Verrekijkers

De actuele geopolitieke spanningen en oorlogen hebben grote invloed op de wetenschap en de ontwikkeling van technologie.
 
Ze roepen allerlei nieuwe ethische en maatschappelijke vragen op. Wat zijn de gevolgen van de extra investeringen in defensie-onderzoek? Komen belangrijke waarden in de wetenschap onder druk te staan, zoals transparantie en samenwerking? En wat kunnen verschillende vakgebieden bijdragen aan de-escalatie van conflicten? 
 
In aflevering 13 van Verrekijkers verkennen we deze kwesties. Wat kunnen we leren van eerdere conflicten?
Bron audiofragment: NOS stories.
 
Onderzoekers van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Martijn Kitzen, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie. Ook gingen we langs bij Yolande Jansen, hoogleraar Sociale en politieke filosofie (Universiteit van Amsterdam).

Veel alledaagse voorwerpen zoals shampooflessen en kleding worden gemaakt met plastics op basis van aardolie en gas. Om de klimaatdoelen van de overheid te halen, is een overgang nodig naar duurzamere bronnen van grondstof en energie.
Wat betekent dat voor de toekomst van de industrie in Nederland? Welke maatschappelijke en politieke kwesties liggen op tafel, als ons land de klimaatdoelen wil halen en tegelijkertijd wil zorgen voor werkgelegenheid en strategische relevantie? En hoe zorg je dat alle betrokkenen kunnen meebeslissen?

Onderzoekers Marleen Schuijer en Vincent Lagendijk van het Rathenau Instituut gaan hierover in gesprek met Arnold Stokking, voorzitter van het platform Groene Chemie Nieuwe Economie.

‘Het is belangrijk dat burgers en nieuwe partijen op de markt gehoord worden in het debat over verduurzaming van de industrie.’ – Marleen Schuijer

‘Er liggen kansen om oplossingen te creëren. Die kosten niet alleen geld, maar ook tijd.’ – Arnold Stokking

Bron audiofragment: Sven op 1 - 01 oktober 2025 - NPO Radio 1 Gemist | NPO Radio 1

Biotechnologie ontwikkelt zich razendsnel. Nieuw Europees beleid is gericht op de economische kansen hiervan, bijvoorbeeld voor de landbouw en de gezondheidszorg. In Verrekijkers zoomen we in op de totstandkoming van dit beleid én de mogelijke gevolgen. Hoe krijgen de verschillende belangen en zorgen van burgers, bedrijven en de milieubeweging een plek in de besluitvorming?  Simone Harmsen en Rosanne Edelenbosch van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Sijas Akkerman van het platform Weeffouten. Meer over het onderzoek van het Rathenau Instituut:Aanpassen onder voorwaarden | Rathenau InstituutGenome editing bij planten en gewassen | Rathenau Instituut Bronnen geluidsfragmenten:Van vruchtbare landbouwgrond naar een verarmde bodem | Zembla KortDe misleidende lobby voor genetisch gemodificeerd voedsel | Zembla Kort

Er zijn steeds meer zorgen over de veiligheid van het vrije internet, met name voor jongeren. Nederlandse en Europose politici werken daarom aan maatregelen, zoals apps voor leeftijdsverificatie. Ook wordt gewerkt aan een Europees Digitaal paspoort, waarmee je naast leeftijd ook allerlei andere persoonlijke kenmerken zou kunnen aantonen.

In aflevering 10 van Verrekijkers onderzoeken we hoe deze nieuwe plannen in elkaar zitten, welke waarden ze beogen te beschermen en welke juist onder druk kunnen komen.
 
Onderzoekers van het Rathenau Instituut gaan in gesprek met Jaap-Henk Hoepman, universitair hoofddocent Digital Security bij de Radboud Universiteit. Aan het woord komen ook Off limits (een expertisecentrum over online misbruik) en Bits of Freedom (een organisatie die opkomt voor internetvrijheid en privacy).

Kunnen verkiezingen worden beïnvloed door algoritmes achter social media, zoals X, Instagram en TikTok? Hoe werken algoritmes eigenlijk, en wat kun je als kiezer zelf doen?
 
In deze aflevering hoor je hoe digitale platforms democratische processen, zoals verkiezingen, onder druk kunnen zetten. En welke nieuwe kansen kunnen social media juist bieden voor de democratie?
 
Host Timo Nieuwenhuis gaat in gesprek met Quirine van Eeden (Rathenau Instituut), Pieter van Boheemen (Post-X-society) en Rudy van Belkom (Stichting Toekomstbeeld der Techniek).
 
Meer informatie over het onderzoek van het Rathenau Instituut op verzoek van de Tweede Kamer vind je hier: Scrollend naar de stembus | Rathenau Instituut
 
Wil je een melding doen over een platform? Dat kan hier: Contact | ACM ConsuWijzer