Verdwenen Toko's De Podcast

Een soeplepel mayonaise, een soeplepel ketchup, en oh ja, ook een hamburger. Op een wit kadetje natuurlijk.
In aflevering 27 van Verdwenen Toko’s de Podcast schuiven Marion en Jola aan: moeder en dochter, die elkaar opvolgden achter de toonbank van het Amsterdams Broodjeshuis aan het Zuiderdiep. Van 1964 tot 2020 was dit hét adres voor slordig belegde broodjes, en ‘s nachts voor een karbonade uit de muur. Een gesprek over Anneke, de koningin van het Zuiderdiep, en over een zaak die eigenlijk een tijdcapsule was.
In deze aflevering:
Waarom een Groningse zaak Amsterdams heette: het hele concept, tot aan de letterborden, de krukken en de bar, was overgenomen van Van Dobben in Amsterdam.
De advertenties uit de opening in mei 1964: een halve gebraden kip voor ƒ 1,95, een kopje koffie voor veertig cent en keuze uit meer dan dertig slordig belegde broodjes. De eigenaar vertelde destijds in de krant dat hij een typisch Amsterdamse gewoonte naar Groningen had gebracht: het eten van belegde broodjes.
De legendarische broodjes hamburger, met per stuk een soeplepel mayonaise, een soeplepel ketchup, twee scheppen ui en wat augurk. Het brood zag je niet meer. Marion durfde er op haar eerste werkdag veel te weinig op te doen.
Maurits, de man die in zijn eentje de nachtautomatiek draaide. Volgens de overlevering haalde hij met zijn kunstarm de kroketten zo uit de frituur, en hij sloeg elk aanbod van een nieuwe arm af. Hij was nergens bang voor, en vermoedelijk precies daarom bleef het ‘s nachts rustig.
De krantenkop uit september 1968: de politie wilde de nachtautomatiek gesloten hebben wegens vechtpartijen en mensen die tegen de muren plasten. De gemeente stak daar een stokje voor.
Hoe het er achter de toonbank aan toeging: alles uit je hoofd, niets opschrijven, bestellingen doorgeven via een luikje met bordjes als code, en Anneke in het wit die alles tot in de puntjes gecontroleerd hield. Inclusief de suikerklontjes, die allemaal met de letters jouw kant op moesten liggen.
Het geheime mayonaiserecept dat in een zwart boek in de keukenla lag, in Anneke’s handschrift. En nee, het is in deze aflevering niet prijsgegeven.
Het einde: Anneke stopte in 2014 na 32 jaar, de automatiek sloot vrijwel direct, de Febo en de kebabzaken namen de nacht over, en in juli 2020 viel het doek definitief.
Daarnaast hebben we een hoop vragen aan júllie. Haalde jij ‘s nachts een karbonade uit de muur, of at je er overdag je broodje halfom? Weet jij nog meer over Maurits en die kunstarm? En heel concreet: iemand heeft ooit een kopje en schoteltje met het logo gekocht voor vijf euro — heb jij ‘m nog? Dan zetten we ‘m bij de volgende opname op tafel.
Deel het met ons! Stuur een DM op Instagram ⁠⁠VerdwenenTokos⁠
Geproduceerd door ⁠⁠Kudo Media⁠

Een profclub die schroeven betaalde met vrijkaartjes, en het bijna niet gered had.

In aflevering 26 van Verdwenen Toko’s de Podcast zitten we in de Euroborg met Hans Nijland, 23 jaar algemeen directeur van FC Groningen. We gaan terug naar de Oosterparkwijk, naar het stadion dat daar tot 2005 midden tussen de huizen lag en waar nu gewoon huizen staan. Een verhaal over romantiek, rellen, bier en bitterballen in het materiaalhok en een club die het allemaal net heeft gehaald.
In deze aflevering:
De geschiedenis van het sportpark: geopend in 1933 met één voetbalveld en drie hockeyvelden — die het nog geen jaar volhielden omdat hockey het gras kapotmaakte. De eerste tribune kwam in 1935, en daarvoor namen mensen gewoon aardappelkistjes en krukjes mee.
Hoe Hans als jongetje uit Sappemeer stiekem naar het stadion ging, want in huize Nijland werd er op zondag niet gevoetbald.
