De museoloog

"Het heeft aan een zijden draadje gehangen. Meerdere malen." Directeur Ward Rennen van Museumpark Vonk in Eindhoven zegt het nu rustig maar eerder zat hij wel anderhalf jaar lang in de verdediging. Hij kon zijn verhaal niet vertellen, zijn naam raakte besmet, het project dreigde te stranden, terwijl hij wist wat er mogelijk was. Maar dat kwam niet meer aan bod: hij was alleen nog maar bezig met ‘verkeersbewegingsberekeningen’ en onderzoek op onderzoek. Toch gaan in juli de deuren open van het nieuwe museumpark, 26 maanden na het definitieve groene licht. 

Dat is ‘wankelen’ in de praktijk. Niet als pose van bescheidenheid, maar als werkwijze: bouwen op experimenten in plaats van zekerheden. Je moet de onzekerheid verdragen en toch blijven bewegen. Ward doet dat op elk niveau. De 'vonken' laten dat het duidelijkst zien: elk jaar een nieuw bouwwerk, vier jaar in de maak, gemaakt met en door de gemeenschap. Of bezoekers de verbinding leggen die het museum beoogt? Hij heeft er vertrouwen in maar garanties geven kan niet. Want het is nou eenmaal een experiment. 

In mijn boek De kunst van het wankelen, of het instabiele museum schrijf ik dat een goede strategie niet begint bij wat we al zeker weten, maar bij het erkennen dat we veel niet weten. Ward Rennen laat zien hoe dat eruitziet als je het echt doet.

“Zowel van extreem links als van extreem rechts werd ik aangevallen. En misschien doe je het dan ook goed."
Léontine Meijer-van Mensch leidde drie etnologische musea in Duitsland. Ze vloog mee met ministers naar Nigeria voor de teruggave van de Benin-bronzen, bouwde ruimtes waar gemeenschappen hun voorouders konden herdenken, en legde een directe lijn bloot tussen koloniaal geweld en de Holocaust. Ze werd daarvoor bewonderd én aangevallen, van extreem links tot extreem rechts, soms op dezelfde dag.
Nu is ze directeur van Museum Rotterdam, een museum dat na een gedwongen sluiting een nieuwe start maakt in een nieuw gebouw op de plek waar de stad ooit begon, en waarvan ik als lid van de Raad van Toezicht de wedergeboorte van dichtbij mag meemaken.

In deze aflevering spreek ik met haar over dekolonisatie en herinneringscultuur, over de politieke druk op musea in Duitsland en Nederland, over hoe 7 oktober ook in de culturele sector de verhoudingen op scherp zette. En over de vraag wat het betekent om een museum te maken dat ruimte biedt aan nuance en twijfel, juist nu de wereld steeds luider om enkelvoudige standpunten vraagt.
En dat ze dat nu wil doen in Rotterdam, in een stad die zichzelf ook al tachtig jaar opnieuw probeert uit te vinden, maakt dit gesprek voor mij des te interessanter.

Lees ook mijn nieuwe boek : De kunst van het wankelen of het instabiele museum
#rotterdam #musea #museum #demuseoloog

Dit is de tweede podcast over het symposium 'De kunst van het wankelen' van 17 april in het Centraal Museum. Luister eerst naar deel één als je dat nog niet deed.

We zoeken met z'n allen naar een nieuwe taal. Woorden als hoop, optimisme, snelheid, traagheid, liefde, we gebruiken ze allemaal, maar geven er net iets andere inhoud aan. Dat is geen semantisch spelletje. Het is het wankelen zelf.
In dit tweede deel gaat het over wat musea kunnen zijn in een tijd die zelf wankelt. Over hoop als serieuze categorie. Over optimisme dat niet naïef is maar volgehouden. Met Wayne Modest, Lotte Walrave en Michael Huijser.
Het slot is van Meta Knol, die het symposium afsloot met een reflectie over het 'Discrepante museum': het museum van de logica én van de liefde, de systeemwereld én de vrije ruimte. Misschien zijn dat wel de twee benen waarop musea wankelen en misschien is dat precies goed zo.

Met dank aan Centraal Museum, Amsterdam Museum en Museumvereniging.
Lees hier meer over: De kunst van het wankelen of het instabiele museum .⁠

Er was meer animo voor het symposium 'De kunst van het wankelen' dan er stoelen waren in het Centraal Museum. We moesten mensen teleurstellen. Gelukkig namen we alles op. Dit is de eerste van twee podcasts die daaruit voortkwamen.

We staan midden in een nieuwe wereld. Niet een wereld die nog moet aanbreken, maar een die zich nog moet zetten. De oude vormen passen niet meer naadloos, ook niet in musea. In drie gesprekken met negen directeuren draaide alles om één grote vraag: hoe breng je dat nieuwe museum voor die nieuwe wereld dichterbij?
In dit eerste deel twee gesprekken. Het eerste gaat vooral over engagement en activisme: wanneer spreek je je uit als museum en wanneer misschien niet? Wat is het verschil tussen een activistische houding en een geëngageerde? Onder leiding van Udo Feitsma, met Judikje Kiers, Vera Carasso en Anne de Haij. Het tweede gesprek gaat terug naar de wortels van het museum: wat is de kern van waar het in musea om draait? Met Manfred Sellink, Tanja Elsgeest en Harry Tupan.

Met een welkomstwoord van Bart Rutten, gastheer namens het Centraal Museum. 
Met dank aan Centraal Museum, Amsterdam Museum en Museumvereniging.
Lees hier meer over: De kunst van het wankelen of het instabiele museum .

Er zijn van die banen waarvan je je afvraagt: wie dóét dit, voor z’n plezier? Museumdirecteur bijvoorbeeld.
Want bedenk, je moet van vele markten thuis zijn. Je bent van de inhoud, maar ook van de mensen — betaalde collega’s én, steeds vaker, een grote groep vrijwilligers. Je beweegt je tussen politiek links en rechts, met om de paar jaar weer een nieuwe wethouder. Je bent ondernemer en enthousiast idealist. Je werft fondsen, bewaakt het geld, snapt iets van bouwen en veiligheidseisen, voelt culturele codes aan en levert ondertussen jaarverslagen op. En dan is er ook nog de raad van toezicht: Wat is besturen. Wat houdt toezicht in? En hoe stevig sta je als directeur in het huidige governance-model?

Zeker in een kleiner museum, zoals Museum Cruquius in de Haarlemmermeer, komt álles dichtbij. En toch staat Elise van Melis daar al meer dan 25 jaar middenin. Eerst bij het historisch museum, en sinds 2011 ook bij Museum Cruquius — dat ze door een fusie heen begeleidde en eigenlijk vanaf de grond opnieuw opbouwde. Met een klein team van vier, nu vijf fte, en meer dan tweehonderd vrijwilligers.
Hoe houd je zo’n schip op koers? Hoe wankel je vooruit — twee stappen vooruit, één stap achteruit — en altijd doelgericht blijven.
Welkom bij De kunst van het wankelen met Elise van Melis, directeur van Museum Cruquius.

Hoe gaat dat nou in zo’n museum, zo’n groot vernieuwingsproject?

Bestel "De Kunst van het Wankelen of het instabiele museum".