De ziel van Parijs

‘Vaut le détour’ lees je in Franse reisgidsen, maar dat lees je natuurlijk niet over Parijs. De stad zal door niemand overgeslagen worden en staat eeuwig in de Franse toeristische top 10. Maar binnen de hoofdstad zélf is het altijd kiezen waar je heen moet en dan is een echte kenner welkom om je mee te voeren naar die plekken waar je zelf nooit aan zou denken. Zijn vandaag de omweg waard: Théâtre des Bouffes-Parisiens met Arletty, Longjumeau met Lenin en de Eglise St-Roch met John Law.
Eind augustus 1944, na de bevrijding van Parijs, worden rekeningen vereffend. Ook Arletty, de populairste actrice van Frankrijk, moet verantwoording afleggen, voor een liefdesrelatie met een Duits officier. De ster uit Hotel du Nord en tientallen andere films, theaterstukken, revues en musicals is voor ondervraging meegenomen. Maar Arletty vindt l’amour geen misdaad. Met haar felle theaterbek en haar pikante replieken bijt ze van zich af.
“Vous avez couché avec un Allemand?”
“Ah! Si vous ne vouliez pas que l’on couche avec les Allemands, fallait pas les laisser entrer!”
“C’est de not’ faute alors?”
“Bèn, en tout cas, la chute de la France n’était pas mon idée!”
De verbale mokerslagen volgen mekaar op. De mannen van de Milice Patriotique, aan de andere kant van de tafel, worden woedend. Arletty doet er nog een schepje bovenop – eentje te veel. Iemand springt overeind en richt zijn mitrailleur. In een tel ziet ze de zesenveertig jaren van haar wervelende leven voorbijflitsen. Nochtans was het goed begonnen.
Het wielrennen verliest aan de Oktoberrevolutie een talentrijke coureur. Want Lenin, zo bleek tijdens zijn ballingschap in Parijs, had een bijzondere voorliefde voor de fiets. Met gespierde benen, stalen hart en gevreesd doorzettingsvermogen heeft de toekomstige Voorzitter van de Raad der Volkscommissarissen van de Unie der Socialistische Sovjetrepublieken het profiel van een Tour de France-winnaar. Maar neen. In plaats van op de gele trui werpt hij zich op de rode vlag, op de verheffing van het proletariaat.
In Venetië, halfweg tussen het San Marcoplein en de Galleria dell’ Accademia, ligt de San Moisèkerk. Wie vanuit het felle licht van de lagune het donkere portaal betreedt, riskeert onbewust op een graf te gaan staan. Een kleine ruitvormige steen bij de ingang draagt de inscriptie Honori et memorial Joannis Law Edinburgensis Regii Galliarum Aerarii Prefecti Clarissima – vrij vertaald: ‘Ter herinnering aan John Law van Edinburgh, de meest onderscheiden controleur van financiën der Franse koningen.’1 Hoe komt de eerste centraal bankier van Frankrijk, tegelijk ondernemer van een internationale handelsmaatschappij, terecht onder een tegel van een Italiaanse kerk in plaats van in een Parijs praalgraf?
Stemmen: Dirk Velghe en Rik Van Puymbroeck
Scenario en regie: Karel Dierickx
Montage: Stef Lenaerts
Mix en muziek: Jordan Hudson
Alle originele muziek werd gecomponeerd en gearrangeerd door Jordan Hudson.
In deze aflevering horen we ook fragmenten uit:
'I'm a Fool for Loving you', E.A 1727, Fletcher Henderson, 1936
'Coeur de Parisienne', Arletty
'Voulez-vous Jouer avec Moa', Arletty
'Thy Hand Belinda, Dido and Aeneas', Henry Purcell
'Les Indes Galantes - Menuets I & II', Rameau
'Prelude and Fugue in C Major - BWV 545 - Prelude', J.S. Bach
'Cello Suite No 5 in C Minor BWV 1011-IV-216', J.S. Bach
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ongelooflijk, maar dit is de tiende aflevering en het is ook de laatste. We made it. Le temps passe si vite, zong Marcel Mouloudji en zeker in Parijs is dat zo. Maar de verhalen houden nooit op en nadat we al hoorden dat er rechtvaardige misdaden gepleegd werden, doen we er in dit einde nog een schepje bovenop. Met nieuwe rechtvaardige misdaden. Om tenslotte nog één vrouw recht te doen. Een vrouw die in New York staat, maar die in Parijs gemaakt werd. Vive ma liberté.