De werkelijkheid achter de romantiek: geen skyboxen, geen parkeervoorzieningen, nauwelijks toiletten (supporters stonden tussen een hek te plassen), en een trainingsveld waar op zondagochtend nog zeven auto’s van sponsoren stonden omdat ze zaterdag met de taxi naar huis waren gegaan. De spelers trainden er gewoon omheen.
Het rampseizoen 97/98: degradatie, gestaakte wedstrijden, rellen op de Grote Markt en een interim-burgemeester die hen zonder koffie of stoel meedeelde dat er in de nacompetitie geen wedstrijd meer gespeeld zou worden in het Oosterparkstadion. De beslissende wedstrijd tegen Cambuur speelden ze uiteindelijk in Zeist, zonder publiek, omringd door ME.
Hoe krap het financieel was: halverwege de maand niet weten hoe de salarissen betaald moesten worden, schroeven inkopen met vrijkaartjes als betaalmiddel, en een textielbaron die regelmatig bijsprong. De Gasunie hield de boot af met de legendarische zin dat ze in gas deden en niet in gras.
Het beste moment van de week: elke vrijdagmiddag met twaalf man in het materiaalhok onder de hoofdtribune, bitterballen uit de frituur, blauw van de rook, tot acht uur ‘s avonds.
De deal die het laatste afscheid redde: Hans haalde de harde kern bij zich op kantoor, en zij boden aan de laatste wedstrijd rustig te laten verlopen — in ruil voor vloerbedekking in hun supportershome.
Wat er allemaal op dat veld is gebeurd: het debuut van Johan Cruijff, de debuten van Erwin en Ronald Koeman als tieners, Arjen Robben op zijn zestiende in de basis tegen Feyenoord, en een 5-5 tegen Barcelona.
En een anekdote die je vandaag niet meer verzint, over een afgekeurde wedstrijd, een telefoontje van Guus Hiddink en een vrouw die precies op dat moment bevalt.
Daarnaast hebben we een hoop vragen aan júllie. Ben jij ooit in het Oosterparkstadion geweest, en heb je nog een stoeltje uit de sloop op zolder staan? Heb je nog foto’s van de tribunes, het spelershome of de rijen bussen door de wijk? En vond jij de verhuizing naar de Euroborg destijds winst of verlies?
Deel het met ons! Stuur een DM op Instagram ⁠⁠VerdwenenTokos⁠
Geproduceerd door ⁠⁠Kudo Media⁠
Speciale dank aan Kris Roderburg en Persfotobureau D. van der Veen voor de mooie beelden van het oude stadion!📸
Fotocredits:
Persfotobureau D. van der Veen, Groninger Archiven
Kris Roderburg, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Een geheime commandobunker in een bosje aan de Hereweg, waar raves werden gehouden. Klinkt goed, toch?

In aflevering 25 van Verdwenen Toko’s de Podcast schuift Chris voor de derde keer aan: de eerste gekozen nachtburgemeester van Groningen. We hadden het al over EMG en het Gideon Festival, maar vandaag gaan we naar waar het allemaal begon — 1996, een verlaten defensieterrein aan de Hereweg, en een bunker waar in geen dertig, veertig jaar iemand was geweest. Binnen twee jaar stonden er rijen tot aan de straat.
In deze aflevering:
De échte geschiedenis van het pand: de bunker werd in 1955 gebouwd als atoombunker en was het regionale hoofdcentrum van het Korps Luchtwachtdienst voor Groningen en Drenthe.
Hoe dat werkte in de Koude Oorlog: 276 luchtwachttorens door het land, met twee vrijwilligers per toren die met een verrekijker stonden te turen naar vliegtuigen die onder de radar door konden vliegen. Alles werd doorgebeld naar de operations room in deze bunker, waar vrouwen aan een grote plottafel elke vliegbeweging op de kaart zetten terwijl de officieren vanaf een balkon meekeken. Je moest als luchtwachter 150 vliegtuigtypes kunnen herkennen — ook op het geluid.
Hoe Chris er terechtkwam: hij zocht gewoon een oefenruimte voor zijn Groningse skaband, kreeg van Carex de tip dat er op het oude defensieterrein iets lag, en kende het terrein alleen omdat hij er ooit was afgekeurd voor dienst (met dank aan een fles sterke drank in de trein).
