Omgevingsmanagement, de podcast

In Antwerpen wordt hard gewerkt aan de bouw van de Scheldetunnel. Deze nieuwe tunnel onder de Schelde maakt deel uit van de Oosterweelwerken, een van de meest uitdagende infrastructuurwerken in West-Europa op dit moment.
 
De bouw van de Scheldetunnel is een uitzonderlijk project, niet alleen technisch — met acht gigantische tunnelelementen die vorig jaar op de bodem van de Schelde werden afgezonken — maar het is ook organisatorisch en communicatief bijzonder uitdagend. Omgevingsmanager Jonas Rabaey neemt ons mee in de complexiteit van een werf die zich tegelijk afspeelde in Zeebrugge, op linkeroever, op rechteroever én op het water.
 
Jonas’ eerste uitdaging bestond erin een divers en gevarieerd stakeholderlandschap in kaart te brengen. Hij vertelt hoe hij dat stap voor stap, met voortschrijdend inzicht heeft aangepakt.
 
Ook het werken op de Schelde zelf komt uitgebreid aan bod. Waar je op het land nog een omleiding kan voorzien, is dat op een waterweg een heel ander verhaal. Een eenvoudige stremmingsupdate per mail groeide uit tot een onmisbaar instrument om iedereen — van binnenvaart tot havenbedrijven — tijdig en correct te informeren.
 
Minstens even boeiend is zijn blik op de samenwerking met de aannemer. Waar de aannemer pas wil communiceren als hij volledige informatie heeft en de omgeving vooral snelle informatie nodig heeft, ontstaat soms spanning. Jonas legt uit hoe je in die context toch tot eenduidige communicatie komt.
 
Het gesprek biedt een mooie inkijk in hoe omgevingsmanagement werkt op het hoogste niveau: balanceren tussen techniek en menselijkheid, tussen planning en realiteit, tussen belangen die niet altijd vanzelfsprekend samenlopen. En bovenal toont Jonas hoe belangrijk dossierkennis is om vertrouwen te behouden en rust te brengen in een complex project.

Professor Sigrid De Bois (Universiteit Antwerpen) vertelt in deze aflevering over de oorsprong en toekomst van omgevingsbemiddeling.

Sigrid legt uit hoe deze discipline ontstond vanuit Anglo‑Amerikaans onderzoek naar klimaatverandering. Grote ruimtelijke transities bleken daar onvermijdelijk, terwijl klassieke procedures en regelgeving steeds vaker vastliepen op weerstand. Omgevingsbemiddeling groeide uit die nood: een manier om dialoog mogelijk te maken wanneer verandering dwingend is.
 
We bespreken hoe dit gedachtegoed zijn weg vond naar Vlaanderen en Nederland, en wat omgevingsbemiddeling onderscheidt van klassieke bemiddeling of mediation.
Er zijn twee belangrijke verschillen:
Een omgevingsbemiddelaar is onafhankelijk, maar niet neutraal — hij of zij denkt actief mee.
Het werk start preventief, door mogelijke conflicten al in een vroeg stadium te identificeren.

Sigrid benadrukt ook het belang van deskresearch, waarmee je inzicht verwerft in buurttrauma’s of historische spanningen die de dialoog kunnen blokkeren nog voor ze goed en wel begint.
En over de term NIMBY is ze duidelijk: in een van de meest dense regio’s van Europa is elke ingreep voelbaar. Het gaat niet over tegenstand, maar over mensen die geraakt worden in hun leefomgeving. Net dan biedt een omgevingsbemiddelaar de nodige verlichting.

Binnen het omgevingsmanagement spreken we vaak over belangen. En als er één plek is waar ontzettend veel belangen bij elkaar komen, dan is het wel Schiphol. Waar in andere projecten 's nachts relatief makkelijk veel werk uitgevoerd kan worden, omdat er dan minder raakvlakken zijn, gaat het op Schiphol 24 uur per dag 7 dagen per week door. Hoe kan je toch een groot project uitvoeren te midden van al deze dynamiek? Hetty Messchaert (Dura Vermeer) neemt ons hierin mee en vertelt in deze aflevering alles over haar ervaringen met de bouw van de nieuwe bagagekelder

In deze aflevering duiken we in het hoofd van iemand die complexe projecten niet alleen begrijpt, maar ze ook durft herdenken.

Alexander D’Hooghe — founder van ORG en SOLV, professor aan MIT, en betrokken bij grote dossiers in Vlaanderen, Nederland en zelfs New York — vertelt hoe een gebrekkig omgevingsmanagement vaak de échte reden is waarom grote projecten slagen of falen. Hij legt uit hoe SOLV ontstond uit een duidelijke frustratie: projectleiders zien technische en financiële risico’s, maar niet de menselijke omgeving waarin ze opereren. Terwijl net daar de grootste valkuilen liggen. Met SOLV bouwt hij een digitale twin van die menselijke omgeving, zodat omgevingsmanagers helder kunnen zien wat er speelt, in plaats van te rijden in de mist.
AI speelt daarin geen hoofdrol, maar neemt net een dienende rol in: het helpt duizenden meningen, uitspraken en signalen te structureren, zodat omgevingsmanagers meer tijd over houden voor het echte werk — luisteren, verbinden, onderhandelen. Zoals Alexander het zegt: data helpen je sneller vooruit, maar het menselijke aspect blijft altijd centraal staan.

We praten ook over hoe SOLV een NGO in New York hielp om investeringen in The Eighth District scherper te richten, en over een pittige infoavond in Amsterdam waar zijn expertise openlijk werd uitgedaagd. Zijn reactie? “I love a good fight.” Niet om gelijk te halen, maar omdat conflict vaak de kortste weg is naar helderheid — op voorwaarde dat je je ego thuislaat.
 
Dit gesprek is een krachtige reminder dat AI niet moet vervangen, maar versterken. En dat betere besluitvorming begint bij beter begrijpen.

De meeste omgevingsmanagers werken de hele dag aan serieuze berichtgeving. Zo ook Hendrikse Wegenbouw. Zij maken echter het verschil door hun informatie ook met luchtigheid te brengen, waardoor ze omwonenden en ondernemers in de omgeving veel meer aan zich weten te binden. Deze binding gaat zelf zo goed, dat het bedrijf een groei heeft doorgemaakt van alleen bestekswerk naar complexe binnenstedelijke projecten. Welke stappen hebben ze doorlopen op daar te komen? Hoe motiveer je een heel bedrijf om omgevingsgericht te werken? En wat brengt het ze? Mike Valkenhoff vertelt er alles over in deze aflevering