Scientias Podcast

Wie krijgt het miljoen? En heeft AI nou wel of niet de Navier-Stokesvergelijking opgelost, een van de millenniumproblemen, opgesteld door het Clay Mathematichs Institute of Cambridge, Massachusetts (VS). Diederik legt uit aan Krijn hoe het nou eigenlijk zit met die vloeistofdynamica, een nogal pittige tak van de natuurkunde. Luister hier naar de 88ste aflevering van de Scientias Podcast.
00:00:00 Introductie
00:01:32 Kaartjes voor het Wetenschapspodcastfestival
00:03:11 Heeft AI een groot wiskundeprobleem opgelost?
00:06:30 Wat kun je met een vergelijking?
00:09:32 De Navier-Stokesvergelijking voorspelt vloeistofstromen
00:12:16 Leonhard Euler en vloeistoffen zonder viscositeit
00:17:59 Navier voegt stroperigheid toe
00:23:21 George Gabriel Stokes komt tot dezelfde vergelijking
00:24:14 De geschiedenis kort samengevat
00:26:19 Computational fluid dynamics
00:28:55 Wervelingen en vorticiteit
00:31:29 Waarom drie dimensies zoveel moeilijker zijn
00:34:51 Waarom een mogelijke singulariteit ertoe doet
00:37:02 Het Millennium Prize Problem
00:38:05 Córdoba en Martínez-Zoroa zetten de eerste stap
00:42:42 Buckmaster en Alpöge schakelen AI in
00:46:05 Het laatste theorema van Fermat
00:51:32 Hoe Lean wiskundige bewijzen controleert
00:54:57 OpenAI mengt zich in de zoektocht
00:58:30 Samenwerkende autonome AI-agents
00:59:53 Tienduizend agents werken aan Navier-Stokes
01:01:11 De geclaimde oplossing
01:01:56 De strijd om prioriteit en erkenning
01:05:35 Wat betekent AI voor de wiskunde?
01:06:48 Het computerbewijs van het vierkleurenprobleem
01:10:25 Wie beheerst de wiskunde van de toekomst?
01:16:42 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken.
Diederik legt uit waarom onze huidige methoden om exoplaneten te vinden een groot deel van alle planeten missen. Via gravitationele microlensing kan Roman juist planeten met wijde banen en zelfs losgeslagen planeten zonder moederster opsporen.
Daarna wordt het nog spectaculairder. Met een geavanceerde coronagraaf probeert Roman het verblindende licht van sterren zo nauwkeurig weg te werken dat het gereflecteerde licht van een exoplaneet zichtbaar wordt. Daarvoor gebruikt de telescoop maskers, vervormbare spiegels, duizenden actuatoren, interferentie en detectoren die afzonderlijke fotonen kunnen registreren.
Van Einstein en gekromde ruimtetijd tot diffractie, Airy-patronen en direct gefotografeerde exoplaneten: een diepe duik in de natuurkunde achter een van de bijzonderste ruimtetelescopen van dit moment.

00:00 Intro
00:57 Terugblik op de Roman-telescoop
01:51 Waarom een panoramatelescoop?
03:23 Wat is surveyastronomie?
04:25 Het Hertzsprung-Russelldiagram
05:05 Edwin Hubble en het uitdijende heelal
06:14 Roman en de zoektocht naar exoplaneten
06:52 Hoe Kepler exoplaneten ontdekte
08:34 De transitmethode uitgelegd
10:11 Waarom we zoveel exoplaneten missen
12:26 Het probleem van planeten met wijde banen
14:12 Meetbias en de kans op een transit
16:08 Wat is surveyastronomie in het Nederlands?
17:38 Microlensing als oplossing
18:52 Einstein en de kromming van ruimtetijd
22:48 Zwaartekracht als lens
24:14 Hoe microlensing werkt
27:04 Hoe een planeet zichzelf verraadt
28:33 Roman kijkt naar het centrum van de Melkweg
30:16 Honderden miljoenen sterren observeren
31:30 Planeten rond de snowline
32:29 Losgeslagen planeten zonder ster
35:03 Exoplaneten rechtstreeks fotograferen
38:30 Hoe werkt een coronagraaf?
38:53 Waarom een ster nooit een perfect puntje is
40:54 Het Airy-patroon
42:16 Waarom telescopen zelf patronen in sterrenlicht maken
43:45 De herkenbare spikes van James Webb
44:28 Waarom iedereen sterren anders ziet
46:23 Hoe blokkeer je sterrenlicht?
46:37 Speckles: nepplaneten in je detector
47:45 Vervormbare spiegels en duizenden actuatoren
49:23 Sterlicht vernietigen met interferentie
49:56 Pairwise probing
51:51 Wachten op individuele fotonen
53:04 De atmosfeer van een exoplaneet onderzoeken
53:27 Eeuwen aan slimme oplossingen
55:55 De Roman-telescoop als eindresultaat
56:50 Afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning.
Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.
Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.
00:00 Intro
03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling
04:07 Buitenaards met Govert Schilling
05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?
06:11 De spiegel van Roman
09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?
10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?
13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb
17:01 De panoramacamera van Roman
19:04 Donkere materie en donkere energie
19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?
22:50 Wie was Nancy Grace Roman?
23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen
25:39 Waarom sterren twinkelen
27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?
28:03 De uitvinding van de telescoop
29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop
31:58 Christiaan en Constantijn Huygens
34:05 Het probleem van chromatische aberratie
37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt
38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop
39:19 Gregory en Newton
42:57 Het Cassegrain-ontwerp
45:24 Wat is brandpuntsafstand?
49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?
51:46 De optica achter het enorme beeldveld
52:40 Volgende week: exoplaneten
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.
https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe
https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje
00:00:00 Introductie00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator00:24:27 De ochtend van 28 april 202500:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken00:42:18 De tweede oscillatie00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen00:48:55 De fatale kettingreactie00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen01:03:18 De synchrone compensator01:05:19 De belangrijkste les van de serie01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij01:09:00 Afsluiting
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.
https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley
https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout
https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley
00:00:00 Introductie00:02:09 De zonsverduistering van 202600:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?00:20:10 De langste zonsverduistering00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie00:54:58 Wat is reactief vermogen?00:58:41 Condensatoren als oplossing01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel01:03:21 Afsluiting
Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.