Schaduwoorlog

De apocalyptische waarschuwingen over de staat van AI buitelen de afgelopen weken over elkaar heen. Een prominente AI-researcher zegde zijn baan op omdat hij vreesde dat op hol geslagen AI-agenten de mensheid zullen vernietigen. Een andere prominent schatte deze kans in op 10 procent in 10 jaar, en de bazen van Anthropic, OpenAI en Space X bevestigden het gevaar en riepen op de ontwikkeling van AI te vertragen.
Tegelijkertijd zijn er ook signalen dat AI gebruikt kan worden voor het maken van een biologisch wapen. Dat roept de vragen op: hoe beïnvloedt AI de schaduwoorlog en hoe bedreigend is AI in tijden van oorlog? Annieke en Huib bespreken ze aan de hand van een interview dat Huib in Kyiv had met Louis Mosley, de CEO van Palantir in Europa. Oud-AIVD’er Tim Bosch vertelt hoe AI het werk van inlichtingendiensten verandert.
Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven
Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huib Modderkolk doet verslag van zijn bezoek aan de YES-veiligheidsconferentie in Kyiv: aan de hand van drie inzichten ontleedt hij samen met Annieke Kranenberg de nieuwe dynamieken in de schaduwoorlog. Zo blijkt de Amerikaanse steun achter de schermen haaks te staan op de publieke retoriek van Donald Trump, en ondergaat Duitsland een historische koerswijziging waarbij inlichtingendienst BND vergaande bevoegdheden krijgt voor actieve countermaatregelen.

Met politicoloog Carlo Masala bespreekt Huib waarom het Westen stelselmatig de fout ingaat door Russische sabotage- en desinformatieacties te zien als ‘losse incidenten’ in plaats van één gecoördineerde campagne tegen de westerse veiligheidsarchitectuur. Is de toenemende Russische escalatie een teken van westerse zwakte, of juist het bewijs dat de maximale druk op het Kremlin eindelijk begint te werken?
Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven
Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal
See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Een ontluisterende ervaring’: zo beschrijft onderzoeksjournalist Huib Modderkolk de presentatie van de nieuwe inlichtingenwet. Met Annieke Kranenberg bespreekt hij wat de plannen van het kabinet precies inhouden voor de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD. Met de nieuwe wetgeving krijgen de diensten ruimere bevoegdheden om dreigingen uit landen als Rusland, China en Iran sneller en wendbaarder aan te pakken. Onder het nieuwe ‘opponentenregime’ hoeft er voor veel hack- en tapoperaties niet langer per afzonderlijk doelwit vooraf toestemming te worden gevraagd.
Met expert Jan-Jaap Oerlemans analyseren Huib en Annieke in deze aflevering de juridische en maatschappelijke gevolgen: terwijl de diensten meer slagkracht eisen tegen hybride dreigingen, worden de toezichthouders samengevoegd en neemt het toezicht vooraf af. Wat betekenen deze verruimingen voor de privacy van burgers en wat zijn de risico’s op de lange termijn?
Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van Schaduwoorlog analyseren Annieke Kranenberg en Huib Modderkolk hoe de Navo zich voorbereidt op een mogelijke confrontatie met Rusland rond de Baltische staten. Aanleiding is een opvallende en uitzonderlijk grootschalige luchtoefening boven de oostflank van het bondgenootschap, rondom de Russische exclave Kaliningrad en de strategische Suwalki-corridor. Oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn legt uit welke boodschap dit aan het Kremlin geeft: als Rusland de Navo test, slaat de alliantie direct toe op z'n meest kwetsbare plek.
Daarnaast bespreken Annieke en Huib dat dit soort machtsvertoon in het schemergebied tussen oorlog en vrede niet zonder risico’s is. Ze blikken terug op eerdere incidenten waarbij miscommunicatie of intimidatie in de lucht bijna tot een escalatie leidde, zoals een Russische piloot die in 2022 een raket afvuurde op een Brits spionagevliegtuig en de beruchte botsing boven het Chinese eiland Hainan in 2001.
Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Jasper VeenstraArtwork: Matteo Bal
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Jarenlang was het Strava-account openbaar van Peter Reesink, de directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) , waardoor zijn sportactiviteiten, woonadres en reispatronen eenvoudig te achterhalen waren. De Volkskrant ontdekte dit na een tip van een buitenlandse onderzoeker. Reesink had de Strava-app verwijderd, maar niet het bijbehorende account.

Huib Modderkolk en Annieke Kranenberg duiden in deze Schaduwoorlog-aflevering hoe pijnlijk dit is voor de MIVD, omdat al sinds 2018 is bekend dat sportapps en locatiedata ernstige veiligheidsrisico’s kunnen opleveren. Daarnaast bespreken ze hoe locatiegegevens via advertentienetwerken en databrokers worden verzameld en verkocht. Onderzoekers hebben hiermee medewerkers van veiligheidsdiensten, militaire locaties en zelfs bewegingen van hooggeplaatste personen kunnen reconstrueren. Dat maakt dergelijke data ook waardevol voor buitenlandse inlichtingendiensten.
Lees hier het verhaal van Huib Modderkolk over deze zaak
Kaarten voor het theatercollege In de digitale loopgraven
Lees verder:
Defensie verhoogt de Alert State
2018: Publieke Strava-accounts tonen geheime militaire bases
Minister Bijleveld verbiedt gebruik sportapps voor militairen
Advertentiedata gebruiken om Poetin te traceren
In 2024 bleek uit advertentiedata wie op geheime Amerikaanse bases werken
Presentatie: Annieke Kranenberg en Huib ModderkolkMontage en redactie: Tiemen HagemanEindredactie: Josefien Overeem en Corinne van DuinArtwork: Matteo Bal

See omnystudio.com/listener for privacy information.