De Wereld | BNR

Je luistert naar De Alliantie. Een samenwerking van de geopolitieke podcasts van BNR over de Israëlische verkiezingen.
Israël heeft gekozen, maar voor wie eigenlijk en voor welke koers? Want de verkiezingsuitslag geeft geen duidelijke winnaar aan. De Likoed-partij van premier Netanyahu is weliswaar opnieuw de grootste partij geworden, maar zijn coalitie is de meerderheid kwijt.
Maar Netanyahu’s grootste uitdager Gadi Eisenkot en zijn partij Yashar heeft ook geen meerderheid. En dus wordt het vormen van een regering nog een hele opgave. Wat betekent dit voor Israël? En daarmee ook voor de situatie in het Midden-Oosten, met oorlogen in Gaza, Libanon, Iran en de annexaties op de Westelijke Jordaanoever?
Voor BNR de gelegenheid om onze eigen geopolitieke kopstukken weer bijeen te roepen in een Alliantie.
De geopolitieke kopstukken van BNR:
- Midden-Oosten-correspondent Tara Kenkhuis
- Israël-correspondent Ralph Dekkers
- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
En speciaal voor deze editie van De Alliantie hebben we militaire versterking ingeroepen van:
- Luitenant-kolonel buiten dienst Patrick Bolder, defensie-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies.
Over De Alliantie
In De Alliantie komen de geopolitieke kopstukken van BNR bij elkaar als de situatie daarom vraagt.
Presentatie: Liesbeth Staats
Redactie: Michaël Roele

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Je luistert naar De Alliantie. Een samenwerking van de geopolitieke podcasts van BNR over de Israëlische verkiezingen.
Israël heeft gekozen, maar voor wie eigenlijk en voor welke koers? Want de verkiezingsuitslag geeft geen duidelijke winnaar aan. De Likoed-partij van premier Netanyahu is weliswaar opnieuw de grootste partij geworden, maar zijn coalitie is de meerderheid kwijt.
Maar Netanyahu’s grootste uitdager Gadi Eisenkot en zijn partij Yashar heeft ook geen meerderheid. En dus wordt het vormen van een regering nog een hele opgave. Wat betekent dit voor Israël? En daarmee ook voor de situatie in het Midden-Oosten, met oorlogen in Gaza, Libanon, Iran en de annexaties op de Westelijke Jordaanoever?
Voor BNR de gelegenheid om onze eigen geopolitieke kopstukken weer bijeen te roepen in een Alliantie.
De geopolitieke kopstukken van BNR:
- Midden-Oosten-correspondent Tara Kenkhuis
- Israël-correspondent Ralph Dekkers
- Buitenlandcommentator Bernard Hammelburg
En speciaal voor deze editie van De Alliantie hebben we militaire versterking ingeroepen van:
- Luitenant-kolonel buiten dienst Patrick Bolder, defensie-expert bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies.
Over De Alliantie
In De Alliantie komen de geopolitieke kopstukken van BNR bij elkaar als de situatie daarom vraagt.
Presentatie: Liesbeth Staats
Redactie: Michaël Roele

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In januari 2021 viel het kabinet-Rutte over de toeslagenaffaire. Voor de burger was het nauwelijks merkbaar. Het kabinet was demissionair, maar de pandemie was een allesoverheersende, en missionaire kwestie, en dus bleef de premier, met zijn persconferenties, gewoon de premier. Het doet denken aan de periode waarin Israël nu terechtkomt. Hoe de ingewikkelde formatie ook afloopt, Bibi Netanyahu blijft premier, al is het demissionair.
Voor het overgrote deel van de Israëlische kiezers ging het niet over onderwerpen waarnaar in het buitenland wordt gekeken. Niet over de tweestatenoplossing, niet over boycots door andere landen, niet over oorlogsrecht, niet over het Internationaal Strafhof, en zelfs niet over de relatie met Amerika.
