Over Onderwijs & Opvoeding

In deze aflevering staat een vraag centraal die de afgelopen jaren steeds vaker wordt gesteld in onderwijs, zorg en beleid: is er sprake van een mentale gezondheidscrisis onder jongeren? Hierover gaat Tjip de Jong in gesprek met twee onderzoekers die vanuit verschillende invalshoeken naar deze vraag kijken.
Levi van Dam, bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn leerstoel richt zich op de vraag hoe jongeren met mentale problemen het beste geholpen kunnen worden en hoe middelen in de jeugdzorg optimaal kunnen worden ingezet en Geertjan Overbeek, hoogleraar Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de rol van ouders, leeftijdgenoten en sociale contexten in de ontwikkeling van kinderen en jongeren.
Volgens Van Dam is er sprake van een niet-helpend crisisnarratief rond mentale gezondheid van jongeren dat te eenzijdig is en sterk gebaseerd op zelfrapportage en slecht vergelijkbare data. Overbeek stelt daarentegen dat er consistent internationaal bewijs is voor stijgende mentale klachten en sterk toegenomen zorggebruik onder jongeren. Beiden vinden elkaar echter in de vaststelling dat we in de huidige samenleving een te eenzijdige focus op problemen en stress hebben van jongeren, waarbij steeds meer en sneller dingen als “problematisch” of “verstoord” worden gezien. 
Meer lezen?
van Dam L, van Os J, Stams GJ, Ormel H. (2025), Alarm bells or echoes of hope? A new perspective on the global youth mental health crisis. Psychological Medicine. 2025;55:e332. doi:10.1017/S0033291725102249
Overbeek, GJ (27-08-2025), Youth Prevention in a Changing Society, Keynote held at the European Conference on Developmental Psychology, Vilnius, Lithuania [Powerpoint presentation].

Deze aflevering gaat over curriculum en didactiek op school. Nederland staat aan de vooravond van een landelijke curriculumherziening. De huidige kerndoelen stammen uit 2006, en veel examenprogramma’s zelfs uit de vorige eeuw. Daarom heeft het Ministerie van OCW aan SLO opdracht gegeven om samen met het onderwijsveld de kerndoelen en examenprogramma’s te actualiseren. Belangrijke onderzoeksvragen raken welke koerswijzigingen er nodig zijn in de schooleigen curricula om aan de nieuwe doelen te voldoen. En wat ervoor nodig is om tot samenhangende en betekenisvolle curricula te komen voor alle leerlingen. Hierover ga ik in gesprek met Arthur Bakker. Hij is hoogleraar Didactiek en Curriculum in het Bètadomein aan de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Deze leerstoel is onderdeel van het Research Centre for Curriculum Studies, een samenwerking tussen de UvA en SLO.
Meer informatie kunt u vinden op:
Website van het Research Centre for Curriculum Studies, RCCS.nl
Website onderzoek naar meertaligheid in het onderwijs in science, technology, engineering, and mathematics (STEM), Multi-STEM.net
Artikel in Didactief | Instappen maar 
De livestream van de oratie is te bekijken tot 4 december: Curriculum en didactiek in actie - (Aula der Universiteit) - 5-11-2025

Deze extra lange zomer-podcast gaat over intra-minderheidsstress onder LHBT+-personen: Een unieke vorm van stress die niet-heteroseksuele personen kunnen ervaren binnen hun LHBT+-gemeenschap. Opvallend is dat de LHBT+-gemeenschap enerzijds een belangrijke beschermende rol speelt, maar anderzijds maakt dat LHBT+-personen sociale druk kunnen ervaren binnen hun gemeenschap. Waar komt deze sociale druk vandaan? Wat betekent deze druk voor de gezondheid van LHBT+-personen? En nog belangrijker: Kunnen we hier iets aan doen?
In deze podcast gaat Tjip de Jong in gesprek met Mark Assink en Henny Bos van de Universiteit van Amsterdam die onderzoek doen naar intra-minderheidsstress, en met Kenneth Yap die als arts-seksuoloog bij de GGD Amsterdam en Kaleidos deze intra-minderheidsstress ziet en bespreekt met cliënten. Samen duiken we in wetenschappelijke inzichten, ervaringen uit de klinische praktijk en de maatschappelijke impact van stress in de LHBT+-gemeenschap.
 Bronnen:
 (1). De studie van John Pachankis (2020) waarin hij zijn intra-minority-stress-theorie uiteenzet: https://psycnet.apa.org/buy/2020-02346-001
(2). De studie van mijzelf en Henny (2023) waarin we een Nederlandstalig instrument hebben ontwikkeld om intra-minority-stress te meten onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Full article: Gay Community Stress in Sexual Minority Men and Women: A Validation Study in the Netherlands
(3). De studie van mijzelf en Henny (2024) waarin we verbanden aantonen tussen het ervaren van intraminority-stress en verschillende aspecten van mentale gezondheid onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Mental well-being of sexual minority individuals: Exploring the role of intraminority stress | Current Psychology