Hoe ze binnenkwamen: de bunker zat potdicht en stond vol water, dus ze wrikten met hamers de luchtafvoerschoorsteen open en lieten er iemand in zakken. Daarna anderhalve week leegpompen, en vervolgens een laag drab wegscheppen die ooit twintig lagen vloerbedekking was geweest.
De dubbele boeking die alles veranderde: Chris had per ongeluk op één avond een dj-feest én een Engelse punkband staan, dus zette hij ze in aparte ruimtes. Iemand liet de tussendeur openstaan, de twee publieken liepen door elkaar heen — en dat werd de formule van de Bunker. Eerst een band tot twaalf uur, daarna de dj’s.
De gekte: begonnen met dertig bezoekers, al snel vierhonderd, terwijl de brandweer er honderdvijftig had afgesproken. De bar verkocht uitsluitend bier, cola en rode wijn, gehaald bij de Albert Heijn en met kratten tegelijk de trap af gesjouwd.
Het ventilatieprobleem: zo bedompt dat een aansteker gewoon weer uitging. Pas later kreeg de luchtafzuiging een nieuwe motor.
Hoe het eindigde: niet door de vleermuizen, maar door de concurrentie. Horecaondernemers uit de stad belden de politie omdat hun zaak op zaterdag leeg bleef, en toen bleek er ineens wél een vergunning nodig. Eind 1998 ging de deur op slot voor de nieuwbouw van de Thomsonstraat — en zit sindsdien nog steeds op slot.
De oproep: Chris en Niels willen er heel graag weer een keer in kijken. Vleermuizenwerkgroep, als je luistert — mogen we de sleutel lenen?
Daarnaast hebben we een hoop vragen aan júllie. Ben jij ooit op een bunkerfeest geweest, en kwam je dan voor de band of voor de house? Heb je nog een flyer bewaard uit die tijd? En weet iemand of die Kromhout-generator daar nog steeds beneden staat?
Deel het met ons! Stuur een DM op Instagram ⁠⁠VerdwenenTokos⁠
Geproduceerd door ⁠⁠Kudo Media⁠

Een cafetaria vernoemd naar paarden die er nooit hebben gestaan. 🥚🍟
In aflevering 24 van Verdwenen Toko’s de Podcast voor het eerst twee gasten aan tafel én een live cooking show: Pamela en haar zoon Chris van cafetaria De Paardeschuur in de Korrewegwijk. Vanaf 1996 runden Pamela en haar man de buurtcafetaria die in heel Groningen bekend werd om de eierballen — 22 verschillende smaken, elke week een andere. Eind 2022 ging de deur dicht. Maar Pamela heeft er zes meegenomen, en die gaan vandaag de frituur in.
In deze aflevering:
De naam verklaard: er hebben nooit paarden gestaan. De oorspronkelijke eigenaar was simpelweg gek op renpaarden en hing de muren vol met foto’s en halsters. Toen Pamela het pand overnam lag die hele collectie nog achterin een kast.
Hoe een negentienjarige Engelse in 1981 in Groningen belandde, en haar allereerste eierbal at in een automatiek in de Peperstraat — waar ze er een maakten door simpelweg een paar kroketten plat te drukken om een ei heen.
Het verschil tussen een eierbal en de Engelse Scotch egg, en waarom de echte Nederlandse eierbal vegetarisch is.
De Korrewegwijk in de jaren negentig: een ruigere buurt, een cafetaria die tot één uur ‘s nachts open was, gokkasten in de hoek, bier aan de tap en een hele gang vol kratten die mensen kwamen afhalen. Tot de supermarkten op zondag opengingen en dat afgelopen was.
De eierballenlijst: de Spaanse met chorizo (de onbetwiste klassieker, die vorig jaar nog een wedstrijd won), de asperge-eierbal waar mensen speciaal voor afreisden, de cheesy jalapeño die eigenlijk als Halloween-grap bedoeld was, de bacon, de Groninger metworst, de gado gado met eigengemaakte pindasaus en zelfs een Argentijnse met biefstuk en chimichurri toen Willem-Alexander en Máxima in Stad waren.
De mislukkingen: een Turkse-worstvariant die de prullenbak nooit uit kwam, een zalm-eierbal waar klanten beleefd nee tegen zeiden, en een gyros-eierbal die achteraf gewoon geen goede combinatie was.
