Menno en Erwin over de Natuur en Wetenschap

Ooit de eerste landdieren en nu in onze achtertuin: salamanders
Als larve zijn ze aangewezen op het water. Maar verder leven onze salamanders het grootste deel van hun leven op het land. Ze zijn de oudste vertegenwoordigers van de klasse van de amfibieën. Dubbellevend is de vertaling van het woord amfibie, en dat klopt dus heel precies. In het water ademen de larven via uitwendige kieuwen, maar in de rest van hun leven is huidademhaling de manier om aan zuurstof te komen. Salamanders zijn er in soorten (zo’n 700 stuks) en maten (van 2 cm tot een goede meter).
Reuzensalamanders leven nu nog in Japan en China. Ooit leefden ze ook in onze streken. In Duitsland werd in de 18e eeuw zo’n fossiel exemplaar gevonden en in 1802 verkocht aan Teylers museum in Haarlem. De vinder, de Zwitserse arts Scheuchzer, dacht dat het om een heel oude mensensoort ging. Hij noemde het Homo diluvii testis: een mens die getuige van de zondvloed zou zijn geweest. Negen jaar later zag Cuvier dat het een reuzensalamander was. Het 1,26 meter lange fossiel is nog steeds in Haarlem te zien, nu als Andrias scheuchzeri.
Wat ziet u dan nu in de achtertuin? Waarschijnlijk een kleine watersalamander, maximaal een geruststellende 11 cm groot.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl


Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe

Duiven: van sportkampioen tot vliegende rat

Wat mensen van duiven vinden? Nou dat ligt er maar aan.

Als witte vredesduif bij gelegenheden graag losgelaten. En een symbool van de liefde. Een smakelijk pluimveeproduct uit de duiventil. Een nuttige boodschapper als postduif. Een sportheld, en daarmee verbonden een object van weddenschappen (naar schatting worden in Nederland tot een miljoen postduiven gehouden). Of een lastige en te bestrijden vliegende rat. Overlast wordt vooral toegeschreven aan de stadsduif, een verwilderde rotsduif die met zo’n 20000 broedparen in Nederland rondvliegt.

Er zijn tien keer zoveel houtduiven, en ook daaraan ergert zich nogal eens iemand. Minder klachten zijn er over de kleinere en schuwere holenduif (60000 broedparen) of de net zo talrijke Turkse tortel. Die heeft zich pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw in ons land gevestigd. De zomertortel is haast uit ons land verdwenen. Overwinterend in Afrika broeden er inmiddels jaarlijks minder dan 900 broedparen van deze sierlijke duivensoort. Er valt veel over onze vijf duivensoorten te vertellen, een miniem aandeel in de meer dan 360 soorten die op onze planeet te vinden zijn.

Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl


Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe

De zinnen: (6) we zien best veel
We kunnen als mensen van geluk spreken. We zijn als kijkers in niets extreem goed, maar onze kijkprestaties mogen er best wezen. We zien een groot deel van het kleurenspectrum. En we zien dankzij onze twee ogen niet alleen diepte maar hebben ook een redelijk groot gezichtsveld. Dankzij onze oogspieren kunnen we niet alleen scherp stellen (accommoderen) maar ook onze ogen richten op wat belangrijk lijkt.
In onze ogen hebben we speciale receptoren die onze biologische klok met de lichtinformatie uit de omgeving kunnen gelijkzetten, en onze stemming op peil houden. We hebben voldoende hersencapaciteit om al die beeld en lichtinformatie te verwerken. En te combineren met alles wat we door onze andere zintuigen aan waarnemingen binnen krijgen.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl


Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe

De zinnen: (5) voelen
Misschien jammer, maar het zintuig dat vertelt hoe je je voelt hebben we niet.
Gelukkig voor ons zijn er wel veel dingen die we lichamelijk voelen. Die zintuigen leveren ons tastzin op, pijnsensatie (nociceptie) en kou en warmtewaarneming (thermoreceptie). Maar ook hebben we zintuigen waarmee we lichaamshouding en beweging voelen (proprioceptie).
Gevuld zijn of juist leegte ervaren we van onze ingewanden (interoceptie), de drang om stoffen uit te scheiden of juist aan te vullen, moeten ademen, drinken, eten. Sommige dieren kunnen ook op afstand elektriciteit waarnemen, en ook magnetisme. Zelfs wij mensen blijken gevoelig te kunnen zijn voor veranderingen in het magneetveld.
Kortom, er is heel veel gevoel in ons lichaam. Daar zijn veel organen en soorten receptoren bij betrokken. Nog ingewikkelder wordt het doordat verschillende zintuigsystemen gekoppeld zijn. Zoals bijvoorbeeld smaak en de tastzin die we bij de textuur van etenswaren ervaren.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl


Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe

De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umami
Op onze tong, maar ook achter in de mondholte liggen in totaal zo’n 9000 smaakpapillen. Die hebben vijf klassen chemoreceptoren. Daarmee smaken we (keuken)zout en zuur (waterstofionen). Maar ook zoetstoffen, verschillende soorten bitter en de hartige umami-smaak, die gebaseerd is op het aminozuur glutamaat (en daarmee een indicator voor eiwitten). De papillen maken contact met zenuwcellen. Die geven de smaakinformatie via drie zenuwbanen door aan de Nucleus solitarius. Dat is ons smaakcentrum in het verlengde ruggenmerg. Eerlijk is eerlijk, onze geur helpt ook bij de smaakbepaling, met gesloten neus is het moeilijker proeven. De smaak van mensen houdt het midden van die van roofdieren (vaak minder dan 500 smaakpapillen, ze proeven geen zoet). En als andere uiterste de strikte planteneters, als koeien met meer dan 25000 papillen, gespecialiseerd op bitterstoffen. Alhoewel, wat te denken van de meerval, met 175000 smaakreceptoren, verdeeld over hun hele huid die hen de bijnaam ademende tongen heeft opgeleverd.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl


Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe