Groetjes uit Shambhala

In het najaar verschijnt De Trumpfluisteraars, een nieuw boek van filosofieprofessor Guido Vanheeswijck over figuren als Peter Thiel, J.D. Vance. In dat boek ontrafelt hij de wijze waarop er een nieuwe rechtse religiositeit ontstond die zich baseert op de filosofie van René Girard. Of misschien moeten we eerder zeggen: op een verdraaiing van Girard’s filosofie. Een groep godsdienstleerkrachten vroegen Jonas of hij professor Vanheeswijck hierover kon interviewen tijdens een live podcast opname. Dat deed hij graag en het resultaat daarvan kan je nu beluisteren.
Ook al focust Groetjes uit Shambhala vooral op hedendaagse spiritualiteit en esoterie, toch is ook deze wat meer politieke aflevering meer dan op zijn plaats in de reeks. Want uiteindelijk is spiritualiteit een vorm van ‘begeestering’ en wanneer die spiritualiteit door een grotere groep beleefd wordt, is het bijgevolg een vorm van ‘collectieve begeestering’. Dat betekent meteen ook dat spiritualiteit lang niet altijd individualistisch is. Evenmin is het per definitie een positieve kracht. Zo’n collectieve begeestering kan ook negatieve kanten uitgaan. En dat is bij Peter Thiel en zijn entourage zeker het geval. Hij mag dan wel bekend staan als een techneut en ondernemer, hij wordt geenszins louter door rationale overtuigingen gedreven. Zelfs niet louter door winstbejag. Hij is geheel in de ban van een elitaristische spiritualiteit die bol staat van de religieuze symboliek.
In zekere zin vormt deze aflevering dan ook een vervolg op een eerdere podcast rond ‘silicon valley spiritualiteit’. Daarin sprak Jonas met Taede Smedes over de populariteit van transhumanisme en effective altruïsme onder de tech-bro’s. Het is nu eenmaal van belang dat we blijven onderzoeken welke religieuze, spirituele en ideologische overtuigingen die tech-bro’s erop nahouden. Ze hebben nu eenmaal een grote impact op ons leven, of we dat nu willen of niet. Het zijn figuren als Thiel en Musk die de bepalen welke richting we uitgaan met AI en die voor steeds grotere surveillance zorgen met bedrijven als Palantir. Daarenboven zetten zij de toon van het maatschappelijke debat met hun reactionaire ideeën. Het anti-woke discours, white supremacy en toxic masculinity,… in elk van die thema’s is hun invloed merkbaar. Op die manier blijft hun gedachtegoed zeker beperkt tot de Amerikaanse politiek. Het sijpelt ook door tot op de klasvloer in Nederland en België. Want veel jongeren zijn door hun ideeën beïnvloed, met dank aan de influencercultuur die een gevolg is van de sociale mediaplatformen die in handen zijn van diezelfde tech-bro’s.
Dat het een wat langere aflevering is dan anders heeft ook veel te maken met het feit dat er zoveel thema’s in elkaar verweven zitten. In het eerste deel wordt grondig uitgespit wat het denken van René Girard precies inhoudt en hoe dat op een verrassende manier een leidraad vormt voor Thiel en Vance. In het tweede deel wordt onderzocht hoe je hun gedachtegoed ziet doorspelen in onze maatschappelijke debatten en op welke wijze we weerstand kunnen bieden tegen de meer toxische facetten ervan.
-------
'Groetjes uit Shambhala’ is een productie van ⁠⁠⁠Volzin⁠⁠⁠.

