Buiten de krijtlijnen

Elke maand bespreken Rinke en onderwijspedagoog Pedro De Bruyckere enkele opvallende onderwijsnieuwtjes. Deze maand:
Tienjarigen komen steeds vaker moe op school aan. Uit PIRLS- en TIMSS-gegevens van 39 onderwijssystemen en ruim negen miljoen antwoorden blijkt dat het aandeel dat elke dag moe aankomt steeg van 15,8 procent in 2016 naar 25,2 procent in 2023. Wat zegt dat cijfer wel, en wat niet?
→ 10-jarigen zijn vaker moe op school, en dat is slecht nieuws
→ Studie: Kjeldsen e.a. (PsycNet)
Een genuanceerdere video over Alpha School dan je denkt. De video verraste Pedro positief, maar bevat volgens hem één denkfout: Alpha School is niet nieuw. Carpe Diem, de school van Zuckerberg en zijn vrouw en de Steve Jobs-scholen gingen eerder dicht. Ook Ivan Illich en het ontscholingsidee komen aan bod.
→ Een meer genuanceerde video dan je denkt over Alpha Schools
→ The Alpha File van Benjamin Riley
Waarom ik toch nog niet stop met bloggen. Bijna 3000 leraren lazen een korte samenvatting van een verzonnen onderzoek, in 512 versies. Bijna niets maakte verschil voor hun intentie om de aanpak te gebruiken. Moet Pedro dan stoppen met bloggen? En wat kunnen knowledge brokers wel?
→ Waarom ik toch nog niet stop met bloggen
→ Studie: Sims e.a.
Hoe onderwijs een baken van stabiliteit moet blijven. Moet onderwijs altijd mee veranderen met de wereld? Vertrekkend van een lezing van Tracey Burns bij Leerpunt pleit Pedro voor stabiliteit als kern van wat een instelling te bieden heeft. Stabiliteit is niet hetzelfde als stilstand.
→ Een iets langer verhaal over hoe onderwijs een baken van stabiliteit moet blijven
→ Lezing van Tracey Burns bij Leerpunt
→ Eerdere post: waarom onderwijs zo moeilijk verandert

Elke school wordt minstens één keer om de zes jaar doorgelicht. Maar wat gebeurt er dan precies in die week? En wat doe je met een ongunstig advies? In de Onderwijsspiegel 2026 kreeg 18 procent van de doorgelichte scholen een ongunstig advies, tegenover 9 procent in 2024. Wordt het onderwijs slechter, of kijkt de inspectie scherper?
Daarover praat ik met Katrien Bonneux, inspecteur-generaal van de Vlaamse Onderwijsinspectie.

Shownotes
Ontwikkelingsschalen secundair onderwijs
Onderwijsspiegel, praktijkgerichte publicatie basisonderwijs
Onderwijsspiegel, praktijkgerichte publicatie secundair onderwijs
VRT NWS over de Onderwijsspiegel 2026
Klasse met tips uit de Onderwijsspiegel
Edubron, Inspectie doorgelicht
Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Vanaf academiejaar 2027-28 moet elke startende leraar kleuter of lager onderwijs voldoen aan een nieuwe set basisbekwaamheden. De lerarenopleidingen schreven ze zelf: geen decreet van bovenaf, wel een werkgroep die het eens raakte. Michelle Dewulf (PXL Education) en Ellie Lefevre (Thomas More) vertellen waarom de basiscompetenties uit 2018 te vaag waren, hoe de nieuwe set tot stand kwam en wat die verandert voor wie leraar wil worden.
Shownotes:
Ontwerp basisbekwaamheden voor educatieve bacheloropleidingen kleuter- en lager onderwijs (Vlaanderen.be, 22 juni 2026)
Emotionele verbinding, communicatie met ouders of interactief voorlezen: aan deze eisen moeten studenten basisonderwijs voldoen (VRT NWS, 22 juni 2026)
De Vlaamse regering kondigt de hervorming van de lerarenopleiding aan (VRT NWS, 6 maart 2026)
Nieuwe minimumdoelen basisonderwijs (Vlaanderen.be)
Voorstelling van het kennisrijk curriculum van de Educatieve Bachelor Lager Onderwijs (Thomas More, met downloadbaar curriculumdocument)
Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Elke maand nemen Rinke en onderwijspedagoog Pedro De Bruyckere de opvallendste onderwijsnieuwtjes van de voorbije maand door. Deze aflevering: geld verdienen met lezen in Singapore, een verontrustend welzijnsonderzoek bij jongeren, feedback die niemand gebruikt, en een kijkje in de keuken van wetenschappers die een beroemd experiment proberen te herhalen.
Wat komt er aan bod:
Singapore betaalt mensen om te lezen. De overheid lanceert ReadSG: een kwartier lezen per dag levert virtuele muntjes op, vijftig leesdagen zijn goed voor ongeveer 68 eurocent. Ondermijnt dat de leesmotivatie, of is het vooral een signaal dat lezen belangrijk is?
→ Singapore betaalt mensen om te lezen. Is dat wel een goed idee?
Jongeren voelen zich steeds slechter. Is school de oorzaak, of mee het slachtoffer? Het nieuwe HBSC-onderzoek in Nederland: emotionele problemen bij meisjes stegen van 29% (2017) naar 43% (2025). De berichtgeving wijst naar schooldruk, Pedro is daar niet zo zeker van.
→ Jongeren voelen zich steeds slechter. Maar is school de oorzaak of mee het slachtoffer?
Feedback krijgen is nog geen feedback gebruiken. Een studie bij 74 masterstudenten laat zien dat 40% niets doet met gekregen feedback, tegenover 42% die er iets mee opbouwt. Wat bepaalt of feedback wordt gebruikt?
→ Feedback krijgen is nog geen feedback gebruiken (studie: Gao e.a., 2026, Contemporary Educational Psychology)
In het hoofd van de wetenschapper. Onderzoekers volgden van dichtbij een team dat een klassiek scaffolding-experiment probeerde te repliceren: verdwenen protocollen, een instructeur die de vrouw van de onderzoeker bleek, en uiteindelijk geen enkel verschil tussen de vier methoden.
→ In het hoofd van de wetenschapper
Uitsmijter: vergaderen is misschien toch niet zo slecht. Een nieuwe studie bij 9.000 Noorse werknemers: wie meer vergadert, klimt sneller in loon. De onderzoekers noemen het "de broccoli van het werk".
→ Slecht nieuws: dat vele vergaderen is misschien toch positief