Knallende pistolen en karabijnen, gierende motoren en schurende banden, bevelen van schutters, gekerm van gewonden en gereutel van stervenden. In Parijs luidt een orgie van geweld de heropstanding in van een fenomeen waarvan iedereen dacht dat het uitgestorven was: de rechtvaardige misdadigers. Ze zijn terug. In de laatste dagen voor Kerstmis 1911 ontbinden de anarchistische bandits tragiques al hun duivels. Met extreem geweld houden ze de stad vier maanden in hun greep. Met een innovatief wapen ook: de automobiel. Aan het stuur: Jules Bonnot. Aan de trekker: zijn bende, La Bande à Bonnot.
De rue de Chazelles, begin jaren 1880. In tegenstelling tot wat men zou
denken, ergeren de inwoners zich niet aan het oorverdovend kloppen en
slaan. Integendeel, het vervult hen met trots. In hun quartier, La Plaine
Monceau, tussen Les Ternes en Batignolles, rijst uit de Ateliers Gaget
et Gauthier, aan de overkant van het parc Monceau, een gedaante ten
hemel. Hoger en hoger. Door de stellingen heen kijkt weldra een reusachtige
vrouw over de daken van Parijs. Op haar hoofd draagt ze een kroon
met zeven pinnen. Tegen haar hart houdt ze een tablet waarin een datum
is gegrift: 4 juli 1776 – the Fourth of July – de dag van de Amerikaanse
onafhankelijkheidsverklaring. Hoog boven haar hoofd houdt ze een fakkel.
Om de wereld te verlichten. Zoals de Eiffeltoren in 1889 het symbool
wordt van Frankrijk, zo wordt zes jaar eerder het Vrijheidsbeeld, een
cadeau van de Fransen aan de Amerikanen, het symbool van een heel
continent. Noord-Amerika.
Stemmen: Dirk Velghe en Rik Van Puymbroeck
Scenario en regie: Karel Dierickx
Montage: Stef Lenaerts
Mix en muziek: Jordan Hudson
Alle originele muziek werd gecomponeerd en gearrangeerd door Jordan Hudson.
In deze aflevering horen we ook fragmenten uit:
'Suite Bergamasque, L.75_III_Clair De Lune', Claude Debussy
'Waltz No. 3 in A Minor Op 23 No 2', Frédéric Chopin
'Foster Favourites Medly', Stephen Foster
'Apres un Reve Op 7 No 1', Gabriel Fauré
'Requiem For 3 Cellos and Piano, Op 66', Frédéric Chopin
'Give Me Your Tired, Your Poor', Tekst: Emma Lazarus, Muziek: Irving Berlin
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Parijs en recht en rechtvaardigheid, dat is een verhaal op zich, in hun ‘justice’ klinkt Vrouwe Justitia nog erg goed door. En ook ‘juste ici’, hier dus, in deze prachtige stad, zijn er onzichtbare en onderhuidse littekens van opstand en verzet. Parijs is daarvoor bij uitstek de uitgelezen plek. In de straten van deze stad heerste altijd woede en diepe haat omwille van het lot van gesneuvelden, geëxecuteerden, bannelingen of gevangenen. Vinden de Parijzenaars hun behandeling onterecht of onrechtvaardig, dan trekken ze ten strijde. Zeker ook als ze zélf verminkt, geslagen of gebroodroofd werden. Daar gaat deze aflevering over. Over het tragische lot van de familie de Camondo en over, u gelooft het nooit, een paar overtuigde anarchisten.
Om een beter zicht te krijgen op de bewegingen onder hen jaagt luitenant Nissim de Camondo zijn toestel hoger. Hij vliegt nu op 2.800 meter. Voorzien van een krachtige Renault V8-motor kan zijn verkenner, een Dorand AR1-tweezitter, tot vijfduizend meter hoog. Achter hem neemt onderluitenant Louis Desessard foto’s van de vijandelijke linies tussen Lunéville en de Duitse grens. Na de Franse nederlaag tegen de Pruisen in 1870 loopt die dwars door het departement Meurthe-et-Moselle. Steden als Metz, Thionville, Mulhouse en Colmar liggen nu in het Duitse keizerrijk. Nissim checkt zijn dashboard. Hij glimlacht. In vogelvlucht is hij slechts 300 kilometer verwijderd van zijn familie in Parijs. Tegen de gemiddelde snelheid van de Dorand zou het hem net geen twee uur kosten om zijn vader Moïse en zijn zus Béatrice in de armen te sluiten. Een blik in zijn spiegel veegt de glimlach brutaal weg. Achter hem hangen drie Duitse jagers.
