Kantelen

In deze laatste aflevering gaan we terug naar de baai op Mull, waar de oceaan steeds opnieuw op het land inwerkt, en de grens tussen het water en de kustlijn voortdurend opschuift. Ook hier geen vaste vormen. Dit woelige getijdenlandschap brengt een beeld als tegenhanger van dat van die ver van ons verwijderde aardbol, waar het in de Proloog mee begon. Dit is een beeld van voortdurende beweging, samenhang en onderlinge afhankelijkheid.
Vier kunstpraktijken. Vier verhalen. Vier werelden.
Vier aanzetten om ons wereldbeeld te laten kantelen.
Een terugblik, om vooruit te kunnen kijken ...

Ook in aflevering #4 speelt het lichaam een hoofdrol. Isabel Cordeiro deed een langlopend onderzoek naar materiële relaties, naar hoe lichamen zich verhouden tot andere lichamen en hun omgeving. We gaan in gesprek over haar manier van kijken en onderzoek doen: over hoe en waarom ze het lichaam desoriënteert, waarom het zweeft, beweegt, aanraakt, en wordt aangeraakt. Ze neem ons mee naar het Textile Lab in Tilburg, het onderzoekscentrum van het Textiel Museum, waar ze met een team van specialisten werkt aan een net, touwen en een tuigje om vrij in de ruimte te kunnen hangen. En we gaan langs tijdens een werkperiode in Hotel Maria Kapel in Hoorn, waar ook dansers, een musicus , geluidsfrequenties, en het water van het Markermeer een rol gaan spelen. Er wordt geëxperimenteerd met aanraking en beweging, met ijs dat overgaat in water en sporen nalaat op de vloer en andere lichamen. Zo ontstaan figuren en een choreografie, die niet alleen de onderlinge relaties in beeld brengt, maar ook de voortdurende uitwisseling en transformatie zichtbaar maakt.
We are not these these sealed vessels we imagine ourselves to be, we are really in constant exchange with the environment.
En daarmee komen we terug bij een vraag die al eerder opkwam: wat voor relaties willen we aangaan met die andere entiteiten die ons omringen, waarmee we samenhangen?

CREDITS
Script, montage en voice-over Mariska van den Berg
Sounddesign Nathalie Bruys
Stemcoaching en advies Marije Schuurman Hess
Eindredactie Bente Hamel
Grafische vormgeving Gabriele Franziska Götz
Productie, promotie en socials Manuela Porceddu
Eindmix Arno Peeters | TapeTV

In aflevering #3 staat kunstenaar en filmmaker Martine Stig centraal, die we volgen tijdens het maakproces van haar nieuwste film HEAT (2025). HEAT is de laatste film in een serie van drie, waarin het begrip Post-optic centraal staat: dat wat zichtbaar is voorbij het menselijke oog.
Martine neemt ons mee naar de skatebaan op Zeeburgereiland in Amsterdam en het Speulderbos in Putten waar ze met haar warmtecamera de afdruk van het lichaam van haar dochter Ann Ellis probeert vast te leggen. Door gebruik te maken van nieuwe technologieën - ze te hacken in haar eigen woorden - laat ze ons beperkte idee van de realiteit zien.
Kantelen #3 gaat in op hoe onze manier van kijken ons begrip van de wereld vormt, en hoe daaraan voorbij te gaan.
... dat we niet los staan maar dat we echt co-existeren, dat weten we misschien wel, maar als je het ziet ... dan geloof je het ook, echt ...

Hoe bouw je een band op met je omgeving als je in een metropool als Rotterdam woont? in deze tweede aflevering van Kantelen volg ik kunstenaar en filmmaker Katarina Jazbec en gaan we maar meteen het diepe in, in het ultra geïndustrialiseerde- en geautomatiseerde landschap van de Rotterdamse haven, waar zij de film You Can’t Automate Me (2021) maakte. We luisteren naar fragmenten en ze vertelt over hoe ze in de film voelbaar heeft willen maken - voorbij aan het oog en denken - wat ons lichaam te vertellen heeft over dit landschap.
Maar eerst neemt ze me mee naar Essenburgpark, ook in Rotterdam, waar ze werkt aan haar nieuwe filmproject waarin brandnetels de hoofdrol spelen Speaking in Nettle Hairs (2026). In al de jaren dat ze nu in Rotterdam woont, is de behoefte aan connectie met dit minuscule stukje wild land, dat ze om de hoek van haar huis aantrof, steeds sterker geworden.

Het werken met beschadigd land, in de haven en het stadspark, komt voort vanuit de drang om een nieuw verhaal te maken, over het landschap én over onze connectie ermee.

How can we make stories instead of just tell stories? 
How can we make stories that expand human societal imagination of what’s possible?

Voor deze eerste aflevering reis ik af naar het Schotse eiland Mull, waar ik de Nederlandse kunstenaars Miek Zwamborn en Rutger Emmelkamp opzoek. Naast hun kunstpraktijken – het maken van boeken en films - verbouwen zij daar hun eigen voedsel, zijn ze nauw betrokken bij het eerste natuur-herstel-project in Schotland, en hebben ze Knockvologan Studio opgericht: een studie- en werkplek, direct aan de Atlantische oceaan, waar ook andere kunstenaars en onderzoekers zich richten op het omringende landschap.In de inmiddels negen jaar dat Miek en Rutger hier wonen en werken, zijn ze naar eigen zeggen “de wereld anders gaan zien”. Dat fascineert me. Ik wil weten wat dat betekent en hoe het in zijn werk is gegaan. Miek neemt me mee naar de baai vlakbij hun huis, waar ze al onderzoek deed voor haar boek 'Wieren', (2018) en later ook voor 'Onderling Langs de kustlijn van Mull', (2023). Met Rutger en een internationale groep vrijwilligers werk ik mee aan een beach-clean in Tireregan, het uitgestrekte natuurgebied dat aan hun erf grenst en waartoe een zeldzaam restant Keltisch regenwoud behoort. En we zijn eigenlijk voortdurend in gesprek, over het aanscherpen van ons observatievermogen, hoe je oog ontwikkelt voor niet menselijke leefwerelden, en hoe die te onderzoeken en te benaderen.Ik leer Miek en Rutger kennen als kunstenaars-onderzoekers die op het raakvlak van kunst en wetenschap een verschuiving teweegbrengen in hoe we de levende wereld begrijpen. Alles speelt zich af rond de vraag: wat hebben we nodig om meer-dan-menselijk samen te leven?