NIVOZ Podcast

In deze aflevering spreekt Jan Jaap Hubeek met Eddie Denessen, hoogleraar aan het Behavioural Science Institute en bijzonder hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit.
In Nederland krijgen kinderen al op hun elfde of twaalfde een advies dat grotendeels bepaalt welke route zij volgen. Volgens Denessen is dat het meest zichtbare moment waarop kansenongelijkheid in ons onderwijssysteem wordt vastgezet.
In het gesprek gaat het over wat vroege selectie doet met kinderen én met leraren, over de hardnekkige overtuiging dat differentiatie naar niveau goed en noodzakelijk is, en over de arbitraire schotten tussen vmbo, havo en vwo — niveaus die in werkelijkheid veel meer overlappen dan we denken.
Denessen laat zien dat later selecteren geen middelmatigheid betekent en geen vaste schoolinrichting afdwingt: je kunt vakken op verschillende niveaus blijven aanbieden, zolang je leerlingen niet vastzet op één niveau voor alle vakken.
Eddie Denessen doet momenteel onderzoek bij scholen die later selecteren en werkte mee aan het Onderwijsraadadvies 'Later selecteren, beter differentiëren'.
Genoemd in deze aflevering:
The Grouping Practices Project — UCL Institute of Education, Londen - https://www.ucl.ac.uk/ioe/research-projects/2014/may/best-practice-grouping-students
Onderwijsraad (2021), 'Later selecteren, beter differentiëren' - https://www.onderwijsraad.nl/documenten/2021/04/15/later-selecteren-beter-differentieren
'Voorbij de meritocratie', Radboud University Press - https://books.radbouduniversitypress.nl/index.php/rup/catalog/book/onderwijs-voorbij-de-meritocratie

Voor deze aflevering reisden Hanneke en Rianne af naar de Johan de Witt scholengroep in Den Haag, waar levensecht onderwijs dagelijks zichtbaar is in de praktijk. Tijdens een inspirerende ochtend liepen ze mee met een project waarin leerlingen uit verschillende vakken samenwerkten aan opdrachten: het maken van een goodiebag en een lekkere lunch. We spraken met leerlingen en leraren over hun ervaringen. Ook gingen we in gesprek met een docent en een schoolleider over de weg die de school heeft afgelegd om dit onderwijs vorm te geven. Een verhaal over autonomie, trots, samenwerking en de kracht van een team dat samen een gedeelde visie werkelijkheid maakt.

Kan een lerarenopleiding bijdragen aan een rechtvaardiger samenleving? Nina Hosseini onderzoekt hoe lerarenopleiders hun praktijk vormgeven om aankomende leraren toe te rusten voor het herkennen én doorbreken van structurele ongelijkheid. Op 24 juni 2026 promoveert zij aan de Universiteit van Amsterdam op social-justice oriented teacher education.
In dit gesprek gaan we in op de vraag wat het betekent om als leraar niet alleen te onderwijzen, maar ook te handelen vanuit een bewustzijn van macht, privilege en ongelijkheid.
Het proefschrift is te lezen via: https://dare.uva.nl/id/b529e415-ee52-4e91-bf98-5c77e79ddbab?text=hosseini
Meer informatie over Nina en haar onderzoek aan de iPabo over kansengelijkheid: https://www.ipabo.nl/lectoraat/kansengelijkheid/

Hosein en Marco zijn te gast bij UTC Rotterdam, het Uitstroom Trainingscentrum van Stichting BOOR. Het UTC is bedoeld voor jongeren uit het speciaal onderwijs en uit het praktijkonderwijs die wel in staat zijn tot werk maar die nog extra vlieguren moeten maken om hun aansluiting op de arbeidsmarkt te verbeteren. In een bedrijfspand in Rotterdam Zuid, met uitzicht op de Maas, spreken ze afdelingsleider Gitte Nagel en leerling Alejandro over het intiatief dat begon als een 'pop-up store op een bedrijventerrein' en vanaf komend schooljaar een zelfstandige school is.

In deze aflevering van Bronnen van Betekenis gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Lisette Bastiaansen over wat het werk van Edith Stein ons vandaag nog te zeggen heeft.
Edith Stein zat nooit aan de goede kant van de medaille. Eerst mocht ze niet werken omdat ze vrouw was. Toen moest ze stoppen omdat ze joods was. Vervolgens moest ze vluchten, en uiteindelijk werd ze opgepakt omdat ze katholiek én joods was. En toch bleef Edith Stein (1891–1942) zoeken naar waarheid, naar de diepste kern van het mens-zijn.
Het is de eerste aflevering in een nieuwe reeks: vrouwenstemmen over opvoeden - over vrouwelijke denkers wier stem historisch gezien binnen de pedagogiek onderbelicht is gebleven.
Centraal staan thema's als empathie, gemeenschap, contemplatie en zielsindividualiteit. Edith Stein begreep empathie niet als je in een ander verplaatsen, maar als het ontvangen van de ander die anders is dan jij - als een daad van waarnemen. Ze pleitte voor de gemeenschap als oefenplaats voor authenticiteit: niet om op elkaar te gaan lijken, maar juist om te ontdekken wie jij bent. En ze wees op contemplatie - de stilte opzoeken, naar binnen keren - niet als vlucht uit de wereld, maar als voorwaarde om er werkelijk in aanwezig te zijn.
Wat kunnen leraren en opvoeders meenemen? Lisette Bastiaansen formuleert het kernachtig: waarheid en klaarheid. Weet wat voor jou de bedoeling is, en leef dat ook. Niet als prestatie, maar als dagelijkse oefening.
Dit gesprek sluit aan bij het artikel dat Lisette Bastiaansen schreef voor de NIVOZ Pedagogische Canon: Edith Stein en de pedagogiek van de ziel: over empathie, spiritualiteit, contemplatie en ander pedagogisch 'slijpwerk' — dat artikel vormt de inhoudelijke basis voor dit gesprek en is te lezen op nivoz.nl.