De Reactor podcast

Er staat een bijzondere nieuwe podcastaflevering online: dit keer gaat Sarah Adams in gesprek met antropoloog en schrijver Gloria Wekker. Deze aflevering is bijzonder, omdat Wekker voor het eerst ooit vertelt over de poëzie die ze zelf heeft geschreven, over haar poëtica en over de verbanden tussen haar eigen literaire creaties en haar wetenschappelijk werk.
Wekker en Adams gaan daarnaast in gesprek over de teksten van Audre Lorde, over Sister Outsider - een zwarte lesbische literaire groep in Amsterdam – en over de herinneringen die Wekker in haar poëzie ophaalt aan Suriname. 
Luister de aflevering hier: 
Shownotes:
·      Het “Collective Statement” (1977), voluit “The Combahee River Collective Statement”, is onder meer hier te lezen.
·      Saidiya V. Hartman, “Venus in Two Acts,” Small Axe 12:2 (2008), 1-14.
·      Humphrey Lamur, Familienaam & verwantschap van geëmancipeerde slaven in Suriname: zoeken naar voorouders. Amsterdam: KIT Publishers, 2004.
·      Audre Lorde, Zami: A New Spelling of My Name. Trumansburg, NY: Crossing Press, 1982.
·      Audre Lorde, Sister Outsider: Essays and Speeches. Freedom, CA: Crossing Press, 1984.
·      Audre Lorde, “Call,” in: Our Dead Behind Us: Poems. New York: W. W. Norton, 1986.
·      Edward W. Said. Representations of the Intellectual: The 1993 Reith Lectures. New York: Vintage Books, 1994.
·      Rudie van Lier, Samenleving in een grensgebied, een sociaal-historische studie van de maatschappij in Suriname. ’s-Gravenhage: Nijhoff, 1949.
·      Gloria Wekker, The Politics of Passion: Women’s Sexual Culture in the Afro-Surinamese Diaspora. New York: Columbia University Press, 2006.
·      Gloria Wekker, “Creoolse vrouwen,” in: Lust en Gratie 9 (1992), 60-62.
·      Gloria Wekker, White Innocence: Paradoxes of Colonialism and Race. Durham, NC: Duke University Press, 2016.
·      The Gloria Wekker Reader, met academisch en literair werk van Gloria Wekker, samengesteld door Mikki Stelder, Nancy Jouwe en Chandra Frank. Durham, NC: Duke University Press, 2026.
Verder worden nog genoemd: 
Sister Outsider: een zwarte lesbische literaire groep in Amsterdam, genoemd naar de bundel van Lorde en actief tussen 1984-1987).
Boekhandel Xantippe: de eerste vrouwenboekhandel van Amsterdam opende in 1976 aan de Westerstraat 193 en verhuisde in 1980 naar de Prinsengracht 290, waar de zaak op een gegeven moment gewijzigd werd naar Xantippe Unlimited. De boekhandel sloot in mei 2026.
Stichting Flamboyant: een archief-, documentatie- en activiteitencentrum van de zwarte-, migranten- en vluchtelingenvrouwen op de Singel in Amsterdam. Flamboyant was actief tussen 1986-1991.
Plantage Kroonenburg: een suiker- en later koffieplantage aan de Commewijnerivier in Suriname, waar in 1863 een familiegroep van 14 Wekkers werd geëmancipeerd. 
Toni Morrison (1931-2019) kreeg de Nobelprijswinnares voor haar oeuvre in 1993. Zij beschreeft vooral de zwarte vrouwelijke ervaringen in de VS. The Bluest Eye (1970), Song of Solomon (1977) en Beloved (1987) behoren tot haar bekendste boeken.
Aimé Césaire (1913-2008) was een antikoloniale politicus en schrijver uit Guadeloupe. Hij richtte samen met Leopold Sengor de zwarte literaire Négritudebeweging op in Parijs. Zijn bekendste boek is Discours sur le colonialisme (1950). 
De expo “[H]erkennen Herbouwen – Wonderkamers van het Rotterdams koloniaal verleden” die werd gecureerd door patricia kaersenhout (juni-oktober 2023).

Deze podcast werd mede mogelijk gemaakt door het Algemeen Nederlands Verbond (ANV). 
Montage door Afra Kiezebrink.

In de eerste podcastaflevering van de reeks ‘Vrouwen willen weten waarom’ gaat literatuuronderzoeker Helena Van Praet in gesprek met schrijver Bregje Hofstede over haar veelbesproken roman Oersoep (2023). Hoe kan je schrijven over zelfverlies en grenservaringen? Welke rol kennen we toe aan het lichaam bij het denken en hoe kan je in literatuur proberen het onzegbare uit te drukken?
 
