In het defensief

Kunstmatige intelligentie speelt een steeds grotere rol binnen de krijgsmacht. Van missieplanning en het herkennen van doelen tot autonome drones en dronezwermen: de mogelijkheden lijken eindeloos.Maar tussen wat bedrijven op hun websites en in gelikte demonstratievideo’s laten zien en wat AI in de praktijk kan, zit nog een flink gat. Dat zegt Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science en AI aan de Nederlandse Defensie Academie en aan Tilburg University.

Dat verschil is vooral zichtbaar bij autonome systemen. Bedrijven presenteren soms al volledig zelfstandige dronezwermen die zonder menselijke tussenkomst complexe taken kunnen uitvoeren. In werkelijkheid zijn de toepassingen volgens Lindelauf nog veel beperkter. AI kan bijvoorbeeld al objecten herkennen en classificeren,maar zulke systemen zijn lang niet altijd robuust. Veranderende weersomstandigheden, een ander landschap of vervuilde data kunnen ervoor zorgen dat een systeem veel minder goed presteert dan tijdens een zorgvuldig voorbereide demonstratie. De ‘gelikte video op YouTube’ laat volgens Lindelauf daardoor niet altijd zien wat er onder operationele omstandigheden daadwerkelijk mogelijk is.
Op de Nederlandse Defensie Academie probeert Lindelauf die werkelijkheid scherp in beeld te krijgen. Een concreet voorbeeld komt uit de cockpit van de Apache. In de nieuwe helikopters zit al AI-software voor onder meer missieplanning, maar vliegers gebruiken die niet altijd. Ze hebben onvoldoende inzicht in hoe het systeem tot zijn aanbevelingen komt en kunnen de onderliggende algoritmes niet controleren. Beter is om zelf AI-systemen te ontwikkelen die aansluiten bij de manier waarop vliegers werken en die betere aanbevelingen doen voor bijvoorbeeld routes en posities. Zo moet de technologie niet alleen beter worden, maar vooral ook bruikbaar en betrouwbaar voor de militair die ermee werkt.
Dat is extra belangrijk omdat AI in het militaire domein direct kan raken aan beslissingen over leven en dood. De ontwikkeling van autonome wapens roept daarom niet alleen technische, maar ook juridische en ethische vragen op. Volgens Lindelauf moet de mens verantwoordelijk blijven voor het gebruik van AI, zeker wanneer het gaat om het selecteren en aanvallen van doelen.
De grote vraag is daarmee niet alleen hoe snel AI zich ontwikkelt, maar ook hoe snel defensieorganisaties de technologie daadwerkelijk verantwoord kunnen toepassen. Voor Europa ligt daar bovendien een strategische uitdaging: de Verenigde Staten en China beschikken over veel grotere technologische ecosystemen en investeren op grote schaal in AI. Volgens Lindelauf hoeft Europa niet op ieder onderdeel van de AI-keten de concurrentie aan te gaan. Juist het slim integreren van bestaande AI in militaire processen kan al veel opleveren. Maar daarvoor is wel een realistisch beeld nodig van wat AI vandaag kan – en vooral van wat het nog níét kan.
Over In het defensief
In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.
Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?
🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments.
Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.
Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wie de zeeën controleert, domineert de wereld. Toch is de aandacht voor de zee de afgelopen jaren verslapt, constateert kapitein ter zee Roy de Ruiter in deze aflevering van 'In het defensief'. Volkomen ten on rechte, vindt hij. Kijk maar naar wat er momenteel gebeurt in de Straat van Hormuz en de gevolgen daarvan voor de wereldwijde energieprijzen.
De Ruiter is sinds mei hoogleraar Maritieme Strategie aan de Universiteit van Leiden. Al langer werkt hij als hoofddocent Maritieme Strategie aan de Nederlandse Defensieacademie. Zijn studenten legt hij uit dat ze de zeeën en oceanen niet uit het oog moeten verliezen, nu het geopolitieke gestook van landen als China, Rusland en zelfs de Verenigde Staten sterk toeneemt.
Neem bijvoorbeeld de acties van de VS tegen vermeende drugsbootjes op volle zee, het doorknippen van onderzeese ict-kabels in de Oostzee door vermoedelijk Rusland en het assertieve optreden van China in de Zuid-Chinese Zee. Westerse schepen die daar varen, worden door Chinese schepen of vliegtuigen op de huid gezeten en daaraan kleven flinke risico's. Stel dat een Amerikaans schip hierbij beschadigd raakt, wat doen we dan? Het is een belangrijke vraag die volgens De Ruiter nader onderzoek vergt in de Navo-landen.
Na dertig jaar van zware bezuinigingen op de Navo-krijgsmachten, staat volgens hem de marine van Europese landen er bovendien veelal gebrekkig voor. De Ruiter stelt bijvoorbeeld dat Nederland aanvankelijk vooral van plan was alle verouderde, roestende vaartuigen te vervangen door nieuwe fregatten en onderzeeboten. Maar, zegt hij tot zijn tevredenheid: het denken gaat inmiddels verder. De marine wil nu óók vol inzetten op drones onder én op het water én in de lucht.
