Scientias Podcast

In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.
https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe
https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje
00:00:00 Introductie00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator00:24:27 De ochtend van 28 april 202500:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken00:42:18 De tweede oscillatie00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen00:48:55 De fatale kettingreactie00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen01:03:18 De synchrone compensator01:05:19 De belangrijkste les van de serie01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij01:09:00 Afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.
https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley
https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout
https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley
00:00:00 Introductie00:02:09 De zonsverduistering van 202600:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?00:20:10 De langste zonsverduistering00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie00:54:58 Wat is reactief vermogen?00:58:41 Condensatoren als oplossing01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel01:03:21 Afsluiting
Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse hypothesen en de maanlandingen bespreken ze hoe toetsbare voorspellingen een hypothese sterker of juist minder geloofwaardig kunnen maken.
Daarna vervolgen ze de geschiedenis van het Nederlandse stroomnet. Van de eerste elektrische verlichting bij een spoorbrug in Zevenbergen en de pioniersrol van Willem Smit gaat het verhaal naar de elektriciteitscentrale van Kinderdijk, de eerste interlokale wisselstroomverbinding met Krimpen aan de Lek, transformatoren, de wet van Lenz en de noodzaak van een gesynchroniseerd elektriciteitsnet.
En 14 juli is 14 augustus natuurlijk!

00:00:00 Intro: waarheid, complotten en het stroomnet
00:01:32 Luisteraarsvraag: wanneer is ontbreken van bewijs relevant?
00:02:34 Piramides, verloren beschavingen en aliens
00:07:16 Alternatieve verklaringen vragen om eigen bewijs
00:09:50 Hoe toets je de alienhypothese?
00:12:22 De Bagdadbatterij en te grote conclusies
00:13:05 De vergelijking met de maanlandingen
00:15:34 Het olifant-in-de-woonkamer-experiment
00:19:58 Wanneer afwezig bewijs wél iets zegt
00:24:25 Verder met de geschiedenis van het stroomnet
00:28:01 Het begin van elektrische verlichting in Nederland
00:30:47 Het eerste elektrische licht bij Zevenbergen
00:35:24 De elektriciteitstentoonstelling van Parijs
00:41:02 Willem Smit, de Edison van de Lage Landen
00:43:13 De elektriciteitscentrale van Kinderdijk
00:46:22 De lift van Jan Smit laat de lampen dimmen
00:49:05 De wet van Lenz
00:50:37 Waarom het stroomnet gesynchroniseerd moet zijn
00:53:01 Het Nederlandse koppelnet
00:54:43 Van gelijkstroom naar wisselstroom
00:55:12 De stroomverbinding met Krimpen aan de Lek
00:55:54 Hoe een transformator werkt
00:57:05 Wisselstroom verovert Nederland
00:58:00 Vooruitblik: blindstroom en netstoringen
00:59:46 Afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp gaat het verhaal naar de ontwikkeling van generatoren, elektromagneten en het elektriciteitsnet. Edison, Tesla en Westinghouse spelen vervolgens de hoofdrol in de felle strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, die uiteindelijk de basis legde voor het moderne stroomnet.
00:00:00 Intro: de stroomoorlog en de wet van Murphy
00:01:42 Luisteraarsvraag: wat bedoelde Murphy echt?
00:06:19 Wie was Edward Murphy?
00:06:49 Raketsledes, g-krachten en menselijke grenzen
00:15:37 John Stapp stelt zichzelf op de proef
00:18:24 Hoe de wet van Murphy ontstond
00:23:16 Veilig ontwerpen en de lessen van Fukushima
00:26:46 Hoe Murphy’s Law wereldberoemd werd
00:29:28 Van de wet van Murphy naar het stroomnet
00:31:04 De stroomoorlog tussen Edison en Tesla
00:34:16 Faraday en het ontstaan van de generator
00:42:36 Hippolyte Pixii en de eerste praktische generator
00:47:35 Elektromagneten en de Monster Magnet
00:49:46 Waarom gelijkstroom aanvankelijk favoriet was
00:55:49 Edison bouwt een compleet elektriciteitssysteem
00:59:46 Het grote probleem van laagspanning
01:01:39 Tesla gaat voor Edison werken
01:03:47 De elektrische stoel en Edisons vuile PR-strijd
01:07:00 Westinghouse en Tesla slaan terug
01:08:11 Niagara Falls beslist de stroomoorlog
01:09:42 Afsluiting en vooruitblik
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla en Edison tot de uitdagingen van een moderne stroomstoring.
Ook beantwoorden we een luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan. Wordt de maan daardoor lichter?
00:00 Intro: het stroomnet als grootste machine ooit
03:08 Luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan
05:27 Wordt de maan lichter door mijnbouw?
09:17 Helium-3 als mogelijke brandstof voor kernfusie
17:34 Waarom bevindt helium-3 zich op de maan?
22:46 Verandert maanbouw de baan van de maan?
25:55 Gevolgen voor zonsverduisteringen
26:18 Waarom het elektriciteitsnet onmisbaar is
27:58 Wat gebeurt er bij een langdurige stroomuitval?
33:00 Hoe start je een uitgevallen stroomnet opnieuw op?
35:04 De geschiedenis van elektriciteit
39:29 Galvani, Volta en de eerste batterij
43:17 Ørsted ontdekt de koppeling met magnetisme
46:32 Elektrolyse en de eerste experimenten met batterijen
50:01 Michael Faraday en elektromagnetische inductie
55:31 Waarom we wisselstroom gebruiken
58:00 Edison versus Tesla en de oorlog van de stromen
01:00:44 Vooruitblik en afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.