Groningse Geschiedenis

In deze aflevering van Groningse Geschiedenis zit bij Marlot aan tafel: Rina Knoeff, hoogleraar Gezondheid en Geesteswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in de geschiedenis van de geneeskunde. Ze ontmoetten elkaar bij de opening van de Maand van de Geschiedenis in het Forum, en nu vertelt Rina uitgebreid over haar boek Wisseljaren, een geschiedenis van de overgang.
Het gesprek gaat over waarom de geschiedenis van de geneeskunde een ondergeschoven kindje is, hoe anatomen in de zestiende eeuw zagen wat ze dáchten te moeten zien, en waarom anatomische theaters zo steil waren dat je bij flauwvallen bleef staan. Rina legt de omslagillustratie uit, met vijftien dolle dokters, een gynaecoloog met een baarmoeder en de dood verkleed als chirurg. Verder: hoe de overgang achtereenvolgens moordjaren, climacterium, menopauze en wisseljaren heette, waarom het 63e vakje van het ganzenbord geen toeval is, de angst die al eeuwen aan de overgang kleeft, en hoe vrouwen steeds werden gereduceerd tot hun menstruatie, baarmoeder, eierstokken en nu hun hormonen. Met een verrassing die Rina zelf ook niet zag aankomen: dat het stilzwijgen rond de overgang mede door feministen is ingezet. En natuurlijk de positieve kant, die van de pauw die elk jaar nieuwe veren krijgt.
Wisseljaren is uitgegeven door uitgeverij Balans en overal verkrijgbaar. En nee, het is bepaald geen boek alleen voor vrouwen.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze Tussentijds-aflevering van Groningse Geschiedenis zit Marlot voor de tweede keer tegenover Kim van den Berg, maker van de podcast Het Rode Noorden. Samen nemen ze vier noordelijke verhalen mee, met vijf minuten per onderwerp en de bekende kans dat dat niet lukt. Kim begint met De kok van de Titanic van Karin Sitalsing, over de Groningse bakkersknecht Henny die opklom tot kok in het chicste restaurant van het beroemdste schip ter wereld. Daarna vertelt ze waarom de grootste cruiseschepen van de Meyer Werft jarenlang in de Eemshaven werden afgebouwd, en over die keer dat ze er als jong verliefd stel stiekem aan boord klom.
Marlot duikt in de Groninger ziekte van 1826, die bijna 10% van de stad het leven kostte en de klokken van de Martinitoren deed zwijgen, en legt uit waarom het waarschijnlijk geen malaria was. Daarna neemt ze je mee naar het Gevangenismuseum in Veenhuizen en de Koloniën van Weldadigheid van Johannes van den Bosch: goedbedoelde armoedebestrijding die voor veel mensen voelde als een gevangenis. En samen vragen ze zich af: wanneer mag het leed van anderen een toeristische attractie worden?
Deze aflevering wordt mede mogelijk gemaakt door Bie de Boer, met Groninger producten van Groningse boeren, thuisbezorgd.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze aflevering van Groningen Geschiedenis duiken Marlot en Titus eindelijk in het gebouw waar ze het nog nooit over hadden: het stadhuis aan de Grote Markt. Ze beginnen bij het Raad- en Wijnhuis dat er al sinds de middeleeuwen stond, met een wijnkelder zo vol dat de wijn soms in de gevangeniscellen werd opgeslagen, en drie panden aan de achterkant met namen als De Pauw en Bulgarije. In 1775 ging het tegen de vlakte, en toen begon een bouwgeschiedenis van maar liefst 35 jaar.
Titus vertelt over de prijsvraag van burgemeester Van Iddekinge en hoogleraar Petrus Camper, het neoclassicistische ontwerp van Jacob Otten Husly, een bouwput die tien jaar vol water stond, de Franse tijd en de oplevering in 1810. Met een ezelsbruggetje voor de vier zuilenorden, de paaltjes die marktvrouwen van de vensterbanken moesten weren, het omstreden nieuwe stadhuis van Jo Vegter met zijn staatsietrap, het Natalini-complex en de raadzaal die door het hele gebouw zwierf tot hij in de kap belandde. Marlot neemt je mee naar het schilderij De bevrijding van Groningen van Otto Eerelman, met de Stedenmaagd die de stad uit de boeien van haar vestingwallen bevrijdt, en vertelt over het Gulden Boek met de namen van alle ereburgers. Ze sluiten af met het gedicht van Jean Pierre Rawie in de Guldenstraat.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze speciale aflevering van Groningse Geschiedenis steekt Marlot de provinciegrens over, naar het dorp dat op de derde dinsdag van oktober misschien wel het beroemdste van Nederland is: Zuidlaren. Op 20 oktober 2026, de dag van de Zuidlaardermarkt zelf, schuiven twee echte Zuidlaarders aan: Hans Fidder van de Historische Vereniging Zuidlaren en Mila Vereling, die de markt al 24 keer van dichtbij meemaakte. Op de achtergrond zie je beelden die diezelfde ochtend in alle vroegte op de markt zijn geschoten.

Samen duiken ze in de geschiedenis van de grootste en oudste paardenmarkt van Europa: van monniken uit Aduard en de kerkwijding van 1267 tot de eerste betrouwbare vermelding in 1701 en de verhuizing naar de derde dinsdag van oktober. Hans vertelt over de noodbrug die in 1856 werd gebouwd zodat Groningers toch naar de markt konden, huiskamers die één dag per jaar koffiehuis werden, Prins Bernhard die zijn kopje half liet staan, en een kermis met boksers, een stoomcarrousel en de dame met de drie borsten. Mila neemt je mee door de Nacht van Zuidlaren, de witte tent en het afspreken bij het puntje. En natuurlijk: mag de kachel eigenlijk aan vóór de Zuidlaardermarkt is geweest? Deze aflevering kwam tot stand in samenwerking met RTV Noord en RTV Drenthe.

Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠

In deze speciale aflevering van Groningse Geschiedenis presenteert Marlot vanuit De Hoeksteen in Middelstum, met publiek, muziek, een verteller en gasten aan tafel. Aanleiding is Fanfare Concordia, dat op 19 juli 2026 wereldkampioen werd op het Wereld Muziek Concours in Kerkrade met De Onverschrokken, een stuk dat Jan de Haan speciaal componeerde over de beroemdste zoon van het dorp: Bartold Entens van Mentheda, oftewel de Dolle Jonker.
Schrijver Fré Schreiber vertelt in het Gronings het verhaal van de watergeus die op zijn achtste zijn vader verloor na een uit de hand gelopen feest in Bedum, in Leuven ging studeren, bij Heiligerlee en Den Briel vocht en in 1580 voor de poorten van Groningen stierf, met naar verluidt het deksel van een botervat als schild. Ties Groenewold van het oorlogsmuseum in Middelstum vertelt hoe hij een stuk van de luidklok uit 1550 opgroef die Bartold nog gehoord moet hebben, Wim Groeneveld haalt herinneringen op aan het kinderboek over Drebbeltje en de Dolle Jonker dat hij op de basisschool las, en Jiska van Concordia neemt ons mee naar de dag in Kerkrade, inclusief brandalarm in pyjama. Tussendoor een hagenpreek, een korte les over de Tachtigjarige Oorlog en de muziek van Concordia, kinderkoor Curiosa en de Malletband. Held of schurk? Oordeel zelf.
Kijk ook vooral op onze socials: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningse.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠
⁠⁠⁠⁠⁠⁠@marlot.geschiedenis⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠en ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠@groningergidsenteam⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠
Geproduceerd door ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Kudo Media⁠⁠