Uit de school

In deze aflevering hebben we het over een vraagstuk dat zich vaak buiten het zicht afspeelt, maar van grote invloed kan zijn op de levens van mensen: hoe Nederland de aanpak van huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld tegen vrouwen heeft georganiseerd.
Recente gebeurtenissen hebben dit thema opnieuw op de maatschappelijke en politieke agenda gezet. De ernst en verwevenheid ervan onderstrepen het belang van een goed gecoördineerde aanpak. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat er ruimte is om deze aanpak te versterken. Waar zitten de blinde vlekken? En wat betekent dat voor de manier waarop het stelsel nu is ingericht?
In het onlangs verschenen NSOB-essay (N)iets te kiezen wordt die aanpak nader verkend. Daarbij klinkt een ongemakkelijke constatering: er is in Nederland veel geregeld, maar de coördinatie van die aanpak blijft diffuus – en daarmee ook de vraag wie er uiteindelijk aanspreekbaar is.
Host Quirine Ganzeboom gaat in deze aflevering in gesprek met Judith Kuypers (voorzitter van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis, en bestuurder van Veilig Thuis West-Brabant, safe groep en SMO Breda) en Laura Schröer (NSOB). Samen bespreken zij wat we zien – en niet zien – van deze problematiek, en over hoe de huidige inrichting van de aanpak in de praktijk uitwerkt. Wat vraagt dit van professionals, bestuurders en het stelsel als geheel?
Nederland ziet zichzelf graag als een geëmancipeerd land, maar heeft dat zelfbeeld ook een blinde vlek gecreëerd? Als incidenten steeds hetzelfde patroon volgen, zijn het dan nog wel incidenten? Of zijn het signalen van een stelsel dat anders ingericht zou moeten worden?

In een tijd waarin de besluitvorming in Den Haag regelmatig stroef verloopt, en het nieuwe regeerakkoord nog geen garanties biedt op vooruitgang voor de urgente maatschappelijke opgaven van deze tijd, verschuift de blik steeds nadrukkelijker naar de regio. Als de plek waar het misschien wél lukt om stappen te zetten.
In het onlangs verschenen NSOB-essay De kracht van hier klonk dan ook een duidelijke oproep: nationale uitdagingen hoeven niet te leiden tot regionale verlamming. Regio’s kunnen zelf initiatief nemen – en het Rijk uitnodigen om aan te sluiten.
In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Geerten Boogaard (Universiteit Leiden) en Martijn van der Steen (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur/Erasmus Universiteit Rotterdam). Samen spreken zij over deze oproep aan regio’s om niet af te wachten, maar zelf initiatief te nemen. Wat vraagt het van decentrale overheden om niet af te wachten, maar zelf het voortouw te nemen? Hoe ga je om met de onvermijdelijke fricties in interbestuurlijke samenwerking?
Wat betekent “de kracht van hier” eigenlijk in de praktijk? En hoe kan de spanning met “de kracht van daar” productief gemaakt worden?

We zijn gewend om natuur te zien als achtergrond: een decor waar beleid zich afspeelt, of als een afzonderlijk beleidsdoel dat we proberen te ‘halen’. Binnen overheidsorganisaties is natuur vaak belegd bij specifieke teams of afdelingen. Maar de natuur trekt zich weinig aan van zulke grenzen. De stikstofproblematiek legt de bouw stil, biodiversiteitsverlies raakt de landbouwproductie en een gebrek aan groen in steden vertaalt zich in oververhitting en mentale klachten. Zonder dat we het altijd doorhebben, is natuur verweven met alles wat we doen.
Wat gebeurt er als we natuur niet langer als bijzaak zien, maar als uitgangspunt? Dat is precies waar het Collectief NatuurInclusief aan werkt: aan een natuur inclusieve samenleving waarin we goed zorgen voor de natuur waarin we wonen, werken en leven – zodat de natuur op haar beurt weer goed voor ons kan zorgen.
In deze aflevering verkent Quirine Ganzeboom samen met Jannemarie de Jonge en Jeroen van Herk hoe je de natuur een plek kunt geven in alles wat je doet. Jannemarie is ambassadeur van het Collectief NatuurInclusief en brengt haar ervaring mee als voormalig Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving en landschapsarchitect. Jeroen is binnen het collectief trekker van het domein water en werkt als projectleider bij OAK consultants dagelijks aan projecten die bijdragen aan een natuur inclusieve samenleving.
Aan tafel draait het om de vraag hoe we kunnen toewerken naar een natuur inclusieve samenleving, waarin natuur en mens niet tegenover elkaar staan maar diep met elkaar verweven zijn.