Welkom bij ‘Vrouwen willen weten waarom’, een podcast die gewijd is aan de literaire zoektocht naar kennis vanuit de ervaring van vrouwen. In elke aflevering gaat literatuuronderzoeker Helena Van Praet (Universiteit Gent – FWO) met een vrouwelijke auteur in gesprek over een literair werk waarin zij een bepaald thema verkent, zoals het moederschap of lichamelijkheid. Je wordt als luisteraar uitgenodigd om meer te weten te komen over het belang van dit soort romans, de manier waarop ze tot stand kwamen en de specifieke rol hierbij van literatuur met al haar vormen.
Bregje Hofstede studeerde kunstgeschiedenis en Frans in Utrecht, Parijs en Berlijn. Ze publiceerde verhalen en essays, evenals de romans Oersoep (2023), Drift (2018) en De hemel boven Parijs (2014), en de essaybundels Slaap Vatten (2021) en De herontdekking van het lichaam: over de burn-out (2016). Ze is mede-oprichter van feministisch platform De Bovengrondse.
Helena Van Praet is FWO junior postdoctoraal onderzoeker in de Nederlandstalige en vergelijkende letterkunde aan de Universiteit Gent. Haar onderzoekt focust op experimentele literatuur door vrouwen met een nadruk op belichaming in zowel poëzie als proza. De podcast maakt deel uit van het luik ‘Wetenschapscommunicatie’ van Van Praets postdoctorale FWO-project over autotheorie in de Nederlandstalige literatuur: ‘Embodying Expertise. Autotheoretical Experimental Writing in Dutch- and English-language Literature’.
 
Shownotes
Podcastaflevering tussen Anneleen Van Offel en Bregje Hofstede, ‘Moedertaal’, https://letterenhuis.be/nl/anneleen-van-offel-bregje-hofstede
Het kind van was van Olga Ravn (De Bezige Bij, 2026)
 
Montage door Yves De Mol.

Wat is de invloed van AI op onze creativiteit? Hoe groot is de impact van AI op onze samenleving, en specifiek op de (Nederlandstalige) literatuur? Een grote groep schrijvers en makers maakt zich zorgen om de toenemende invloed van generatieve AI, maar kunnen we AI ook omarmen als manier om ons kritisch denkvermogen te stimuleren? Pieter Olde Rikkert gaat erover in gesprek met Sahra Mohamed en Mathijs Tratsaert. Hoe denken zij over de gevaren en mogelijkheden van AI? Wat voor invloed heeft hun positie als schrijver en onderzoeker daarop?

Sahra Mohamed is freelance onderzoeksjournalist. Daarnaast is ze verbonden aan het Poëziecentrum Nederland (PcN), waar ze werkt aan de collectie en activiteiten. Voor De Reactor schrijft ze recensies van poëziebundels.

Mathijs Tratsaert is docent en schrijft poëzie, proza en essays. Zijn werk verscheen onder meer in nY en Deus ex Machina en online op Samplekanon en De Reactor. Hij is redacteur van Flemish Review de la Poëzie.

Pieter Olde Rikkert is docent moderne letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en redacteur bij De Reactor.

Shownotes:
Bernard Stiegler, Technics and Time 1, Stanford University Press, 1998.
K Allado-McDowell, Pharmako AI, Ignota Press, 2020.
K Allado-McDowell, Air Age Blueprint, Ignota Press, 2023.
Maarten van der Graaff, Huishoudboekje van de verborgen dingen, Pluim, 2025.
Mathijs Tratsaert, Inhuman Reading(s), verschenen in COLLATERAL, 2024.
Siebe Bluijs en Mathijs Tratsaert, 'Briefwisseling', Poëziekrant nummer 6, 2025.
Władysław Tatarkiewicz, A History of Six Ideas: An Essay in Aesthetics, Springer, 1980.
Thomas Heerma van Voss, 'Consent? Zeker, maar niet in de literatuur', de lage landen, 2025.
J.F. Martel, 'Why I Wrote "Reclaiming Art in the Age of Artifice"', reclaimingart.com, 2015

In deze aflevering gaan Saskia Pieterse, Janneke Stegeman en Koen Bogaert met elkaar in gesprek over religie, dekolonisatie en het positieve zelfbeeld van Nederland en België als gevolg van het koloniale verleden.
Welke invloed heeft het geloof - katholiek en protestant - in Nederland en België gehad op het koloniale project, op de politieke machtsstructuren die kolonisering mogelijk maakten van de zeventiende tot en met halverwege de twintigste eeuw? En op welke manier heeft religie juist voor verzet gezorgd tegen de slavernij en de raciale hiërarchie van de koloniale periode?
Vrij, tolerant, verlicht en gematigd. Al sinds de zeventiende eeuw zien Nederlanders zichzelf deze positieve kwalificaties toe. In Uitverkoren leggen Saskia Pieterse en Janneke Stegeman dat positieve zelfbeeld op de snijtafel. Waar komt het vandaan, en vooral: hoe valt het te rijmen met vier eeuwen koloniale overheersing?
In In het spoor van Fanon trekt Koen Bogaert alle draden samen van zijn studie van een reeks dekoloniale denkers, van Fanon tot C.L.R. James, Michel-Rolph Trouillot, Sylvia Wynter en Priyamvada Gopal. In hun spoor neemt hij je mee in een geschiedenis die ruim vijfhonderd jaar overspant, van de koloniale symbiose tussen staten en bedrijven, de uitvinding van ‘ras’ tot de Haïtiaanse Revolutie en de hedendaagse heropflakkering van het mondiale protest.