Drie jaar oorlog
Waar het wel over ging waren oorzaken en gevolgen van drie jaar oorlog. De roep om een onafhankelijk onderzoek naar de kolossale misser op die beruchte 7de oktober 2023. Naar verluidt was Netanyahu gewaarschuwd maar sloeg de signalen in de wind. De humanitaire ramp van reservisten, die normaal ongeveer een maand per jaar op herhaling moeten, maar nu soms al 400 dagen van huis zijn, vaak kleine ondernemers die daardoor failliet gaan. Het grote aantal zelfmoorden onder reservisten. De onttakeling van het ooit alom bewonderde onderwijs, de hoge misdaadcijfers, vooral onder de 21 procent Arabische Israëliërs, waaraan de politie nauwelijks iets doet, zoals in de Parijse banlieues.
Het feit dat 20 procent van de werkende bevolking 93 procent van alle belastinginkomsten genereert. Wat samenhangt met de enorme groei onder ultraorthodoxen, waarvan de mannen zich uitsluitend bezighouden met religieuze studies, allemaal leven van een uitkering en – ondanks een nieuwe wet die dat eist – weigeren in de krijgsmacht te dienen. De spanningen hierover lopen zo op dat veel burgers vrezen voor een burgeroorlog.
Rechtsstaat op het spel
Wat ook op het spel staat is de rechtsstaat. Voor de oorlog gingen ongeveer een jaar lang elk weekend duizenden demonstranten de straat op om Netanyahu te weerhouden van zijn pogingen het Hooggerechtshof onder het gezag van de regering te plaatsen, onder meer door vetorecht tegen vonnissen. Het hof is door de jaren heen een alom bewonderde parel van onafhankelijkheid, die zich vele malen tegen de regering heeft gekeerd.
Het is een tsunami van problemen in een land dat half zo groot is als Nederland, waarvan meer dan de helft woestijn. Het grootste deel van de 10 miljoen Israëliërs woont dicht opeen in het midden van het land. Die hebben een berg aan problemen op te lossen. Zolang Netanyahu demissionair is, is dat vooralsnog een illusie en leeft het volk in een schemerzone.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als Oekraïne de oorlog tegen Rusland verliest, zou de Europese Unie het niet overleven. Dat zegt oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Knapen in BNR De Wereld.
Europa zoekt naar manieren om Oekraïne te blijven steunen nu president Trump sancties tegen Rusland heeft opgeschort en toenadering zoekt tot Vladimir Poetin. Volgens Knapen moeten Europese landen onder ogen zien dat de relatie met Washington blijvend is veranderd.
'Europa moet consequenties trekken uit het Amerikaanse buitenlandbeleid', zegt hij. Volgens Knapen is te lang gehoopt dat Trump een tijdelijke uitzondering zou blijken. Ook zonder Trump blijft Europa volgens hem onzeker over de betrouwbaarheid van de Verenigde Staten als bondgenoot.
Lees ook | Oekraïne zit nog jaren vast aan VS voor Starlink, Patriots en inlichtingen; niet voor cybersecurity
Braziliaanse presidentverkiezingen
Zondag kiest Brazilië een nieuwe president. Flavio Bolsonaro, de zoon van oud-president Jair Bolsonaro, won de eerste ronde en geldt als favoriet tegen de huidige president Lula da Silva.
Journalist Max Westerman, die deels in Brazilië woont, ziet een land dat sterk verdeeld is. De peilingen liggen dicht bij elkaar, maar historisch gezien wint de winnaar van de eerste ronde altijd ook de tweede.
Lees ook | Ook VN suggereert immenging Meta in Braziliaanse presidentsverkiezingen
Volgens Westerman zijn de verkiezingen ook buiten Brazilië van belang. 'Als Bolsonaro wint, zullen ze meer vriendjes worden met Trump.' Daarnaast ziet hij de verkiezingen als onderdeel van een bredere politieke ontwikkeling. 'Het is ook de opruk van extreemrechts die hier op het punt staat opnieuw door te breken.'
