Verrekijkers

Eens in de vier jaar een vakje roodkleuren - dat is vaak het eerste waar mensen aan denken bij een democratie. Maar onze democratische samenleving bestaat uit veel meer, zoals het recht om te demonstreren en onafhankelijke rechtspraak. En daar zie je steeds meer digitalisering: van camera’s met gezichtsherkenning bij demonstraties tot AI-gebruik door advocaten.
 
Wat staat er op het spel als de politie, rechters en advocaten steeds meer gebruikmaken van digitale technologie? En hoe kan digitale technologie worden ingezet om de democratie te versterken? Je hoort het in aflevering 15 van Verrekijkers.
 
Simone Harmsen en Willemine Willems van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Vera Prins, onderzoeker bij Amnesty International. Te gast is ook jurist en filosoof Cees Zweistra. Hij is verbonden aan de Erasmus Universiteit en schrijver van een boek over AI in de rechtspraktijk.

Steeds meer wetenschappers gebruiken kunstmatige intelligentie. Bijvoorbeeld voor het analyseren van gegevens of het schrijven van artikelen. Komen ze hiermee sneller tot oplossingen? Of gaan juist belangrijke vaardigheden verloren? En wat doet dit met de rol van wetenschap in onze samenleving?
 
Onderzoekers van het Rathenau Instituut gaan hierover in gesprek met Felienne Hermans, hoogleraar Computer Science Education aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

De actuele geopolitieke spanningen en oorlogen hebben grote invloed op de wetenschap en de ontwikkeling van technologie.
 
Ze roepen allerlei nieuwe ethische en maatschappelijke vragen op. Wat zijn de gevolgen van de extra investeringen in defensie-onderzoek? Komen belangrijke waarden in de wetenschap onder druk te staan, zoals transparantie en samenwerking? En wat kunnen verschillende vakgebieden bijdragen aan de-escalatie van conflicten? 
 
In aflevering 13 van Verrekijkers verkennen we deze kwesties. Wat kunnen we leren van eerdere conflicten?
Bron audiofragment: NOS stories.
 
Onderzoekers van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Martijn Kitzen, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie. Ook gingen we langs bij Yolande Jansen, hoogleraar Sociale en politieke filosofie (Universiteit van Amsterdam).

Veel alledaagse voorwerpen zoals shampooflessen en kleding worden gemaakt met plastics op basis van aardolie en gas. Om de klimaatdoelen van de overheid te halen, is een overgang nodig naar duurzamere bronnen van grondstof en energie.
Wat betekent dat voor de toekomst van de industrie in Nederland? Welke maatschappelijke en politieke kwesties liggen op tafel, als ons land de klimaatdoelen wil halen en tegelijkertijd wil zorgen voor werkgelegenheid en strategische relevantie? En hoe zorg je dat alle betrokkenen kunnen meebeslissen?

Onderzoekers Marleen Schuijer en Vincent Lagendijk van het Rathenau Instituut gaan hierover in gesprek met Arnold Stokking, voorzitter van het platform Groene Chemie Nieuwe Economie.

‘Het is belangrijk dat burgers en nieuwe partijen op de markt gehoord worden in het debat over verduurzaming van de industrie.’ – Marleen Schuijer

‘Er liggen kansen om oplossingen te creëren. Die kosten niet alleen geld, maar ook tijd.’ – Arnold Stokking

Bron audiofragment: Sven op 1 - 01 oktober 2025 - NPO Radio 1 Gemist | NPO Radio 1

Biotechnologie ontwikkelt zich razendsnel. Nieuw Europees beleid is gericht op de economische kansen hiervan, bijvoorbeeld voor de landbouw en de gezondheidszorg. In Verrekijkers zoomen we in op de totstandkoming van dit beleid én de mogelijke gevolgen. Hoe krijgen de verschillende belangen en zorgen van burgers, bedrijven en de milieubeweging een plek in de besluitvorming?  Simone Harmsen en Rosanne Edelenbosch van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Sijas Akkerman van het platform Weeffouten. Meer over het onderzoek van het Rathenau Instituut:Aanpassen onder voorwaarden | Rathenau InstituutGenome editing bij planten en gewassen | Rathenau Instituut Bronnen geluidsfragmenten:Van vruchtbare landbouwgrond naar een verarmde bodem | Zembla KortDe misleidende lobby voor genetisch gemodificeerd voedsel | Zembla Kort