Uit de school

In een tijd waarin de overheid kritisch kijkt naar haar eigen handelen, groeit ook de aandacht voor een ongemakkelijke vraag: hoe voorkom je dat beleid of publieke dienstverlening onbedoeld discriminerende effecten heeft? Goede bedoelingen blijken daarvoor niet altijd voldoende. Juist daarom is het van belang om ook de eigen werkwijzen, routines en aannames kritisch tegen het licht te houden. Daartoe ontwikkelde de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme (SCDR) de afgelopen jaren de Discriminatietoets, als hulpmiddel om publieke organisaties anders naar hun eigen beleid en uitvoering te laten kijken - en dus niet als afvinklijst of controle-instrument.
Hoe werkt zo’n toets? Waarom is die nodig? En wat gebeurt er als een organisatie er daadwerkelijk mee aan de slag gaat? In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Mirko Noordegraaf (hoogleraar public management aan de Universiteit Utrecht en vicevoorzitter SCDR), Nina van Douwen (coördinator discriminatietoets) en Najoua Benali (Diversity & Inclusion Officer bij gemeente Arnhem).
Samen spreken zij over de noodzaak van de discriminatietoets, de lessen uit de eerste pilots (die bij Gemeente Arnhem, DUO en de Douane plaatsvonden), en de vraag wat deze manier van werken vraagt van ambtenaren, organisaties en het openbaar bestuur. Hoe herken je discriminatierisico’s die niet het gevolg zijn van kwade bedoelingen, maar van dagelijkse routines en patronen? En wat betekent het om als overheid bereid te zijn om ook kritisch naar jezelf te kijken?

Onlangs opperde president Donald Trump het idee om het 250-jarig bestaan van de Verenigde Staten te vieren met een MMA-gevecht in de tuin van het Witte Huis. Vanuit Nederland is dit met verbazing en enige gelatenheid ontvangen. Maar dit voorstel staat niet op zichzelf. Het is een uiting van een bredere bestuursstijl die zich kenmerkt door het bewust opzoeken van confrontatie, symbolisch geweld en theatraal spektakel.
In het NSOB-essay New Public Brutalism? beschrijven Mark van Twist en Shivant Jhagroe deze ontwikkeling als een nieuwe bestuursstijl die radicaal afwijkt van de gangbare logica van publieke besluitvorming in een democratische rechtsstaat. Zo vervaagt in een rap tempo de grens tussen wat kan zijn en wat ‘volkomen absurd’ is. Laten we onszelf daarom vooral niet geruststellen met het idee dat dit alleen overzee kan plaatsvinden. New Public Brutalism grijpt wereldwijd om zich heen – ook in Nederland.
In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Mark van Twist en Shivant Jhagroe. Ze verkennen wat deze bestuursstijl zo kenmerkt, waar de aantrekkingskracht vandaan komt en wat er op het spel staat.

In tijden van polarisatie wordt het ‘stille midden’ vaak neergezet als de plek van rust en redelijkheid. Maar wie bevindt zich daar eigenlijk – en hoe stil is dat midden werkelijk? In een samenleving met stevige tegenstellingen blijkt dat midden minder vanzelfsprekend dan vaak wordt gedacht.
In het onlangs verschenen NSOB-essay Verhalen(d) verknopen gingen de auteurs, te midden van het polariserende debat over de toekomst van het landelijk gebied, op zoek naar dat stille midden. Hun bevinding: het midden is niet per se gematigd, niet eenstemmig en zeker niet stil. En bovendien laat het zich alleen vinden als je bereid bent naast mensen te gaan staan, in plaats van erboven. Zo werd duidelijk dat polarisatie niet alleen speelt tussen landbouw en natuur, maar ook – en misschien wel vooral – tussen ‘Den Haag’ en het landelijk gebied.
In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Bart Brandsma (polarisatie-expert) en Annemarie van der Wilt (onderzoeker bij de NSOB). Ze spreken over polarisatie, de kracht van verhalen en wat het betekent om in tijden van polarisatie het midden écht serieus te nemen. En ook: wat vraagt dit van onszelf, in hoe we luisteren, keuzes maken en soms – onbedoeld – bijdragen aan polarisatie?

In deze aflevering hebben we het over een vraagstuk dat zich vaak buiten het zicht afspeelt, maar van grote invloed kan zijn op de levens van mensen: hoe Nederland de aanpak van huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld tegen vrouwen heeft georganiseerd.
Recente gebeurtenissen hebben dit thema opnieuw op de maatschappelijke en politieke agenda gezet. De ernst en verwevenheid ervan onderstrepen het belang van een goed gecoördineerde aanpak. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat er ruimte is om deze aanpak te versterken. Waar zitten de blinde vlekken? En wat betekent dat voor de manier waarop het stelsel nu is ingericht?
In het onlangs verschenen NSOB-essay (N)iets te kiezen wordt die aanpak nader verkend. Daarbij klinkt een ongemakkelijke constatering: er is in Nederland veel geregeld, maar de coördinatie van die aanpak blijft diffuus – en daarmee ook de vraag wie er uiteindelijk aanspreekbaar is.
Host Quirine Ganzeboom gaat in deze aflevering in gesprek met Judith Kuypers (voorzitter van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis, en bestuurder van Veilig Thuis West-Brabant, safe groep en SMO Breda) en Laura Schröer (NSOB). Samen bespreken zij wat we zien – en niet zien – van deze problematiek, en over hoe de huidige inrichting van de aanpak in de praktijk uitwerkt. Wat vraagt dit van professionals, bestuurders en het stelsel als geheel?
Nederland ziet zichzelf graag als een geëmancipeerd land, maar heeft dat zelfbeeld ook een blinde vlek gecreëerd? Als incidenten steeds hetzelfde patroon volgen, zijn het dan nog wel incidenten? Of zijn het signalen van een stelsel dat anders ingericht zou moeten worden?

In een tijd waarin de besluitvorming in Den Haag regelmatig stroef verloopt, en het nieuwe regeerakkoord nog geen garanties biedt op vooruitgang voor de urgente maatschappelijke opgaven van deze tijd, verschuift de blik steeds nadrukkelijker naar de regio. Als de plek waar het misschien wél lukt om stappen te zetten.
In het onlangs verschenen NSOB-essay De kracht van hier klonk dan ook een duidelijke oproep: nationale uitdagingen hoeven niet te leiden tot regionale verlamming. Regio’s kunnen zelf initiatief nemen – en het Rijk uitnodigen om aan te sluiten.
In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Geerten Boogaard (Universiteit Leiden) en Martijn van der Steen (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur/Erasmus Universiteit Rotterdam). Samen spreken zij over deze oproep aan regio’s om niet af te wachten, maar zelf initiatief te nemen. Wat vraagt het van decentrale overheden om niet af te wachten, maar zelf het voortouw te nemen? Hoe ga je om met de onvermijdelijke fricties in interbestuurlijke samenwerking?
Wat betekent “de kracht van hier” eigenlijk in de praktijk? En hoe kan de spanning met “de kracht van daar” productief gemaakt worden?