Democratie staat voor veel mensen gelijk aan verkiezingen, stembiljetten en instituties (de Gemeenteraad, of de Tweede Kamer). We stemmen, kiezen vertegenwoordigers en verwachten dat dat systeem vervolgens voor ons werkt. Maar wat als we democratie benaderen als meer dan dat wat we organiseren; als iets dat we dagelijks doen? Wat vraagt dat van burgers, buren en overheid, juist op de plekken waar beleid ophoudt en het leven begint?
We trappen 2026 (de beste wensen!) af met nieuws! Misschien moest je even in je ogen wrijven toen je na het luchtalarm je favoriete podcastapp opende, maar vanaf nu hoor je Quirine Ganzeboom als nieuwe host van Uit de School! Nog steeds zijn we iedere eerste maandag van de maand, als het luchtalarm gaat, te vinden.
Deze aflevering nemen we op in het Huis van Actief Burgerschap. Veel mensen ervaren teleurstelling in de overheid omdat beloften niet (altijd) worden waargemaakt. Dat leidt tot verlies van vertrouwen, maar leidt tegelijkertijd tot mensen die zich niet afdraaien, maar naar voren stappen en zelf gaan helpen, zorgen en organiseren. Democratie wordt dan ‘maatschappelijk’ en op die manier meer dan ‘representatief’. Dat brengt ander gedrag met zich mee: burgers zijn niet langer consumenten van de democratie, maar daadwerkelijk onderdeel van het geheel.
Hierover gaat Quirine Ganzeboom in gesprek met Floor Ziegler, oprichter van het Huis van Actief Burgerschap en mede-auteur van ‘Een wereld van gemeenschappen’ en met Marlies Honingh, bijzonder hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde (in het bijzonder maatschappelijke democratie) bij de Universiteit Utrecht.

De Rotterdamse haven staat aan de vooravond van een van de grootste veranderingen in haar geschiedenis. Waar het decennialang draaide om groei, fossiele energie en logistieke slagkracht, moet het grootste industriecluster van Europa nu richting nul uitstoot, circulariteit en strategische veerkracht. Maar hoe stuur je zo’n omslag in een tijd waarin alles tegelijkertijd beweegt? Zo’n verandering is geen kwestie van plannen en uitvoeren, maar een fundamentele herordening van systemen, belangen en denkbeelden. Precies dat is het domein van transitiemanagement – en nergens in Nederland wordt zo zichtbaar hoe groot en weerbarstig die opgave is als in de Rotterdamse haven.
Over die grote opgaven gaat deze aflevering. We spreken met Victor van der Chijs, voorzitter van Deltalinqs – de vereniging die meer dan 95 procent van alle bedrijven in het Rotterdamse haven- en industriegebied vertegenwoordigt – en met Derk Loorbach, directeur van Drift en een van de grondleggers van het transitiemanagement. Waar Victor midden in de dagelijkse realiteit zit van een haven die nooit stil mag vallen, kijkt Derk naar de onderliggende patronen: hoe systemen kantelen, waar doorbraken ontstaan en waarom oude spelregels niet meer werken.
De vragen zijn dan ook groter dan ‘hoe verduurzamen we?’. Het gaat om systeemkeuzes. Wie bepaalt de richting? Welke kaders horen bij een post-fossiele economie? Hoe houd je koers wanneer geopolitieke turbulentie, energiecrises en grondstoffenschaarste elkaar blijven opvolgen? En hoe werkt transitiemanagement wanneer de overheid tegelijk scheidsrechter, bondgenoot én versneller moet zijn – maar soms zelf nog niet weet welke waarden voorrang moeten krijgen?
In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij met beide gasten in gesprek over het kantelen van een industriecluster dat 80 procent van zijn activiteiten in twintig jaar ziet veranderen, over het spanningsveld tussen toekomst ontgrendelen en oude structuren loslaten, en over wat transitiemanagement betekent wanneer de bestemming nog niet vaststaat, maar er wél richting nodig is.