Hierbij betrekt de krijgsmacht ook de Nederlandse industrie, die het eveneens zwaar had door de harde defensiebezuinigingen. Zo liep Nederland volgens hem decennia geleden voorop in de techniek rond onderzeeërs, omdat ons land een eigen niche zocht als buurland van de toenmalige grootmachten Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 'Die kennis over onderzeeërs is later helemaal weggelekt, omdat er op een gegeven moment geen onderzeeboten meer werden gemaakt,' zegt De Ruiter. 'Dat komt niet meer terug.'
Goed dus dat Defensie nu wéér onontgonnen terrein zoekt om op te excelleren: de dronetechnologie. Hij hoopt dat Nederland deze strategie ditmaal wel blijft uitbouwen, zodat de expertise in Nederland niet opnieuw verdampt.
Het idee is in elk geval dat de Nederlandse marine 'hybride' moet worden, zegt De Ruiter. Een groot fregat of ander oorlogsschip fungeert dan als een 'moederschip' op afstand, terwijl onbemande voertuigen als vooruitgeschoven post het wateroppervlak, de lucht en onder zee verkennen. Het is een strategie die ook het Verenigd Koninkrijk inmiddels heeft omarmd om weer vol de wereldzeeën te kunnen bevaren.
Over In het defensief
In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.
Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?
🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments.
Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.
Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lockheed Martin en Airbus zijn zomaar twee belangrijke klanten die het Noord-Hollandse Alkmaar goed weten te vinden. De luchtvaartbedrijven kopen er materiaal in bij Photonfirst, een bedrijf met 45 werknemers. Ook de Franse Naval Group - bekend van de Nederlandse onderzeeboten in aanbouw - en de Ariane Group (van de Arianeraketten) kloppen inmiddels al bij het nog relatief onbekende Photonfirst in Alkmaar aan de deur.
In deze aflevering van de podcast 'In het defensief' vertelt ceo Leendert-Jan Nijstad hoe zijn bedrijf aan zulke prestigieuze klandizie is gekomen. Volgens hem maakt Photonfirst een 'uniek' product, om precies te zijn: fotonische meetsystemen van glasvezel. Deze geavanceerde systemen maken gebruik van licht (fotonen) in plaats van elektriciteit (elektronen) om data te verzamelen en analyseren. Ze functioneren bij uiterst extreme omstandigheden, zoals kou en hitte en extreem hoge druk.
De meetsystemen van Photonfirst detecteren volgens Nijstad elke trilling, elke bocht, elke loszittend element en zelfs de corrosie in bijvoorbeeld een vliegtuig. Zo kunnen Lockheed Martin en Airbus tijdig zien of het toestel aan onderhoud toe is. De Ariane Group kijkt met de chips van Photonfirst of een raketinstallatie na de lanceren van een eerste raket nog een tweede keer kan worden gebruikt, legt Nijstad uit.
Dit werkt ook voor defensiematerieel, zegt hij. De krijgsmacht wil zo weinig mogelijk materieel in onderhoud hebben en zo veel mogelijk spullen paraat hebben staan voor oefeningen en in geval van nood. Dankzij de metingen van Photonfirst kunnen bijvoorbeeld schepen of straaljagers 'op het juiste moment' naar de garage worden gestuurd.
Photonfirst bestaat nu twintig jaar, zegt Nijstad, maar pas sinds vijf jaar geldt bij het bedrijf niet meer 'product zoekt markt' maar 'markt weet product te vinden'. Wat je met fotonen kan, is volgens Nijstad op dit moment nog ongeëvenaard. Mede dankzij de hulp van de ministeries van Defensie en Economische Zaken en kenniscentra als TNO en het Lucht- en Ruimtevaartcentrum heeft Photonfirst voet aan de grond gekregen in het buitenland. Nijstad is hier positief over, maar vindt dat er nog meer moet gebeuren om innovatie te stimuleren. Zo is het nog moeilijk om financiering te krijgen om een echt veelbelovend product naar de markt te brengen, zegt hij.
Over In het defensief
In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.
Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?
🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments.
Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.
Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse krijgsmacht heeft sinds september vorig jaar een eigen operationaal hoofdkwartier, het Joint Force Command. Dit Joint Force Command houdt 24 uur per dag, 7 dagen per week vanuit Den Haag alles in de gaten wat Nederland allemaal heeft rijden, rollen, varen en vliegen aan militair materieel. Bij dreigingen, zoals natuurrampen, drone-incidenten, sabotage en natuurlijk bij oorlog, coördineert het Command vanuit hier de Nederlandse reactie.