Het vakmanschap: honderd eierballen per week, allemaal met de hand, nooit in te vriezen want dan wordt het ei rubberachtig. Plus de bekroonde broodje hamburger en die geheime speciaalsaus waar mensen bakjes vol van mee naar huis namen — en nog steeds om vragen op Facebook.
Waarom het ophield: Pamela’s man overleed in 2014, zij zette het alleen door, zes dagen per week en steeds langere uren. Tot een baksteen door de ruit de druppel was. In oktober 2022 besloot ze te verkopen, in december was het rond.
En het belangrijkste: alle 22 recepten zijn opgeschreven. Op losse briefjes, in een boterhamzakje, in een kladblok bij Pamela thuis.
Daarnaast hebben we een hoop vragen aan júllie. Haalde jij vroeger je eierbal of je broodje hamburger bij De Paardeschuur, en wat was jouw vaste smaak? Heb je nog foto’s van de zaak of van die paardenspullen aan de muur? En de allerbelangrijkste vraag: wie helpt Pamela dat receptenboekje uitbrengen?
Deel het met ons! Stuur een DM op Instagram ⁠⁠VerdwenenTokos⁠
Geproduceerd door ⁠⁠Kudo Media⁠

Een strandclub op twintig meter hoogte, pal naast de Martinitoren. 🌅🍹
In aflevering 23 van Verdwenen Toko's de Podcast schuift Paul aan — ook wel Pablo — die ruim tien jaar bij de Pelikaan werkte en daarna het dakterras Sunset op de Grote Markt runde. Vijf seizoenen lang kon je in Groningen boven de stad uit zitten met een biertje, een dj en uitzicht op de ondergaande zon. Tot het hele gebouw tegen de vlakte ging voor het Forum.
In deze aflevering:
De vergeten voorganger: voordat het Sunset heette, zat hier Palm Springs en daarna het Pepper dakterras. Pas in 2007 kreeg het de naam die iedereen zich nog herinnert, geleend van de befaamde Sunset-strandclubs op Ibiza.
Springs, dat bizarre bedrijfsverzamelgebouw midden in het centrum: sportschool, restaurant, kapsalon, sauna, massage, kinderopvang, aerobics én een dakterras. Allemaal in één pand, verbonden met een luchtbrug.
De klim naar boven: alle trappen op, over de luchtbrug en dan nog een wenteltrap. In het begin was dat een wenteltrap aan de búitenkant van het gebouw, wat met een paar biertjes op niet bepaald geruststellend was.
De rode en groene vlag: omdat je van beneden niet kon zien of ze open waren, bedachten ze een Frans strandsysteem. Groene vlag betekende open, rode vlag betekende dat je al die trappen voor niets had gedaan.
Het mazengat in de regels: op de Grote Markt mag je geen muziek maken, maar omdat ze officieel "inpandig" zaten kon er wel een dj staan — en konden ze zelfs het WK van 2010 op een groot scherm uitzenden terwijl dat beneden op straat verboden was.
Het moment dat een ondernemer uit de Poelestraat belde met de vraag wat er in godsnaam aan de hand was: er stond een rij tot in de straat voor een seizoensopening, en Paul had het boven zelf niet eens door.
Het pikante weetje: nog in de Club Pepper-tijd zijn hier de trouwfoto's van Arjen Robben geschoten. (Arjen, als je luistert: we ontvangen ze graag.)
Waarom het van twee jaar vijf jaar werd: het pand zou gesloopt worden voor het Forum, maar toen bleek de boel niet aardbevingsbestendig, moesten de eerste verdiepingen weer afgebroken worden en kregen ze keer op keer uitstel.
Het stille einde op 20 oktober 2012. Het geplande eindfeest ging niet door — slecht weer, en dat is nou eenmaal het risico van buiten. Op de sloopfoto's staat alleen het skelet nog overeind, met bovenin nog altijd die letters: Sunset.
Daarnaast hebben we een hoop vragen aan júllie. Heb jij op Sunset gezeten, en weet je nog of je via die enge buitenwenteltrap naar boven bent gegaan? Heb je nog foto's van een feest op het dak, of van die rij op de Grote Markt? En de hamvraag: welk Gronings dak zou jouw nieuwe Sunset moeten worden?
Deel het met ons! Stuur een DM op Instagram ⁠⁠VerdwenenTokos⁠
Geproduceerd door ⁠⁠Kudo Media⁠