Het petit-hôtel van madame Herbelin en madame Lemaire in de rue de
Monceau 31 is zeker niet het meest prestigieuze pand aan het chique parc
Monceau. Maar het heeft charme. In de kleine voortuin bloeien seringen.
Die zijn net vertrapt. Voor de charme zijn Clément Duval en zijn kompaan
hier niet gekomen. “Houd die lantaarn hoger!” Wanden vol schilderijen.
“Rozen en nog rozen, pfff.” Madeleine Lemaire, de eigenares, stelt
haar werk tentoon op de Salon de Paris, illustreert boeken van Marcel
Proust en is niet onverdienstelijk op het vlak van stillevens en bloemen.
Nutteloze rommel van petit-bourgeois. Elke dinsdag van april tot juni
houdt ze salon. Adellijke telgen en andere fripons eersteklas struikelen er
over elkaars voeten. Het verhoogt de weerzin van de mannen. Als achter
hun hielen de vlammen madame Lemaires eigendom likken, zijn al haar
juwelen en zilverwerk ‘in veiligheid gebracht’. Voor de rechter staat Duval
met opgeheven hoofd. Hij is geen dief, integendeel. Hij brengt rechtvaardigheid.
“Waarom hebt u het huis ook nog in brand gestoken?” vraagt de
rechter. “En effet, c’était inutile,” geeft de anarchist toe, “les parasites
n’y étaient pas."
Stemmen: Dirk Velghe en Rik Van Puymbroeck
Scenario en regie: Karel Dierickx en Anne-Sophie Moerman
Montage: Stef Lenaerts
Mix en muziek: Jordan Hudson
Alle originele muziek werd gecomponeerd en gearrangeerd door Jordan Hudson.
In deze aflevering horen we ook fragmenten uit:
'La carmagnole', revolutionair lied uit 1792
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Carlos, Ho, Deng en Pablo, het zijn voornamen als klokken die allemaal een belletje deden luiden in Parijs. Als u soms denkt dat er veel doden vallen in deze podcastreeks, dan heeft u dat goed opgemerkt. Er is al wat bloed gevloeid en, heel eerlijk, vandaag komt daar nog wat bij. Agenten Raymond Dous en Jean Donatini overleven deze aflevering immers niet, zij hebben de pech op Carlos te stoten. Later stoten we met Deng Xiao Ping en Ho Chi Min op revolutionaire rebellen. Gelukkig passeren we aan het slot bij Picasso, Pablo. De schilder. Maar als u denkt dat u zijn schilderijen en zijn verhaal wel kende, dan moet u toch blijven luisteren. 
“Allons-y !” Commissaris Jean Herranz van de DST [Direction de la surveillance du territoire] gebaart zijn collega’s kort. En tegen de verklikker die net ‘gezongen’ heeft: “Tu nous accompagnes!” De man moet zijn verraden kompaan identificeren. Bestemming is het huis nummer 9 in de rue Toullier, een rimpelloze straat tussen het Panthéon en de Sorbonne. De agenten laten hun wapens op kantoor en stappen in een anonieme wagen zonder radioverbinding. “Het ging om een verificatie,” zegt de enige overlevende van de nuit brûlante van 27 juni 1975, “niet om een aanhouding.”
De Parijse universiteit La Sorbonne is voor velen onlosmakelijk verbonden met de studentenrevolte van mei ’68. Lang daarvoor, in de eerste jaren van de twintigste eeuw, ontkiemen er echter ook al revoluties in dit intellectuele broeinest. Ze worden zelfs een overzees exportproduct: strijders voor de Volksrepubliek China en voor de koloniale ontvoogding van Laos, Cambodja en Vietnam halen de revolutionaire mosterd rechtstreeks in Parijs. Dat is vooral te danken aan één man: Li Shizeng. In 1912 richt deze Chinese Sorbonne-alumnus de beweging Travail et Etudes op en haalt duizenden Chinese studenten naar Parijs, onder wie een zekere Deng en Zhou. Ook vanuit het naburige Indochina, dan onder Frans bewind, trekken jongeren naar Parijs om er te werken en tegelijk te studeren. Onder hen een zekere Ho. En dat heb je met studenten: al snel loopt Li’s goedbedoelde plan om de jongelui wetenschap, techniek en bestuurskunde te leren behoorlijk uit de hand. In de plaats van te leren besturen, leren ze in Parijs vooral hoe besturen omver te werpen.