In deze aflevering van 'In het defensief' is Johan van Deventer te gast, de commandant van het Joint Force Command. Hij en zijn driehonderd medewerkers hebben een drukke zomer achter de rug. Want: het Command komt ook in actie bij bosbranden en daar waren er de afgelopen maanden veel van.

'Bij een natuurbrand is het allereerst aan de Veiligheidsregio en de lokale brandweer om uit te rukken,' legt Van Deventer in de podcaststudio uit. Maar die kunnen, indien nodig, ook het leger om hulp vragen. De krijgsmacht heeft bijvoorbeeld Chinook-helikopters die enorme zakken met water kunnen vullen om die over een brandend gebied uit te storten. Dit is met name praktisch in regio's, zoals dichte bossen of heidevelden, waar de brandweer met de eigen auto's zelf lastig kan komen of waar het te gevaarlijk is.

Ook overheden in het buitenland kunnen via het Europese noodmechanisme verzoeken om bijstand vanuit ons land, vervolgt Van Deventer. Nederland en andere Europese landen die blusmaterieel beschikbaar hebben, kunnen dan een 'bod' doen. Vanuit het Joint Force Command is recentelijk België op die manier geholpen bij de reusachtige brand in de Hoge Venen, onderdeel van de Ardennen. Vorig jaar heeft Nederland eveneens Spanje geholpen bij verwoestende branden daar, aldus Van Deventer.

Volgens hem doet het Joint Force Command - en het Nederlandse leger als geheel - ervaringen op door dit soort grote, internationaal gecoördineerde acties. Nederlandse militairen leren nog beter samenwerken met andere partijen met een andere cultuur, zoals de politie, lokale bestuurders en ook buitenlandse legers. Deze lessen kunnen bruikbaar zijn voor de toekomst als ze militair in actie moeten komen.