Te gast in deze aflevering is Carla van Boxtel, hoogleraar vakdidactiek in het bijzonder van geschiedenisonderwijs, verbonden aan het Research Institute Child Development and Education van de UvA. Carla was projectleider van het peilingsonderzoek van de Inspectie van Onderwijs uitgevoerd naar het niveau van kennis op het gebied van aardrijkskunde en geschiedenis. Dit onderzoek laat zien dat de prestaties van groep 8-leerlingen dalen. Er is zelfs sprake van een middelgrote tot grote daling. Kinderen zijn steeds slechter in aardrijkskunde en geschiedenis. Vooral op het gebied van topografie van Nederland en Europa scoren leerlingen lager. Daarnaast blijkt dat kinderen aardrijkskunde en geschiedenis niet echt interessant te vinden. En leerkrachten hebben behoefte aan meer tijd en ondersteuning om hier goed les in te kunnen geven. Al met al geen goed nieuws. Wat staat ons nu te doen?
Meer informatie?
Voor de samenvatting van de resultaten en het publieksrapport van de Inspectie en een uitgebreide technisch rapport, zie deze webpagina.
Vakliteratuur:
Van Boxtel, C., Potjer, Y., & de Groot-Reuvekamp, M. (2023). Welke geschiedenis is de moeite waard om te onderwijzen? Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 7, 49-70. https://dimensies.nu/wp-content/uploads/2023/11/dimensie7-art3-nov23.pdf
Van Boxtel, C., Béneker, T., de Leur, T., & Smits, A. (2020). Aardrijkskunde en geschiedenis op de basisschool. Inspirerende didactische aanpakken uit internationaal onderzoek. Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 2, 37-58. https://dimensies.nu/aardrijkskunde-en-geschiedenis-op-de-basisschool/

In deze podcast gaan we het hebben over draagmoederschap. Bij draagmoederschap draagt iemand een kind voor een ander. Bijvoorbeeld omdat diegene zelf niet zwanger kan worden of een zwangerschap niet kan uitdragen. Draagmoederschap is een ingewikkeld traject dat je niet zomaar even opstart. Interessant is hoe wij als samenleving tegen draagmoederschap aankijken. En of wij hier bewuste of onbewuste oordelen over hebben die vervolgens invloed kunnen hebben op het welbevinden van bijvoorbeeld een draagmoeder. Dit zijn vragen waar Sanne Agterberg onderzoek naar doet. Ze is promovendus bij de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen bij de Programmagroep Preventieve Jeugdzorg aan de Universiteit van Amsterdam.
Websites voor meer informatie over draagmoederschap:
https://www.draagmoederschap.nl/
https://www.zwangervooreenander.nl/
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/17/tk-bijlage-het-wodc-rapport-het-gedragen-kind-eindversie
Links naar wetenschappelijke artikelen over het onderwerp: 
Demographic and arrangement-based predictors of Dutch people’s attitudes towards surrogacy in various family constitutions
Surrogates’ and Intended Parents’ Experiences of Surrogacy: A Systematic Review
Commissioning Parents' Experiences with International Surrogacy: A Qualitative Study
Cross-border reproductive care: Opinions and attitudes of society towards surrogate pregnancy