KarlCast: Een Podcast over Karl Marx

Na de wetenschappelijke nalatenschap veiliggesteld te hebben door de publicatie van deel 2 en 3 van Das Kapital, richtte Engels zich weer op de internationale arbeiderspolitiek. In beginsel gebeurde dit dicht bij huis, in Groot-Brittannië, waar er soort socialistische revival gaande was. Maar vooral door een gebrek aan betrokkenheid van het proletariaat en zijn afhankelijkheid van Edward Aveling, bleef de invloed van Engels vrij beperkt. Beter ging het op het continent, waar Engels bij de grootste arbeiderspartij van Europa, de SPD, veel invloed behield en tijdens een afscheidstournee door Berlijn door duizenden volgelingen onthaald werd. In zijn laatste jaren toonde Engels zich een pragmatische tacticus, die door een eerlijke en objectieve analyse van de situatie bereid was af te stappen van eerdere ideeën en altijd flexibel bleef ten aanzien van de beste manier van het proletariaat om aan de macht te komen.

Na het overlijden van Marx in 1883 nam zijn boezemvriend Friedrich Engels de taak op zich om zijn intellectuele nalatenschap veilig te stellen. Dit deed hij door toe te zien op de publicatie van de laatste twee delen van Das Kapital, door Marx' ideeën te verdedigen tegen de aanvallen van een socialistische professor genaamd Eugen Dühring en door de ideeën begrijpelijk te maken voor een groter publiek. Engels' harde werk na het overlijden van Marx heeft een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van de ideeën van zijn goede vriend.

Op 14 maart 1883 blaast Karl Marx zijn laatste adem uit. Verzwakt door een jarenlange slechte gezondheid en het verlies van zijn vrouw en oudste dochter, sloot één van de briljantste denkers uit de geschiedenis zijn ogen. Maar dit betekent niet dat dit ook de dood was van zijn ideeën. Deze waren nog springlevend en hielpen de twintigste eeuw in grote mate vorm te geven. Alleen niet zoals hijzelf dat vermoedelijk bedoeld had. In de laatste, reguliere aflevering van Karlcast staat dan ook de vraag centraal hoe Marx' ideeën zich verhouden tot het werk van de mensen die zich als zijn (op)volgers zagen.

In 1872 viel de Internationale uiteen. Dit kostte Marx veel invloed in Groot-Brittannië. Tegelijkertijd waren door het bloedige einde van de Commune van Parijs nog maar weinig volgers van Marx in Frankrijk actief. Dus richtte Marx zijn pijlen op twee andere landen waar hij veel van verwachtte: het nieuwe Duitse Keizerrijk waar zijn oude vriend Wilhelm Liebknecht zich in de politiek had gemengd en Rusland, waar er onder de autocratische oppervlakte van het tsaristische regime een radicale onderstroom schuilging die zeer ontvankelijk was voor Marx' ideeën.

De ideeën van Marx hebben altijd een internationale component gekend. Dit is ook logisch: de kapitalisten opereerden de internationaal, dus moesten de arbeiders dat ook doen. Toen er dus in de jaren 1860 een Internationale Arbeiders-Associatie werd opgericht, was Marx er als de kippen bij om er een leidende rol in te spelen. Door zijn werk voor de Internationale krijgen we meer te weten over de politieke ideeën van Marx. Daarnaast raakt hij, zijdelings, betrokken bij de dramatische gebeurtenissen rond de Commune van Parijs in het voorjaar van 1871. Gebeurtenissen die hem berucht zouden maken in heel Europa.