Bomen over bos

Wat kunnen we doen om bos op arme zandgronden beter weerbaar te maken tegen veranderingen in ons klimaat? Etiënne Thomassen (ecoloog bij Bosgroep Zuid Nederland) vertelt hoe hij dat aanpakt in bosgebied ’t Zand, in de Brabantse gemeente Alphen/Chaam. Nu is daar de grove den nog dominant, maar te vrezen valt dat die wegvalt als de temperaturen blijven stijgen. Etienne heeft een subtiele aanpak uitgewerkt, waarbij loofbomen uit de ondergroei (zoals jonge eiken) steeds meer kans krijgen om zich te ontwikkelen. Meer menging, meer loofbomen, meer bomen met economische potentie, terwijl het bosklimaat behouden blijft. 't Zand is een demonstratieproject van het Europese programma LIFE Climate Forest.

Wordt de populier de klimaatboom van de toekomst? Een gesprek met Job Wittens van het bedrijf Peppelhout en Ute Sass Klaassen van Van Hall Larenstein. Peppelhout haalt populieren uit Zeeland, laat ze zagen tot timmerhout. Vervolgens wordt het hout met stoom verduurzaamd. Bouwhout van eigen bodem, mooi voor decoratief gebruik, maar ook sterk genoeg voor constructieve toepassingen. Schoolvoorbeeld van Hoogwaardig Houtgebruik. En het is loofhout dat nu eens aan niet van arme bosgronden komt, maar van de vruchtbare klei. De grote vraag is: hoe krijg je die keten op gang?

Gerard Koopmans is een van de meest ervaren bosbeheerders die Nederland rijk is. Na een lange loopbaan bij Staatsbosbeheer en de Bosgroepen werkt hij nu als beheerder en rentmeester van enkele particuliere landgoederen. Wij spreken hem op landgoed Prattenburg bij Rhenen, opgebouwd en met veel toewijding in stand gehouden door vele generaties van de familie Van Asch van Wijk. Een heel divers landgoed van 450 hectare met een Engels landschapspark en statige lanen, maar ook kavels verouderd productiebos. De invloed van de klimaatverandering is al zichtbaar, maar niemand weet hoe dat in de toekomst gaat uitwerken. Welke soorten verrijken de bossen op het landgoed en maken ze beter bestand tegen hitte, droogte, stortbuien? Kan dat met autochtone soorten of zijn ‘exoten’ onmisbaar? Gerard Koopmans neemt ons mee in een aantal cruciale afwegingen die hij als bosbeheerder en ‘groene rentmeester’ moet maken. De kern van zijn aanpak: het landgoed beter bestand maken tegen klimaatverandering door toe te werken naar ‘ongelijkjarig gemengd bos’.

Sven Kallen is de oprichter van Life Terra, een organisatie die op Europese schaal grond en financiering zoekt om bomen te planten. Als bedrijfseconoom kijkt hij niet alleen naar de ecologische waarde van bos, maar ook naar het verdienmodel. De partners in het netwerk hebben al zo'n 35 miljoen bomen geplant, veel in Zuid Europese landen als Spanje, Portugal en Frankrijk. Sven ziet in de praktijk hoe snel de klimaatverandering toeslaat. Hij pleit dan ook voor een aanpak waarbij we op een behoorlijke schaal gaan testen hoe we onze bossen beter bestendig kunnen maken. Ook met soorten en variëteiten uit zuidelijke landen. Met invasieve soorten is het bos niet gediend, maar wees niet te bang voor het planten van exoten, als we daarmee onze bossen in stand kunnen houden!

Onderzoekster Ciska Veen bestudeert het bodemleven in onze grond. 'Neem een handje aarde,' zegt ze, 'en je hebt meer organismen bij elkaar dan er mensen op de aarde rondlopen'. Het merendeel van die organismen kennen we nog niet. Onze kennis van het bodemleven blijkt heel beperkt, terwijl het veel invloed heeft op de groei van bijvoorbeeld bomen. We spreken Ciska op een onderzoeksveldje van het NIOO (een instituut van de KNAW) middenin het park De Hoge Veluwe. Haar collega Sam Bielen onderzoekt daar hoe verschillende boomsoorten reageren op ingrepen in het bodemleven. Sommige bomen krijgen een extra dosis steenmeel erbij, dat lijkt ze sterker te maken. Gaan we straks steenmeel strooien in alle Nederlandse bossen om de verzuring ongedaan te maken? Willen we zo fundamenteel ingrijpen in de bodem?