De museoloog

Onder de titel De kunst van het wankelen ga ik, Arnoud Odding, dit voorjaar in gesprek met museumdirecteuren en conservatoren over de vraag hoe musea omgaan met de crises van onze tijd en met groeiende onzekerheid, wantrouwen en polarisatie. Wat kun je als museum doen wanneer iedereen om snelle, stellige antwoorden vraagt? Hoe blijf je een plek waar mensen kunnen vertragen, kijken, spreken en zich blijven verwonderen?
In deze eerste aflevering spreek ik met Judikje Kiers, directeur van het Amsterdam Museum. Ze vertelt hoe ze in de jaren negentig in het Rijksmuseum van dichtbij zag hoe publieksbemiddeling en educatie, mede onder invloed van Henk van Os, van bijzaak naar kernactiviteit groeiden: een museum gaat niet alleen over objecten, maar over de relatie tussen object, verhaal en bezoeker. Die overtuiging nam ze mee naar Museum Ons’ Lieve Heer op Solder, waar ze al snel het thema ‘tolerantie’ centraal zette. Destijds werd dat door sommigen weggezet als “modieus”, maar Judikje laat zien hoe zo’n keuze juist kan uitgroeien tot een duurzaam programma dat verleden en heden met elkaar verbindt. Voor haar is het geen marketinglaag, maar een museale opdracht: historische plekken worden relevant als je durft te spreken over actuele vragen, zonder de complexiteit glad te strijken. Haar internationale ervaring, onder meer in Oekraïne, maakte daarnaast duidelijk hoe kwetsbaar vrijheid, autonomie en erfgoed zijn, en hoe een museum zelfs zonder zichtbare objecten betekenis kan hebben als plek voor herinnering en ontmoeting.
Zacht uitgesproken, maar ongelooflijk krachtige woorden over waarden, waarderen en wankelen. Koers houden vraagt moed, ook als dat weerstand oproept of geld kost.

Wayne Modest didn’t set out to become a museum director. Born and raised in Jamaica, he first studied Chemistry and Mathematics. But soon, his path shifted in a different direction.
Drawing on his scientific background, he began working as Keeper of Collections at the Museums of History and Ethnography at the Institute of Jamaica. It was there that he started questioning the underlying assumptions of museum work. Why were practices in Jamaican museums based on Western models? Were these approaches relevant—or even appropriate—in a Caribbean context?
These questions marked the beginning of a deeper quest.
To explore them further, he moved to the Netherlands to study museology at the Reinwardt Academy in Amsterdam. There, he deepened his understanding of how museums construct narratives and how those narratives are shaped by power and history.
In 2010, he became Head of Curatorial Practice at the Tropenmuseum in Amsterdam, which later became part of the National Museum of World Cultures. Today, Wayne Modest is Director of Content at the Wereldmuseum, which brings together four museum locations in Amsterdam, Leiden, Nijmegen, and Rotterdam.
Wayne Modest is a key figure in efforts to rethink the role of museums, both in the Netherlands and internationally. His work focuses on advocating for the decolonization of museums and striving toward institutions that are more equitable, inclusive, and critically aware of their histories.
Listen to Wayne Modest, a man who continues to ask difficult questions—and challenges us to do the same.

In aflevering 37 van De Museoloog spreekt Arnoud Odding met Tanja Elstgeest, directeur van Museum De Lakenhal in Leiden.
"We praten over haar ongemakkelijke begin in de museumwereld — over die stage bij het Stedelijk, waar ze aan de verkeerde tafel zat in de kantine en leerde hoe verstikkend ongeschreven regels kunnen zijn. Over het trekken van spijkers uit muren, letterlijk en figuurlijk. Over de energie van een productiehuis, het snelle schakelen van de theaterwereld — en over de tragere, bedachtzame ritmes van musea.

Tanja pleit voor een museum dat ruimte biedt aan reflectie én aan experiment. Niet alleen conserveren, maar ook creëren. Niet alleen tonen, maar ook bevragen.
Aan de hand van concrete voorbeelden — zoals het publieksprogramma ‘Lakenhal Laat’ en de theatrale enscenering van de aankomende tentoonstelling rond de mysterieuze 17e-eeuwse schilder “IS” — laat ze zien hoe ze conventies openbreekt en nieuwe vormen van publieksbeleving mogelijk maakt.
We spreken over hiërarchie en samenwerking, over interdisciplinariteit en projectdenken, over musea als plekken van ontmoeting en verbeelding. En over hoe je als culturele instelling relevant blijft in een wereld die steeds sneller verandert.

Misschien is de grootste uitdaging niet een nieuw publiek bereiken, maar de eigen structuren durven loslaten.

Aflevering 3 – Anders kijken!
Een drieluik van De Museoloog over co-creatie, activisme en anders kijken in het Centraal Museum

Een tentoonstelling over het niet-standaard lichaam vraagt om een andere manier van kijken – en voelen, ruiken, horen. In deze laatste aflevering hoor je hoe Ik ben gewoon hier vorm kreeg als multi-zintuiglijke ervaring. Een gelaagde, soms schurende, maar vooral verbindende presentatie. Wat leert het museum van deze samenwerking? En wat betekent het voor de toekomst? Over frictie, creativiteit en de complexe rol van musea in een veranderende wereld.

De tentoonstelling Ik ben gewoon hier in het Centraal Museum Utrecht is bijzonder. Niet alleen vanwege het onderwerp – het niet-standaard lichaam – maar vooral vanwege hoe die tot stand kwam: in nauwe samenwerking met het Kreukelcollectief, een groep activistische onderzoekers, denkers en makers met een beperking. In deze driedelige podcastserie onderzoekt strategisch adviseur Arnoud Odding wat co-creatie in de museumpraktijk betekent, waarom deze tentoonstelling zo belangrijk is en wat het vraagt van iedereen die meedoet.
Een serie over luisteren, loslaten, en opnieuw leren kijken.
Met bijdragen van: Bart Rutten (directeur Centraal Museum), Jacqueline Kool (Kreukelcollectief), Eline Pollaert (Kreukelcollectief), Eva Burgering (junior-conservator) en Kristine Kavelaars (projectcoördinator).

Aflevering 2 – De emancipatie van het niet-standaard lichaam
Een drieluik van De Museoloog over co-creatie, activisme en anders kijken in het Centraal Museum

Wat betekent het om een niet-standaard lichaam te hebben in een samenleving die draait om ‘normaliteit’ en zelfredzaamheid? Deze aflevering duikt in de geschiedenis en het activisme van het Kreukelcollectief. Over validisme, zichtbaarheid en waarom een tentoonstelling als deze ertoe doet in een samenleving die liever wegkijkt.

De tentoonstelling Ik ben gewoon hier in het Centraal Museum Utrecht is bijzonder. Niet alleen vanwege het onderwerp – het niet-standaard lichaam – maar vooral vanwege hoe die tot stand kwam: in nauwe samenwerking met het Kreukelcollectief, een groep activistische onderzoekers, denkers en makers met een beperking. In deze driedelige podcastserie onderzoekt strategisch adviseur Arnoud Odding wat co-creatie in de museumpraktijk betekent, waarom deze tentoonstelling zo belangrijk is en wat het vraagt van iedereen die meedoet.
Een serie over luisteren, loslaten, en opnieuw leren kijken.
Met bijdragen van: Bart Rutten (directeur Centraal Museum), Jacqueline Kool (Kreukelcollectief), Eline Pollaert (Kreukelcollectief), Eva Burgering (junior-conservator) en Kristine Kavelaars (projectcoördinator).