Na de Tweede Wereldoorlog staat de Parti communiste français [PCF] ijzersterk. Ze is niet alleen le parti de la Résistance, omwille van haar vooraanstaande rol in het verzet, ze is ook le parti des fusillés, omwille van de hoge tol die ze daarvoor heeft betaald. Tegelijk stelt ze zich op als de partij van de wederopbouw, le parti de la Renaissance française. Daarmee wint ze de stemmen van honderdduizenden arbeiders die weer dromen van brood op de plank. Met thema’s als antikolonialisme, anti-imperialisme, wereldvrede en volksverheffing tout court werkt ze ook als een magneet op wetenschappers, intellectuelen en kunstenaars. Een belangrijke aanwinst is Pablo Picasso. De partijkrant l’Humanité verwelkomt de schilder van Guernica en Les Demoiselles d’Avignon als: “Le plus grand des peintres aujourd’hui vivants dans le monde entier.” In haar rangen beleeft Picasso, die ook al een blauwe en een roze periode achter de rug heeft, er nu ook nog een rode. Die loopt niet altijd over rozen.
Stemmen: Dirk Velghe en Rik Van Puymbroeck
Scenario en regie: Karel Dierickx
Montage: Stef Lenaerts
Mix en muziek: Jordan Hudson
Extra stem: Roan Van Eyck
Alle originele muziek werd gecomponeerd en gearrangeerd door Jordan Hudson.
In deze aflevering horen we ook fragmenten uit:
'Dimanche à Orly', Bécaud à l'Olympia, Gilbert Bécaud, 1963
'Son Montuno', Tierra Va A Temblar, Johnny Colon, 1976
'I'm a Fool for Loving you', E.A 1727, Fletcher Henderson, 1936
'Singin' the Blues', A 500.389, Fletcher Henderson, 1932
'You Fell Victim', Anton Arkhangelsky and Nikolay Ikonikov
See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering snijden we een nieuwe wereld aan. Rue de l’Odéon, dat is linkeroever. Van de ene kant naar de andere, van het ene metrostation naar het andere, dat is hoe het er hier aan toe gaat. Eigenlijk moet je een kaart bij je hebben om georiënteerd te blijven. Gelukkig is er de ervaren gids, gelukkig is er Dirk. Samen met Rik duiken ze vandaag in de levensverhalen van Sylvia Beach en Adrienne Monier. Weinig klinkende namen, maar zonder hen was er misschien zelfs nooit sprake van James Joyce en Ulysses. En wat te zeggen van Marthe Richard? Een ervaringsdeskundige die de bordelen van Parijs, waar aan drank en lust geen gebrek was, eigenhandig sloot. 
Heiligen zijn het niet. Wel patroonheiligen. Als er iemand is die de nieuwe lichting schrijvers van na de Eerste Wereldoorlog aanmoedigt, voedt, huisvest, financiert, uitgeeft of voor vervolging verstopt, dan zijn het Adrienne Monnier en Sylvia Beach. De boekhandelaren uit de rue de l’Odéon houden van hun schrijvers, boeken en lezers. En van elkaar. In ‘De onwaarschijnlijke avonturen van Adrienne en Sylvia’ wisselen geluk en zwarte bladzijden elkaar af. Moedig draaien de hartsvriendinnen die telkens om.
Sinds jaar en dag reist père Antoine, vicaire général, elke eerste donderdag van de maand voor twee dagen naar Parijs, waar hij het interdiocesaan overleg voorzit. Zo ook op deze oktoberdag van het jaar 1939. Op het perron van het Gare du Nord pikt Marcel de eerwaarde trouw op om zijn reiskoffer naar zijn taxi te sjouwen. “Aujourd’hui j’ai une bonne surprise pour vous, m’sieur l’vicaire!”: aan de overkant van het station staat een prachtige berline, donkerblauw met opvallend gele flanken en in het motorrooster ingebouwde koplampen – geheel nieuw voor die tijd – te glimmen voor Hotel Terminus Nord. De obers staan goedkeurend rond het nieuwste model Peugeot 402 version taxi te gesticuleren. “Qu’en pensez-vous m’sieur l’vicaire?” “Elle est de toute beauté mon cher, bravo!” De ronde, glooiende vormen van Marcels nieuwe beauté doen de gedachten van de vicaire général reeds uitgaan naar zijn bestemming. “Au Vatican, m’sieur l’vicaire?”
Stemmen: Dirk Velghe en Rik Van Puymbroeck
Scenario en regie: Karel Dierickx en Anne-Sophie Moerman
Montage: Stef Lenaerts
Mix en muziek: Jordan Hudson
Alle originele muziek werd gecomponeerd en gearrangeerd door Jordan Hudson.
In deze aflevering horen we ook fragmenten uit:
'J'ai Deux Amours', Dis-moi Joséphine, Joséphine Baker, 1930
See omnystudio.com/listener for privacy information.