Op z’n Kop!

Den Haag zegt dat Nederland van het stikstofslot moet. Maar waarom houden partijen als VVD en CDA vast aan beleid dat volgens critici miljarden kost en weinig oplevert? Alle feiten liggen op tafel, dus wordt er bewust de andere kant op gekeken? 

In deze aflevering van Op z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Caroline van der Plas (BBB) over het stikstofplan dat op woensdag in de Tweede Kamer wordt besproken. Een ingrijpend voorstel dat grote gevolgen kan hebben voor boeren en veehouderijen, die vrezen voor hun toekomst. Dat terwijl het stikstofbeleid de belastingbetaler miljarden heeft gekost en de resultaten ter discussie staan. Welke belangen spelen er achter de schermen in Den Haag? Is beleid nog gebaseerd op inhoud, of weegt politieke strategie zwaarder dan de werkelijkheid? Luister mee en oordeel zelf!

Nu de corona-parlementaire enquêtecommissie haar werk doet, laait ook het debat over de coronajaren weer op. Scholen dicht, avondklok, coronapas: tijdens de pandemie kende Nederland ongekende maatregelen. Maar werd het volledige verhaal verteld?

In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met journalist Eva Munnik. Zij heeft het boek De Covidstaat geschreven en sprak daarvoor met deskundigen die tijdens corona nauwelijks aan het woord kwamen. Beleid, media en experts versterkten elkaar tijdens de pandemie, terwijl tegengeluiden nauwelijks hoorbaar waren.

Samen spreken zij over de blinde vlekken van die periode, de gevolgen van de genomen maatregelen en de vraag die nog altijd boven de markt hangt: wat ging er mis? Waarom kregen sommige experts geen podium? En welke rol speelden media, politiek en wetenschap tijdens de pandemie? Luister mee en oordeel zelf!

Nederland geeft meer geld uit aan natuur dan ooit tevoren. Miljarden euro's verdwijnen in natuurherstel, stikstofbeleid en natuurbeheer. Tegelijkertijd worden boeren uitgekocht, wandelroutes afgesloten en krijgen burgers steeds vaker te horen dat ze de natuur vooral niet moeten verstoren. In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met landbouwjournalist Geesje Rotgers. Volgens Rotgers geeft Nederland het meeste geld uit aan natuur van alle landen in Europa. Waarom lopen de kosten van natuurherstel steeds verder op? Kunnen we het terugbrengen van dieren zoals de wolf en het korhoen nog wel natuur noemen als het ons duizenden euro's aan belastinggeld kost? En waarom betalen wij zoveel belasting voor natuurbehoud als we straks zelf steeds minder toegang hebben tot natuurgebieden? Luister mee en oordeel zelf!

De corona-enquêtecommissie probeert antwoord te geven op de vraag hoe Nederland tijdens de coronacrisis tot ongekende maatregelen kwam die diep ingrepen in het dagelijks leven van miljoenen mensen. In Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen daarover in gesprek met professor dr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit en de enige actieve hoogleraar in Nederland die zich volledig op dit vakgebied richt.

Helsloot houdt zich al tientallen jaren bezig met veiligheid, crisisbeheersing, rampenbestrijding en de manier waarop overheden onder druk besluiten nemen. Volgens hem heeft de coronaperiode pijnlijk blootgelegd dat essentiële crisismanagementkennis ontbrak op de plekken waar de belangrijkste beslissingen werden genomen. Daardoor ontstond volgens hem tijdens de pandemie situatie waarin steeds zwaardere maatregelen werden genomen zonder dat de maatschappelijke kosten en baten op een evenwichtige manier tegen elkaar werden afgewogen.

Hoe kon het dat bestaande pandemiedraaiboeken naar de achtergrond verdwenen? Waarom werden maatregelen ingevoerd die jarenlang niet als realistische crisisinstrumenten werden gezien? Welke rol speelden angst, politieke druk en de drang om zichtbaar te handelen? En gaat de enquêtecommissie werkelijk blootleggen wat er misging, of blijft de fundamentele discussie over proportionaliteit en crisismanagement nog steeds buiten beeld? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z'n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met professor Armand Girbes. Als hoofd van de intensive care van het Amsterdam UMC stond Girbes tijdens de coronacrisis midden in de storm. Terwijl veel artsen zich achter het dominante coronabeleid schaarden, durfde hij publiekelijk vragen te stellen over de gevolgen van het vrijwel volledig richten van de zorg op één ziekte.

Hij waarschuwde voor de enorme schade van uitgestelde zorg en vond dat ook die patiënten een stem verdienden. Dat leverde hem kritiek op van collega's. Diederik Gommers noemde zijn oproep om het debat over de verdeling van schaarse zorg te voeren destijds zelfs "onverstandig".

Girbes vond juist dat zulke afwegingen niet achteraf, maar tijdens de crisis besproken moesten worden. Wordt Girbes ook gehoord door de parlementaire enquête commissie?

Girbes neemt nu afscheid als hoogleraar intensivecaregeneeskunde. En dat doet hij niet geruisloos. Hij waarschuwt voor een zorgsysteem waarin regels, bureaucratie en bestuurlijke belangen steeds vaker belangrijker lijken te worden dan het oordeel van artsen en verpleegkundigen.

Ook buiten corona laat Girbes al jaren een kritisch geluid horen. In zijn boek Zieke Zorg en columns fileert hij de marktwerking in de zorg, de macht van verzekeraars en managers, de groeiende regeldruk en de doorgeschoten specialisatie die volgens hem leidt tot "halve ziekenhuizen" waar patiënten van loket naar loket worden gestuurd. Het Nederlandse zorgsysteem noemt hij inmiddels zelfs "kreupel en absurd".

Wat zag hij tijdens corona gebeuren achter de schermen? Welke lessen zijn nooit geleerd? Waarom loopt de zorg ondanks steeds hogere uitgaven steeds verder vast? En wat moet er fundamenteel veranderen om de patiënt weer centraal te zetten? Een gesprek met een arts die zich nooit veel aantrok van de heersende consensus en die ook bij zijn afscheid nog één keer zegt wat hij werkelijk denkt. Luister mee en oordeel zelf!