OVT Doc

In deel twee van deze documentaire over anarchist en vrijdenker Anton Constandse (1899–1985) duiken Paul van der Gaag en Wim Berkelaar in de BVD-archieven om te ontdekken hoe Anton Constandse in de gaten werd gehouden door een informant van de veiligheidsdienst. En dat terwijl hij zijn leven als anarchistisch revolutionair na de oorlog verruilde voor een relatief braaf en burgerlijk bestaan. Maar zijn idealen verloor hij nooit. En vragt kleinzoon Paul zich af: Wat is de nalatenschap van Anton Constandse?

Anarchist, journalist, schrijver en een uitgesproken verdediger van de vrijheid van denken: Anton Constandse (1899–1985) maakte al vroeg naam met zijn radicale ideeën, gericht tegen autoriteit, fascisme en religieus dogmatisme. In de jaren zestig en zeventig werd hij opnieuw omarmd door een jonge generatie links-radicalen en ook als commentator bij de VPRO Radio werd Constandse een bekende stem. Tegelijkertijd bleef hij voor de autoriteiten een man om in de gaten te houden, zo laten de BVD-archieven zien.
In dit tweedelige portret gaat kleinzoon Paul van der Gaag, samen met historicus Wim Berkelaar, op zoek naar de invloed en de erfenis van zijn opa. Wat dreef hem? Waarom bleef hij voor meerdere generaties een belangrijke stem? En welke invloed zien we nu nog terug?

Het is 30 jaar geleden dat de laatste dienstplichtigen de kazernes verlieten. Al die parate dienstplichtigen leken niet meer nodig: De Koude Oorlog was voorbij en daarmee de dreiging van een oorlog. 
Maar de dienstplicht werd nooit afgeschaft, want je wist maar nooit of er opnieuw oorlogsdreiging zou komen.  
Nu die dreiging er weer is, leek het ons een goed moment om de prachtige serie die Michal Citroen vijf jaar geleden maakte over twee eeuwen geschiedenis van de dienstplicht opnieuw uit te zenden. Hoe was het om dienstplichtige te zijn? En hoe werden ze getraind?

In 2021 maakte programmamaker Michal Citroen een 4-delige serie over de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht, aan de hand van OVT-archief, dagboekfragmenten en nieuwe interviews. 
Dik twee eeuwen bestaat de dienstplicht in Nederland. Het land beschermen hoefde in al die tijd maar drie keer. Kunnen dienstplichtigen dat wel?

Sinds dit jaar krijgen 17-jarigen weer een dienstplichtbrief van Defensie. Ze zijn formeel ingeschreven als dienstplichtig én krijgen een vrijwillige en vrijblijvende enquête over hun interesses. 
Dat het daarbij blijft, en ze niet naar de kazerne hoeven, is omdat de dienstplicht in 2017 werd opgeschort. De Koude Oorlog was voorbij en een groot paraat leger leek niet meer nodig. 
De laatste echte dienstplichtigen verlieten dertig jaar geleden de Nederlandse kazernes. 

Reden genoeg om de prachtige serie die programmamaker Michal Citroen in 2021 over de geschiedenis van de Dienstplicht maakte, te herhalen.