De Indische Podcast

Lieuwe Mulder (1994) is junior projectleider cultuurhistorie bij onderzoeks-en adviesbureau RAAP. Onlangs begon hij een speurtocht naar zijn grootvader die kunstschilder was. Lieuwe heeft hem nauwelijks gekend, hij was pas vier jaar oud toen opa overleed, maar raakte geïnteresseerd in diens leven en werk, dat overigens grotendeels onbekend bleef. Grootvader vertrok na de oorlog van het Friese platteland naar het tropische Indonesië waar hij als dienstplichtig militair werd gelegerd. In zijn vrije tijd schilderde hij er landschappen en portretten. Lieuwe Mulder is benieuwd naar het verhaal achter die tekeningen, schilderijen en aquarellen. Ze zijn mooi. Maar misschien was opa wel getuige van gebeurtenissen waar hij altijd zwijgzaam over bleef. Hij werd namelijk ingezet voor de oorlogspropaganda. Lieuwe ziet het project (inmiddels is hij al het werk aan het selecteren en inscannen) toch vooral als een eerbetoon aan zijn Friese grootvader. Een gesprek.

In deze aflevering oud-NOS correspondent in Jakarta, Michel Maas en schrijver en historicus Martin Bossenbroek. Van beiden verschenen boeken over Indonesië, Nederlands-Indië en het koloniale verleden. Martin Bossenbroek (1953) is historicus en schrijver. Hij publiceerde diverse boeken en artikelen over het (Nederlandse) koloniale verleden. De bekendste titels (allemaal verschenen bij uitgeverij Athenaeum) zijn De Boerenoorlog (in 2013 bekroond met de Libris Geschiedenisprijs en genomineerd voor de AKO Literatuurprijs), De wraak van Diponegoro. Begin en einde van Nederlands-Indië (2020). Michel Maas (1954) is journalist en schrijver en woonde achttien jaar als correspondent in Jakarta, onder meer voor de Volkskrant en het NOS-Journaal. Daarvoor was hij werkzaam voor de omroep, onder meer in Kosovo. Zijn recente boek De gelogen kolonie. Naar Indonesië om Indië te vergeten (AtlasContact 2025) kreeg juichende recensies in NRC en de Volkskrant. 

Een gesprek met Murjani Kusumobroto, dochter van de Indonesische verzetsheld Rachmad Kusumobroto (1914-1998). Deze verbleef eind jaren dertig als student in Nederland. Toen de Duitsers in 1940 ons land binnenvielen kon hij niet meer terug, maar ging in het verzet met als motief: “Eerst Nederland vrij, dan mijn eigen land”. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hielp hij onder meer Joodse kinderen onderduiken en was betrokken bij vervalsing van persoonsbewijzen. In 1946 reisde hij terug naar zijn vaderland en zette zich in voor de jonge republiek Indonesië. Hij was aanhanger van Soekarno, wat na de coup van Soeharto in 1965 ertoe leidde dat hij jarenlang werd opgesloten. Toch raakte hij nooit verbitterd en kwam uiteindelijk in de jaren tachtig vrij. Hij was getrouwd met de Wageningse Nel van Peppel, ook een verzetsdeelnemer. Hun dochter Murjani maakte een theatervertelling over zijn leven getiteld ‘Het verzet van de Kusumobroto’s’. Regie: Joey von Grumbkow. Productie: Conny Groot

Marjolein Kokosky Deforchaux-Kelderman deed jarenlang onderzoek naar de oorsprong van de recepten in het (voor zover bekend) oudste Indische kookboek en schreef 'Kokki Bitja: een boek over het oudste Indische kookboek uit 1843'. Het is resultaat van noeste arbeid, van echt monnikenwerk. Al bij het openslaan van dit kloeke (kook)boek spat het van de pagina’s: de kleuren, het lettertype, de illustraties, grappige inlegvellen, foto’s en natuurlijk de hertaalde recepten. Dat roept meteen de vraag op hoe je dit boek moet zien. Als een gewoon kookboek?  Als een naslagwerk? 'Kokki Bitja' is geen culinaire encyclopedie, misschien eerder een almanak. Het woord ‘kitab’ in de oorspronkelijke titel verwijst ook naar zoiets. Hoe dan ook, het is een prachtig monument voor de Indische keuken dat bij mij een ereplaats in de boekenkast krijgt.Marjolein Kokosky Deforchaux-Kelderman'Kokki Bitja. Een boek over het oudste Indische kookboek uit 1843'Uitgeverij MKDK. ISBN 978-90-9039540-1. € 67,50

Gerda Kanselaar werd in 1947 in Surabaya geboren uit het huwelijk van Frans Kanselaar en Jojo Lumanauw. Vader was als oorlogsvrijwilliger naar Indië gegaan. Het jonge gezin komt in 1948 in Rotterdam aan. Vervolgens begint het moeizame proces van inburgering, in Nijmegen waar vader oorspronkelijk vandaan kwam. Vooral moeder krijgt het vanwege haar kleur zwaar te verduren; racistische scheldpartijen, stenen en kluiten naar de kinderwagen. Gerda herinnert zich het geroep van de buurtkinderen: Inda pinda poepchinees! Lange tijd bleef het familieverhaal sluimeren, bijna verborgen. Maar in 2024 volgde ze een schrijfcursus en maakte ter afronding een boekje getiteld ‘Vertel me over jouw moeder’ waarin het familieverhaal wordt verteld. Het Indisch ontluiken begon voor Gerda pas recentelijk, maar ze geniet nu met volle teugen van de Indische activiteiten in Nijmegen.