AI in het onderwijs, weinig onderwerpen hebben de voorbije jaren zoveel inkt laten vloeien. En toch staat het gesprek op veel scholen nog ongeveer waar het twee jaar geleden stond. In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaan we op zoek naar het antwoord op de vraag die de meeste leerkrachten écht bezighoudt: wat doe ik hiermee op een maandagochtend voor een klas van 25 leerlingen?
Te gast is Mitte Schroeven, leerkracht Nederlands en Engels met vijftien jaar klaservaring, collega aan het Expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More en mede-auteur van "Digitale didactiek. Hoe? Zo!", 30 manieren om je lespraktijk te versterken met technologie.
Gratis versus betalend
Mitte gebruikt AI zelf vooral als klankbord en als "zoekmachine op speed" om gericht wetenschappelijke bronnen te vinden. Ze legt uit waarom het verschil tussen een gratis en een betaald model, zeker bij gevorderd gebruik, wel degelijk groot is, en verwijst naar Satya Nadella's vuistregel: gebruik geen frontier-modellen voor eenvoudige taken.
AI als collega van de leerkracht
AI is sterk in het maken van lesmateriaal, woordenlijsten en formatieve feedback. Maar Mitte waarschuwt voor cognitieve offloading: als je alles uitbesteedt, ontwikkel je als leerkracht zelf geen expertise meer. Haar advies, geïnspireerd op Carl Hendrick: gebruik AI vooral voor taken waar je al goed in bent.
AI bij leerlingen, en de grens die niet meer te ontwijken is
Een leerkracht kan zelf kiezen om geen AI te gebruiken, maar kan niet voorkomen dat leerlingen het wel doen. Mitte pleit voor een expliciet gesprek in de klas over wanneer AI wel en niet mag, voor gevoeligheid rond schrijfvaardigheid, en voor gedeelde examencondities in plaats van AI-detectietools als eerste verdedigingslijn.
Wat écht niet mag
Naam en toenaam van leerlingen in een taalmodel, punten laten toekennen door AI, en werk van leerlingen zonder toestemming verwerken: het botst met GDPR, auteursrecht en de Europese AI Act. Mitte overloopt kort wat scholen concreet moeten vastleggen in hun AI-beleid.
Alpha Schools: een blik op wat er kan komen
Tot slot buigen Mitte en de host zich over Alpha Schools, waar leerlingen grotendeels AI-gestuurd les krijgen en de leerkracht verschraalt tot coach. Mitte is kritisch: het risico is een uitholling van het lerarenberoep, met als schrijnend voorbeeld dat "coaches" er alsnog een pedagogisch diploma nodig hebben, maar niet meer mogen lesgeven.
Een boeiend, genuanceerd gesprek met een duidelijke boodschap: AI kan veel, maar leren gebeurt pas wanneer je er zelf hard voor nadenkt.
Shownotes
Wijze Lessen Digitale Didactiek
Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn