De Winst van het Verlies: Verandering Ontrafeld

Een training verandert geen gedrag. Dat is een stevige uitspraak van iemand die zelf trainer is, en in deze aflevering leg ik uit waarom ik dat toch zeg.
Onderzoek laat consistent zien dat het grootste deel van wat mensen in een training leren, zes tot twaalf weken later niet meer in gebruik is. Niet omdat de training slecht was of de deelnemers niet gemotiveerd waren, maar omdat gedrag ingebed zit in het systeem. En het systeem is sterker dan de training.
In deze aflevering deel ik:
waarom de onderstroom de echte bepaler van gedrag is
vier principes voor verandering die wel beklijft
waarom ik de leidinggevende altijd aan tafel wil hebben
hoe je reflectievermogen en zelfregulering in een teambouwt
waarom je het tempo van een systeem kunt beïnvloeden maar niet forceren
wat ik zelf heb moeten loslaten in mijn rol als begeleider

Heb je een onderwerp of een gast die je graag zou horen? Laat het me weten.
Wil jij jouw leiderschap en verandering versterken? Ga naar sconnect.nl

Katja Staartjes klimt sinds 1982 de bergen in en was de eerste Nederlandse vrouw op de Mount Everest. Ze is coach, spreker en auteur van vier boeken, waaronder Top Team - Samen de Bergen Verzetten, waarin ze de bergexpeditie gebruikt als metafoor voor samenwerking.
In dit gesprek vertelt ze wat een expeditie vraagt: een doel bepalen, koers kiezen, materiaal op orde brengen en werken in fasen. Op een 8000-meterberg gaat niets in één keer. Datzelfde geldt volgens haar voor organisaties.
Een centraal thema is het teamdoel. Wat de één de top noemt, is voor de ander iets anders. Pas als dat expliciet wordt gemaakt, ontstaat een gedeeld doel, met veiligheid als prioriteit. Ook gaat het over vertrouwen, kleine teams, heldere rollen en het basiskamp als plek voor het echte gesprek.
Katja zegde twee keer haar baan op en weet dat belangrijke keuzes altijd iets kosten. Tot slot: de afdaling, de meest onderschatte en risicovolle fase, waarin resultaten pas echt beklijven. Haar winst van verlies is dat omkeren soms leidt tot meer inzicht en meer focus op het proces.

Als een team vastloopt, kijk ik niet als eerste naar het gedrag zelf. Ik kijk naar wat eronder zit. Problematisch gedrag is meestal een signaal van iets dat in het systeem speelt.
Ik vergelijk het met koorts. De koorts is niet het probleem, maar een symptoom van een infectie. Zo werkt het ook met conflicten, apathie, verzuim, verloop en rolproblemen. Grijp ik alleen in op het gedrag, dan onderdruk ik het symptoom en blijft het patroon bestaan.
In deze aflevering bespreek ik zeven symptomen die ik vaak tegenkom: een team dat praat maar niet besluit, die ene persoon die alles draagt en uitgeput raakt, roddel, perfectionisme, conflictvermijding, hoog verzuim en verloop, en afhankelijkheid van de leidinggevende. Bij elk daarvan kijk ik naar wat er structureel onder kan liggen.
Tot slot geef ik drie vragen mee waarmee je zelf een patroon kunt onderzoeken: wanneer begon het, wie profiteert ervan, en wat zou er verloren gaan als het verdwijnt?

In deze aflevering spreken we met Marleen Kaijen over onderwijsinnovatie, leiderschap en de complexiteit van het hoger beroepsonderwijs. Vanuit ergotherapie en gedragswetenschappen kwam ze vroeg in het docentschap terecht, en van daaruit verbreedde haar blik naar leren, gedrag, toetsing en onderwijsontwerp.

Haar uitgangspunt: onderwijs draait niet om informatie overdragen, maar om zorgen dat studenten iets echt leren en kunnen toepassen.
We gaan in op de samenhang tussen onderwijsvernieuwing en organisatievernieuwing.

Docenten, leidinggevenden, studenten, ouders, het werkveld en accreditatiekaders werken allemaal op elkaar in. Verandering is daardoor nooit alleen inhoudelijk, maar ook sociaal en normatief.

Ook komt de vraag langs wat vernieuwing kost. Als leerlijnen, rollen of toetsvormen veranderen, moeten mensen afscheid nemen van routines, verantwoordelijkheden en zekerheden. En we bespreken de rol van leidinggevenden: koers kiezen, ruimte maken voor dialoog en tegelijk duidelijk zijn over wat niet meer kan.

In deze aflevering kijken we naar pesten en uitsluiting in teams vanuit een systemisch perspectief. Niet alleen dader en slachtoffer, maar vooral de groep en de toeschouwers die het patroon in stand houden.
Uitsluiting gaat vaak subtiel: niet worden uitgenodigd, genegeerd worden in een vergadering, buiten het informele overleg vallen. Het is een manier waarop een groep grenzen bewaakt en afwijking corrigeert. Wie te direct is, te stil, te kritisch of te nieuw kan daar zomaar in terechtkomen.
Aan de hand van een teamvoorbeeld laten we zien dat het zelden bij één persoon blijft. Vertrekt diegene, dan komt hetzelfde patroon vaak terug bij een ander. Daarmee verschuift de vraag van wie naar wat: welke structuur en welke normen houden dit in stand?
Ook bespreken we de rol van leidinggevenden, inclusief hun eigen aandeel via conflictvermijding of het onbewust omringen met mensen die op henzelf lijken. Systemen kunnen veranderen, maar alleen als patronen zichtbaar en bespreekbaar worden.