Groningse Geschiedenis

In deze speciale aflevering van Groningse Geschiedenis steekt Marlot de provinciegrens over, naar het dorp dat op de derde dinsdag van oktober misschien wel het beroemdste van Nederland is: Zuidlaren. Op 20 oktober 2026, de dag van de Zuidlaardermarkt zelf, schuiven twee echte Zuidlaarders aan: Hans Fidder van de Historische Vereniging Zuidlaren en Mila Vereling, die de markt al 24 keer van dichtbij meemaakte. Op de achtergrond zie je beelden die diezelfde ochtend in alle vroegte op de markt zijn geschoten.

Samen duiken ze in de geschiedenis van de grootste en oudste paardenmarkt van Europa: van monniken uit Aduard en de kerkwijding van 1267 tot de eerste betrouwbare vermelding in 1701 en de verhuizing naar de derde dinsdag van oktober. Hans vertelt over de noodbrug die in 1856 werd gebouwd zodat Groningers toch naar de markt konden, huiskamers die één dag per jaar koffiehuis werden, Prins Bernhard die zijn kopje half liet staan, en een kermis met boksers, een stoomcarrousel en de dame met de drie borsten. Mila neemt je mee door de Nacht van Zuidlaren, de witte tent en het afspreken bij het puntje. En natuurlijk: mag de kachel eigenlijk aan vóór de Zuidlaardermarkt is geweest? Deze aflevering kwam tot stand in samenwerking met RTV Noord en RTV Drenthe.

Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze speciale aflevering van Groningse Geschiedenis presenteert Marlot vanuit De Hoeksteen in Middelstum, met publiek, muziek, een verteller en gasten aan tafel. Aanleiding is Fanfare Concordia, dat op 19 juli 2026 wereldkampioen werd op het Wereld Muziek Concours in Kerkrade met De Onverschrokken, een stuk dat Jan de Haan speciaal componeerde over de beroemdste zoon van het dorp: Bartold Entens van Mentheda, oftewel de Dolle Jonker.
Schrijver Fré Schreiber vertelt in het Gronings het verhaal van de watergeus die op zijn achtste zijn vader verloor na een uit de hand gelopen feest in Bedum, in Leuven ging studeren, bij Heiligerlee en Den Briel vocht en in 1580 voor de poorten van Groningen stierf, met naar verluidt het deksel van een botervat als schild. Ties Groenewold van het oorlogsmuseum in Middelstum vertelt hoe hij een stuk van de luidklok uit 1550 opgroef die Bartold nog gehoord moet hebben, Wim Groeneveld haalt herinneringen op aan het kinderboek over Drebbeltje en de Dolle Jonker dat hij op de basisschool las, en Jiska van Concordia neemt ons mee naar de dag in Kerkrade, inclusief brandalarm in pyjama. Tussendoor een hagenpreek, een korte les over de Tachtigjarige Oorlog en de muziek van Concordia, kinderkoor Curiosa en de Malletband. Held of schurk? Oordeel zelf.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze Tussentijds-aflevering van Groningse Geschiedenis nemen Marlot en Titus weer ieder twee onderwerpen mee die hen opvielen, met vijf minuten per onderwerp en de gebruikelijke kans dat ze daar overheen gaan. Titus begint met een column van Herman Sandman vol bijzondere woorden, zoals vellichor, de vreemde weemoed die je kan overvallen in een tweedehands boekwinkel, en vertelt hoe hij in de Erfgoedbibliotheek van Antwerpen ineens oog in oog stond met een boek van Anna Maria van Schurman. Later legt hij, met dichter Jean Pierre Rawie in de hand, een discussie op tafel: moet een vrouw aan het hoofd van een organisatie nu directeur heten of directrice? Marlot heeft daar een uitgesproken mening over.
Marlot zelf duikt in het leven van Anna van Ewsum, geboren in 1640, die trouwde met de broer van haar stiefvader en na zijn dood opdracht gaf voor het indrukwekkende praalgraf van Rombout Verhulst in de kerk van Midwolde, waarop haar man in kimono ligt afgebeeld. Daarna pleit ze voor een Nederlandstalige versie van Ezinge Revisited, het tweedelige werk waarin archeologe Annette Nieuwhof de opgravingen van Van Giffen in de wierde van Ezinge eindelijk volledig in kaart bracht. Verder: waarom elk boek over vrouwen in de geschiedenis er gewoon moet komen, Marlots eigen boek over Etta Palm, Aletta Jacobs, Julia Culp en Anda Kerkhoven dat op 27 november verschijnt, en als uitsmijter goed nieuws voor v.v. Potetos.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze aflevering van Groningse Geschiedenis gaan Marlot en Titus de provinciegrens over. Met de trein, met stroopwafels op zak en met een licht gedempte stem reizen ze naar Leeuwarden voor de tentoonstelling Redbad, de legendarische koning in het Fries Museum. Redbad heerste rond het jaar 700 over Frisia, een Fries koninkrijk dat zich langs de hele Noordzeekust uitstrekte, van Zeeland tot Denemarken, en dus ook over het huidige Groningen.
Wandelend door de zalen vertellen ze over de Friezen als zeevarend volk, de botsingen met de Franken van Pepijn en Karel Martel, de slag bij Dorestad, de Lex Frisionum met zijn boetes en gruwelijke straffen voor heiligschennis, en de handel in barnsteen en maalstenen die tot Scandinavië, Afrika en India reikte. Ze bekijken munten uit Wijk bij Duurstede, een tuniek en beenwikkels van een man uit het moeras, kinderschoenen uit een terp, een hondengraf en een zevende-eeuwse vrouw die in een uitgeholde boomstam werd begraven. Daartussen: een weegschaalspel dat vader en dochter niet snappen, en de vraag wie Redbad nu echt was — de koning die weigerde zich te laten dopen en het walhalla van zijn voorouders verkoos boven de christelijke hemel.
De tentoonstelling is te zien tot en met 7 februari 2027. Dikke aanrader.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze Tussentijds-aflevering van Groningse Geschiedenis kiezen Titus en Marlot weer ieder twee onderwerpen die hen de afgelopen weken opvielen, met vijf minuten per onderwerp (en de eeuwige hoop dat ze daar deze keer binnen blijven). Titus begint hoog in de lucht: het Groningse bedrijf Sieling, ooit begonnen als glazenwasser met een handkar, heeft de eerste waterstofhoogwerker ter wereld, wat de herinnering oproept aan de dag dat vader en dochter zelf boven de Martinikerk hingen. Daarna vertelt hij over de Helpman 1, het vliegtuig dat in 1911 in Groningen werd gebouwd en de lucht in ging, nog vóór Fokker, en dat nu wordt nagebouwd.
Marlot was in de depots van de Groninger Archieven, die in oktober tijdens de Maand van de Geschiedenis hun deuren openen rond het thema Lichaam en Geest: een cholerakaart van de stad, de eerste Groningse "ambulance", pestvoorschriften uit de zestiende eeuw en het dolhuis van het Sint Anthony Gasthuis. En ze raakte in de ban van Marie Kamphuis, de grande dame van het social casework die het maatschappelijk werk in Nederland professionaliseerde en na haar pensioen het woord voerde in de eerste feministisch-theologische kerkdienst. Als uitsmijter een stevige lans voor Frederique uit Haren, die astronaut wil worden.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