De museoloog

Dit is de tweede podcast over het symposium 'De kunst van het wankelen' van 17 april in het Centraal Museum. Luister eerst naar deel één als je dat nog niet deed.

We zoeken met z'n allen naar een nieuwe taal. Woorden als hoop, optimisme, snelheid, traagheid, liefde, we gebruiken ze allemaal, maar geven er net iets andere inhoud aan. Dat is geen semantisch spelletje. Het is het wankelen zelf.
In dit tweede deel gaat het over wat musea kunnen zijn in een tijd die zelf wankelt. Over hoop als serieuze categorie. Over optimisme dat niet naïef is maar volgehouden. Met Wayne Modest, Lotte Walrave en Michael Huijser.
Het slot is van Meta Knol, die het symposium afsloot met een reflectie over het 'Discrepante museum': het museum van de logica én van de liefde, de systeemwereld én de vrije ruimte. Misschien zijn dat wel de twee benen waarop musea wankelen en misschien is dat precies goed zo.

Met dank aan Centraal Museum, Amsterdam Museum en Museumvereniging.
Lees hier meer over: De kunst van het wankelen of het instabiele museum .⁠

Er was meer animo voor het symposium 'De kunst van het wankelen' dan er stoelen waren in het Centraal Museum. We moesten mensen teleurstellen. Gelukkig namen we alles op. Dit is de eerste van twee podcasts die daaruit voortkwamen.

We staan midden in een nieuwe wereld. Niet een wereld die nog moet aanbreken, maar een die zich nog moet zetten. De oude vormen passen niet meer naadloos, ook niet in musea. In drie gesprekken met negen directeuren draaide alles om één grote vraag: hoe breng je dat nieuwe museum voor die nieuwe wereld dichterbij?
In dit eerste deel twee gesprekken. Het eerste gaat vooral over engagement en activisme: wanneer spreek je je uit als museum en wanneer misschien niet? Wat is het verschil tussen een activistische houding en een geëngageerde? Onder leiding van Udo Feitsma, met Judikje Kiers, Vera Carasso en Anne de Haij. Het tweede gesprek gaat terug naar de wortels van het museum: wat is de kern van waar het in musea om draait? Met Manfred Sellink, Tanja Elsgeest en Harry Tupan.

Met een welkomstwoord van Bart Rutten, gastheer namens het Centraal Museum. 
Met dank aan Centraal Museum, Amsterdam Museum en Museumvereniging.
Lees hier meer over: De kunst van het wankelen of het instabiele museum .

Er zijn van die banen waarvan je je afvraagt: wie dóét dit, voor z’n plezier? Museumdirecteur bijvoorbeeld.
Want bedenk, je moet van vele markten thuis zijn. Je bent van de inhoud, maar ook van de mensen — betaalde collega’s én, steeds vaker, een grote groep vrijwilligers. Je beweegt je tussen politiek links en rechts, met om de paar jaar weer een nieuwe wethouder. Je bent ondernemer en enthousiast idealist. Je werft fondsen, bewaakt het geld, snapt iets van bouwen en veiligheidseisen, voelt culturele codes aan en levert ondertussen jaarverslagen op. En dan is er ook nog de raad van toezicht: Wat is besturen. Wat houdt toezicht in? En hoe stevig sta je als directeur in het huidige governance-model?

Zeker in een kleiner museum, zoals Museum Cruquius in de Haarlemmermeer, komt álles dichtbij. En toch staat Elise van Melis daar al meer dan 25 jaar middenin. Eerst bij het historisch museum, en sinds 2011 ook bij Museum Cruquius — dat ze door een fusie heen begeleidde en eigenlijk vanaf de grond opnieuw opbouwde. Met een klein team van vier, nu vijf fte, en meer dan tweehonderd vrijwilligers.
Hoe houd je zo’n schip op koers? Hoe wankel je vooruit — twee stappen vooruit, één stap achteruit — en altijd doelgericht blijven.
Welkom bij De kunst van het wankelen met Elise van Melis, directeur van Museum Cruquius.

Hoe gaat dat nou in zo’n museum, zo’n groot vernieuwingsproject?

Bestel "De Kunst van het Wankelen of het instabiele museum".

Teylers Museum in Haarlem bestaat al 250 jaar en in die tijd zijn een paar dingen nooit veranderd: de ovale zaal, de vitrines, het gevoel dat je terugloopt door de tijd. Maar precies die tijdscapsule maakt het zo’n ingewikkelde plek om te besturen. Als je zo oud wilt worden, moet je je immers telkens vernieuwen. Blijven experimenteren. Wankelend vooruit! 
Dat is precies wat Marc de Beyer doet, sinds 4 jaar directeur van het oudste museum van Nederland.
In deze aflevering spreken we over wat je doet als je collectie zo authentiek is dat ze zichzelf bijna gevangen houdt. Over fossielen die al sinds 1885 op dezelfde plek liggen. Over Gen Z met platenspelers. En over de tentoonstelling De mannen van Michelangelo: hoe je voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis een marmeren beeld van Michelangelo naar Haarlem haalt, een bezoekerswaardering van 8,2 boekt, en toch de vraag overhoudt of dit precies was wat je voor ogen had.
Want alleen al de titel riep de vraag op: gaat dit over een van de grootste kunstenaars uit de westerse geschiedenis, of over wie hij beminde? Marc merkte dat zijn eigen bezoekers zich afvroegen: “Moet het nou dat iemand vanuit een gay perspectief iets zegt over Michelangelo? Kan het niet gewoon over zijn kunst gaan?” Een deel vond dat. Een ander deel vond de hedendaagse blik juist verfrissend. En Marc zelf? Die blijft zich afvragen wat er misschien nog beter had gekund.
Teylers is een museum dat zichzelf steeds opnieuw probeert uit te vinden zonder zichzelf te verliezen. Hoe ver kun je daarin gaan? En wanneer ben je te voorzichtig of juist te ver gegaan? Luister naar De kunst van het wankelen met Marc de Beyer, directeur van Teylers Museum in Haarlem.

“Er komt altijd een punt waarop je niet anders kan dan jezelf uitspreken,” zegt Anne de Haij, directeur van Stedelijk Museum Schiedam.

In musea vinden we het vanzelfsprekend om het gesprek open te houden: ruimte voor perspectieven, geen snelle stellingname. Maar volgens Anne de Haij is er een grens aan die houding. We leven in een tijd waarin het niet alleen meer gaat om uiteenlopende meningen, maar ook om fundamentele kwesties die onder druk staan, zoals mensenrechten en het klimaat. “Dan kun je” zegt ze “niet anders dan je uitspreken”.

Tegelijk maakt Anne de Haij een duidelijk onderscheid tussen “activistisch” willen zijn en je uitspreken over onrecht. Dat laatste noemt ze geen activisme, maar “mens-zijn” en “naar elkaar omkijken”.
Hoe dat er in de praktijk uitziet, legt ze uit in aflevering 42 van De Museoloog via de manier waarop het museum handelt: niet met vrijblijvende statements, maar via projecten. Kunstenaars laten spreken, werk aankopen, of samenwerken met gemeenschappen als een thema hun leven beheerst.