Janneke Stegeman is theoloog en schrijver. In 2014 promoveerde ze op het proefschrift ‘Decolonizing Jeremiah: identity, narratives and power in religious tradition’. Ze is een van de oprichters van het Genootschap voor Onbetamelijke Theologie (GeNOT). Van juni 2016 tot september 2017 was ze Theoloog des Vaderlands. In juli 2017 verscheen bij uitgeverij Van Gennep ‘Heb Je Hem Weer, 24 preken voor sceptici en andere gelovigen’, in september 2017 ‘Alles Moet Anders. Bevrijdingstheologie voor Witte Nederlanders.’
Saskia Pieterse is schrijver, onderzoeker en redacteur. Als essayist schreef ze onder meer voor De Groene Amsterdammer en de Volkskrant. Als redacteur is ze verbonden aan de Nederlandse Boekengids. Saskia is sinds september 2024 bijzonder hoogleraar Literatuur en Samenleving aan de Erasmus Universiteit. Sinds januari 2023 werkt ze ook als theoriedocent Creative Writing bij ArtEZ University of the Arts.
Koen Bogaert is professor aan het Departement Conflict- en Ontwikkelingsstudies van de Universiteit Gent. Hij is ook lid van de Onderzoeksgroep Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENARG). Zijn onderzoek richt zich op de dynamiek van mondiale protestbewegingen en haar verbanden met kwesties als Palestina-solidariteit, klimaatrechtvaardigheid en antikoloniale en anti-imperiale strijd. Hij geeft ook les over koloniale geschiedenis en antikoloniale verzetsbewegingen.

Shownotes:
Frantz Fanon, Les damnés de la terre. Parijs 2002 [1961]
Gloria Wekker, Witte onschuld. Amsterdam 2017
Koen Bogaert, In het spoor van Fanon. Orde, wanorde, dekolonisering. Berchem 2023
Saskia Pieterse en Janneke Stegeman, Uitverkoren. Hoe Nederland aan zijn zelfbeeld komt. Amsterdam 2025

In onze nieuwe podcastaflevering zetten we de winnaar van De Bronzen Uil in de schijnwerpers, net zoals we vorige editie deden. Stagiair Tine Van den Poel De Clippeleire ging over en weer naar Den Haag voor een gesprek met Mira Aluç, die eind 2025 De Bronzen Uil won met haar debuut Sprokkelaars (Atlas Contact). Met deze literaire prijs bekronen het Algemeen-Nederlands Verbond en het Willemsfonds het beste Nederlandstalige debuut van het jaar. Ook de publieksprijs ging naar een auteur van Atlas Contact: Falun Ellie Koos ontving deze onderscheiding voor Rouwdouwers.
In deze podcast herbeleeft Aluç het moment waarop ze besefte dat juryvoorzitter Peter Van den Eede háár roman als winnend debuut prees. Ze vertelt ook wat voor opvallende effecten een nominatie voor zo’n grote literaire prijs als De Bronzen Uil heeft. Een nieuwe Vlaamse fanbase, bijvoorbeeld. Daarnaast onthult ze hoe ze de soms zonderlinge personages van Sprokkelaars vormgaf en wat ze hoopt dat lezers bijblijft uit het verhaal.

Shownotes
Mira Aluç, Sprokkelaars, Atlas Contact, 2025.
Falun Ellie Koos, Rouwdouwers, Atlas Contact, 2025.
De recensie van Maarten Geeroms, 'De Bronzen Uil 2025: ‘Sprokkelaars’ van Mira Aluç', De Reactor, november 2025, te raadplegen via: De Bronzen Uil 2025: ‘Sprokkelaars’ van Mira Aluç - De Reactor

Mira Aluç (1993) studeerde beeldende kunst en filosofie. Ze publiceerde essays en korte verhalen in De Gids, Tirade, De Revisor en De Nederlandse Boekengids. In 2022 was ze finalist van de Joost Zwagerman Essayprijs. Eerder werd zij opgenomen in Rebel Rebel, een bloemlezing van nieuw talent - Tzum noemde haar verhaal een van de beste. Sprokkelaars is Aluç' debuut.
Foto Mira: Tatjana Almuli.
Montage door Afra Kiezebrink.