren stap voor stap nieuwe gewoontes in hun lespraktijk.
Wat is responsief coachen?
In het boek Responsive Coaching beschrijft Josh Goodrich een aanpak waarin de coach flexibel inspeelt op wat een leraar nodig heeft.
De coach kijkt bijvoorbeeld naar:
bewustzijn – ziet de leraar wat er gebeurt in de klas?

inzicht– hoe begrijpt de leraar het probleem?

doelen – waar wil de leraar naartoe werken?

concrete stappen – wat is de eerstvolgende verbetering?

gewoontes – hoe wordt nieuw gedrag onderdeel van de routine?

Afhankelijk van de situatie kan coaching directief zijn (bijvoorbeeld bij een duidelijke verbeterstap) of juist reflectief.
Waarom werkt instructional coaching beter dan traditionele professionalisering?
Volgens Goodrich en Sewell zijn er vier redenen waarom coaching vaak effectiever is dan workshops of studiedagen:
1. Kleine stappen Leraren werken telkens aan één concrete verbetering.
2. Directe toepassing in de klas Nieuwe strategieën worden meteen uitgeprobeerd.
3. Frequente feedback Feedback volgt snel na observatie.
4. Nieuwe routines ontstaan door herhaling Door de coachcycli ontwikkelen leraren duurzame gewoontes.
Veelgemaakte fouten bij het invoeren van instructional coaching
Veel scholen die met coaching beginnen lopen tegen dezelfde problemen aan:
te snel willen opschalen

coaching bovenop bestaande taken stapelen

onvoldoende tijd vrijmaken

coaches onvoldoende trainen

Een belangrijke les uit scholen in Engeland: vervang bestaande vergadertijd door coachingtijd.
De rol van het Steplab-platform
Het Steplab-platform ondersteunt instructional coaching door evidence-informed didactiek te vertalen naar concrete stappen.
Het platform bevat onder andere:
honderden granulaire didactische technieken

videovoorbeelden van effectieve lessen

studiemodules voor leraren en coaches

dashboards waarmee schoolleiders coaching kunnen volgen

tools om coachingcycli te plannen en feedback vast te leggen

Dit maakt coaching ook uitvoerbaar voor beginnende coaches.
Cultuurverandering in scholen
Instructional coaching draait uiteindelijk om het bouwen van een professionele leercultuur.
In sommige scholen coachen leraren elkaar regelmatig en wordt onderwijs voortdurend besproken. Hierdoor ontstaat een cultuur waarin lesgeven centraal staat in professionele gesprekken.
Belangrijkste inzicht uit de aflevering
Instructional coaching hoeft niet perfect te zijn om effect te hebben.
Als leraren elke week een kleine stap verbeteren, kan dat op de lange termijn enorme impact hebben op de kwaliteit van onderwijs.
Meer informatie
proeflicentie Steplab-platform: https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/steplab-samenwerking/

masterclasses instructional coaching: https://toetsrevolutie.nl/event/cursusdag-de-basis-van-instructional-coaching-3/

Programma's voor schoolontwikkeling met coaching: https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/opleiding-instructional-coaching/

Leerlingen zijn druk bezig met een videoproject, maken TikTok-filmpjes en werken enthousiast samen.
Dat voelt als goed onderwijs. Maar… leren ze ook echt?
In aflevering 63 van de LLEARN Podcast is emeritus hoogleraar Paul Kirschner te gast. Aanleiding is zijn nieuwe boek Onderwijsillusies, waarin hij laat zien hoe gemakkelijk we ons in het onderwijs laten misleiden door wat we zien gebeuren in de klas.
Samen met René Kneyber ontrafelt Kirschner hardnekkige illusies, zoals:
het idee dat actieve leerlingen automatisch lerende leerlingen zijn

waarom stilte in de klas soms meer zegt dan drukte

het verschil tussen presteren tijdens de les en duurzaam leren

waarom projectwerk, ontdekken en samenwerken vaak overschat worden

en hoe oefening, variatie en herhaald ophalen uit het geheugen wél leiden tot blijvend leren

Daarnaast gaat het gesprek over de rol van schoolleiders en beleidsmakers: waarom juist zij extra vatbaar zijn voor onderwijsillusies, en waarom kennis over leren cruciaal is voor goede beslissingen.
Een aflevering die uitnodigt om achter het gordijn te kijken van wat er in de klas gebeurt — en kritisch te kijken naar wat écht bijdraagt aan leren.
🎧 Aflevering 63 van de LLEARN Podcast – nu te beluisteren via je favoriete podcastplatform.
Het boek Onderwijsillusies is hier te bestellen: https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555874-onderwijsillusies.html

Deze aflevering met Nederlandse ondertiteling luisteren? Dat kan op Youtube: https://youtu.be/sI4NSR-FjnI
In deze aflevering van de LLearn Podcast spreken we met Jim Knight, de grondlegger van Instructional Coaching. Al meer dan twintig jaar onderzoekt en ontwikkelt hij manieren waarop leraren zich professioneel kunnen ontwikkelen zónder top-down verandermanagement.
We gaan met Jim Knight in gesprek over de kern van instructional coaching:
waarom keuzevrijheid en eigenaarschap cruciaal zijn voor professionele groei

hoe coaching leraren helpt hun impact op leerlingen te vergroten

wat het verschil is tussen coaching, begeleiding en beoordeling

en waarom duurzame schoolverbetering begint bij respect voor het vakmanschap van de leraar

Daarnaast bespreken we hoe instructional coaching er in de praktijk uitziet: van observaties en feedback tot het werken met doelen, data en kleine, haalbare verbeterstappen in de klas.
Deze aflevering is een must-listen voor leraren, schoolleiders en onderwijsadviseurs die zoeken naar een krachtige, mensgerichte manier om samen aan beter onderwijs te werken.
Ook de opleiding volgen van Jim Knight in september 2025? Kijk hier voor meer informatie: https://toetsrevolutie.nl/event/the-european-instructional-coaching-intensive-with-jim-knight/
Interesse in de vertaling van zijn boek? Meld je dan hier aan:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdAWVcJLBS0mVOA4M8bAdfVNPjjBWrQs3DWAhpugZ730kiKWg/viewform?usp=header