Dat veel kiezers de Bolsonaro-familie trouw blijven, heeft volgens hem ook te maken met een andere kijk op het recente verleden. 'Rechts Brazilië gelooft niet dat de dictatuur erg was en ze geloven ook niet dat de oude Bolsonaro echt een staatsgreep heeft beraamd.'
Luister ook | Amerika Podcast
Postma in Amerika | Moeder van kandidaat verschijnt in 'attack ad'
Negatieve campagnes blijven een vast onderdeel van Amerikaanse verkiezingen, maar kandidaten kunnen ook te ver gaan. Dat blijkt uit de ophef rond een aanvalsvideo van Vivek Ramaswamy, waarin de vervreemde moeder van zijn tegenstander Amy Acton een hoofdrol speelt. Tegelijkertijd groeit het gebruik van kunstmatige intelligentie in campagnes explosief, waardoor aanvallen op politieke tegenstanders steeds geavanceerder worden.
Over de makers
Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York.
Redactie
Luc de Klerk, buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Je kunt het met recht een exodus noemen: vanuit de hele wereld stromen ze naar hun beloofde land – Israëlische staatsburgers die volgende week bij de verkiezingen hun stem willen uitbrengen. Want volgens de kieswet kan dat alleen in Israël zelf. De oppositie hoopt op een wonder: een paar zeteltjes meer – voldoende om premier Bibi Netanyahu te dumpen.
Wat politieke signatuur betreft is die hoop gerechtvaardigd. Een stevige meerderheid onder Israëlische expats is liberaal of progressief. En het gaat om een hoop kiezers. Er wonen zo’n 630.000 Israëliërs in het buitenland. Of die allemaal op 26 oktober naar de stembus gaan valt te betwijfelen, maar een hoop doen dat wel degelijk.
Van de 180.000 expats in Amerika maken naar schatting 50.000 gebruik van speciale chartervluchten die nu al af en aan vliegen. Het is een enorme organisatie, waaraan maanden is gewerkt. In het VK wonen 23.000 Israëliërs, in Frankrijk 12.000. Israëliërs zijn erg van de complotten. Een daarvan is dat zoveel expats nu al aankomen omdat ze Netanyahu ervan verdenken vlak voor de verkiezingen het internationale vliegveld te sluiten, met de ‘nationale veiligheid’ als argument.
Ook onder in Nederland wonende expats is zo’n snelle ‘stem-reis’ vanzelfsprekend. Het is een beetje lastig schatten hoeveel het er zijn. 2500 inwoners van Nederland hebben de Israëlische nationaliteit, maar bijna 9000 van de eerste generatie en 5000 van de tweede generatie, dus geboren in Nederland, zijn volgens de Israëlische wet ook staatsburger.
Wat levert het nou op? Israël heeft een kiesdrempel van 3.25 procent, en gemiddeld zijn 30.000 tot 40.000 stemmen nodig voor één zetel. De in Amerika wonende expats kunnen theoretisch twee zetels kiezen en de Nederlandse samen met die uit het VK en Frankrijk ook wel eentje. Op een totaal van 120 zetels in het parlement kan dat doorslaggevend zijn.
Israël heeft, net als Nederland, een coalitiesysteem. In de peilingen ligt de belangrijkste uitdager, voormalig legerchef Gadi Eisenkot, met zijn partij ‘Recht Vooruit’ aan kop met 23 zetels, Netanyahu met zijn Liukud staat op 19. Het probleem is dat Eisenkots gematigde coalitie op 58 zetels staat en Netanyahu met zijn ultraconservatieve coalitie op 48 – geen van beide halen de benodigde meerderheid van 61 zetels. En daarmee worden die paar zeteltjes verschil die de exodus uit de diaspora kunnen maken goud waard.
Als het klopt. Peilingen zijn maar peilingen, en van die expat-stemmen gaan er natuurlijk ook een hoop naar Netanyahu’s coalitie. Maar het anti-Bibi sentiment is nu zo groot dat we Israël, en feitelijk ook onszelf, op zijn minst de hoop moeten gunnen.
See omnystudio.com/listener for privacy information.