Het Joint Command is nu nog gevestigd in het ministerie van Defensie op het Haagse Plein. Maar 'ergens in de regio Den Haag' verrijst uiterlijk in 2030 een eigen kantoor voor de 300 medewerkers. Het Joint Command moet het geïntergreerde optreden bevorderen en vooral de versnippering tegengaan uit de tijd, toen de landmacht, luchtmacht en marine elk nog hun eigen commandovoering hadden. Het Joint Force Command zet ook in op de vergaring van meer eigen inlichtingen om nog beter voorbereid te zijn op de grootste actuele dreigingen: Rusland en de oorlog in het Midden-Oosten.
Over In het defensief
In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.
Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?
🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments.
Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.
Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Klotst het geld al bij de Nederlandse defensiebedrijven tegen de klippen op, nu het kabinet flink de buidel trekt voor extra uitgaven aan het leger? Niet echt, verzucht Hans Huigen zuinigjes in deze aflevering van de podcast 'In het defensief'.
Huigen is directeur van de branchevereniging NIDV, wat staat voor 'Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid'. Het aantal defensiebedrijven dat zich bij deze vereniging heeft aangesloten, is de afgelopen jaren verdubbeld van twee- naar vierhonderd. Allemaal zien ze mooie groeikansen, nu Nederland na volgens Huigen 'dertig jaar droogte' eindelijk weer veel geld steekt in de krijgsmacht. Maar Opvallend genoeg ligt er nog altijd veel budget ongebruikt bij het ministerie van Defensie 'op de plank', zegt Huigen.
Belangrijke reden daarvoor zijn de processen en procedures waar Defensie nog altijd te star aan vasthoudt, meent hij. Het ministerie van Financiën, de Algemene Rekenkamer en andere auditmedewerkers bij de overheid kijken mee naar alle defensieuitgaven. Voor hen is het volgens Huigen gemakkelijker dat alles wordt dichtgetimmerd in contracten, richtlijnen én voorschriften, zodat ze die vervolgens kunnen afvinken. Maar de 'creativiteit' van het bedrijfsleven wordt op deze manier niet benut, klaagt Huigen. Die bureaucratie is volgens hem de dood in de pot.
Huigen is het dan ook 'zeer' eens met wat staatssecretaris Derk Boswijk in mei zei tegen deze podcast. De overheid moet volgens de CDA-bewindsman meer toewerken naar 'samenwerkingsverbanden' tussen het ministerie, de krijgsmacht, defensie-ondernemers en onderzoeksinstellingen als TNO. De overheid moet hierbij aangeven welk 'effect' ze wil bereiken - bijvoorbeeld beter luchtverdediging tegen inkomende raketten en drones in alle luchtlagen - en de bedrijven en onderzoekers dienen gezamenlijk oplossingen uit te dokteren. Die moeten vervolgens langjarig geproduceerd en doorontwikkeld worden, aldus Boswijk.
Hoewel Huigen deze visie volledig deelt, valt de uitwerking in de praktijk nog altijd tegen. Hij zou graag zien dat Nederlandse ministeries zich meer opstellen als de Franse overheid. Frankrijk staat volgens hem écht voor zijn defensie-industrie op de bres, terwijl Nederland te afwachtend is.

Over In het defensief
In de wekelijkse podcast ‘In het defensief’ nemen FD-verslaggever Ria Cats en BNR-journalist Michal van der Toorn je mee langs de frontlinies van Europa’s nieuwe wapenplan. In elke aflevering onderzoeken ze hoe burgers, bedrijven, politici en militairen zich voorbereiden op een wereld waarin veiligheid niet langer gegarandeerd is. Na tientallen jaren van vrede, ontwapening en internationale samenwerking, staat Europa voor een ingrijpende koerswijziging. De oorlog is terug op het continent, en daarmee ook een ongemakkelijke waarheid: vrede is niet vanzelfsprekend. Terwijl de wereldwijde spanningen oplopen, wordt van Europese landen verwacht dat ze hun defensie serieus gaan nemen.
Maar hoe doe je dat, als je decennialang vooral hebt ingezet op handel, diplomatie en gemeenschappelijke regelgeving? Van drone-startups tot tankfabrieken, van Brusselse vergaderzalen tot militaire oefenterreinen – deze podcast duikt diep in de Europese defensiemachine. Hoe ziet die eruit? Wie zijn de spelers? En hoever zijn we eigenlijk bereid te gaan om ons continent te beschermen?
🎧 Luister elke week naar een nieuwe aflevering van ‘In het Defensief’, te vinden in je favoriete podcastapp. Reageren of vragen? Stuur ons een bericht op LinkedIn of reageer in de Spotify comments.
Michal van der Toorn is Europaverslaggever bij BNR. Ze houdt zich op dagelijkse basis bezig met wat er in Brussel gebeurt, waar Europa mee worstelt en hoe we ons los proberen te maken van de Verenigde Staten onder Trump, onder andere in de BNR-podcast Make Europe Great Again.
Ria Cats is journalist defensie en geopolitieke veiligheid bij het Financieele Dagblad. Ze schrijft over zowel de defensie-industrie als de Navo en de worstelingen van politieke spelers met de toenemende onveiligheid. Daarvoor werkte ze voor het FD als Europa-correspondent in Brussel en als politiek verslaggever in Den Haag.
See omnystudio.com/listener for privacy information.