Prof. em. Rob Faesen was jarenlang verbonden aan de universiteiten van Leuven, Antwerpen en Tilburg. De klemtoon van zijn onderzoek lag steeds op de middelnederlands mystiek van bekende figuren zoals Hadewijch en Jan van Ruusbroec. Als geen ander wist hij de oude teksten te ontsluiten voor een hedendaags publiek. Daarover kan Jonas meespreken, want tijdens zijn studies theologie zat hij vaak bij Faesen in de les. In zijn eigen boek Het Ene in het vele verwerkte Jonas zelf ook verschillende citaten van Ruusbroec omdat hij tijdens het lezen van zijn verzamelde werken telkens weer verbaasd stond van de prachtige teksten die exact leken uit te drukken wat hij zelf probeerde te verwoorden.
Nog wat verder grasduinend in Ruusbroecs biografie, viel het Jonas ook op dat deze middeleeuwer eigenlijk heel wat te vertellen had over hedendaagse spiritualiteit. En daar wou Jonas wel eens verder over in gesprek met een expert. Daarom klopte hij nog eens aan bij zijn oude prof.
Een sprecifieke passage uit de inleiding van Ruusbroec’s verzamelde werken, werd het vertrekpunt voor hun gesprek: “Ruusbroec verzet zich tegen elke vorm van mystiek die de integriteit van de menselijke persoon zou aantasten. De ‘aardige prior’ van Groenendaal verandert in een strenge rechter wanneer hij tegen het gedachtegoed van de broeders van de Vrije Geest reageert. Dit gedachtegoed koos ervoor zich helemaal terug te trekken in de essentie van de ziel, en snijdt de vruchtbare uitwisseling weg tussen een gelukzalige rust in de essentie van God en de intense activiteit van de liefde, die op haar beurt opnieuw het genieten in liefde versterkt. Hij bekritiseert ook de devotie die louter tot affectie en sentiment verwordt, en die de kritische rol van het intellect vergeet. Volgens Ruusbroec brengt een echte mystieke aanraking alle menselijke vermogens tot intense activiteit. Alleen wanneer die vermogens de limiet van hun kracht hebben bereikt, dient zich de mogelijkheid van echte passieve, overgave aan, terwijl vermogens van de mens elk op hun niveau actief blijven.”
Het mag in deze paragraaf dan wel gaan over Ruusbroecs kritieken op specifieke spirituele bewegingen van zijn tijd, toch zou het evengoed over huidige tendensen kunnen gaan. Zo wordt mystiek in sommige kringen wel eens gereduceerd tot louter intuïtie en persoonlijke ervaring. En ook vandaag wordt spiritualiteit soms beleefd als iets waar je je zweverig in terugtrekt, weg van elke actieve rol in de samenleving. Ruusbroec liet zich echter nooit vangen door eenvoudige contrasten zoals hoofd versus hart of actie versus contemplatie. De teksten van deze doctor divinus ecstaticus (doctor van de goddelijke extase) kenmerken zich door een gebalanceerde diepgang die de lezer steeds verder meeneemt in de subtiliteiten van de mystieke ervaring en het spirituele leven.

***
Groetjes uit Shambhala is een productie van Volzin.nl.

Op zaterdag 7 maart 2026 waren Paul en Jonas aanwezig op het Denkwerk Festival. Verschillende filosofen, theologen en religiewetenschappers van de Radboud Universiteit lieten het publiek nadenken over de grote vragen van deze tijd. Er was daarbij ook tijd voor een live opname van Groetjes uit Shambhala. Meer nog, we maakten van de gelegenheid gebruik om Paul’s nieuwe boek aan het publiek voor te stellen. Het boek heet Donker gestold zonlicht en verzamelt enkel hertalingen van fragmenten uit Aziatische klassiekers die allemaal iets te maken hebben met het thema ‘voorouders’. Op zijn vele reizen was het Paul immers opgevallen dat het onderhouden van een band met de voorouders in veel culturen tot op vandaag een erg centrale plaats inneemt. Zelfs wanneer sommige gemeenschappen van religie veranderen, bewaren ze nog steeds hun vooroudercultus.
In onze eigen West-Europese samenleving lijken we die band met de voorouders wat kwijt te zijn. Of zou het kunnen dat die onderhuids toch nog aanwezig is? Jonas en Paul tasten het in deze aflevering samen af. Wat zijn verschillende manieren om voorouders in ere te houden? Zou je nationalisme ook als een soort vooroudercultus kunnen zien of niet? En is er vandaag een kentering merkbaar waarbij mensen het vooruitgangsdenken wat achter zich laten en terug meer inhaken op de tradities van hun voorouders?

***
Paul van der Velde, Donker gestold zonlicht, Van Warven, 2026. Voor meer info: https://uitgeverijvanwarven.nl/product/donker-gestold-zonlicht

***
Groetjes uit Shambhala is een productie van Volzin.nl.

Professor emeritus Herman De Dijn is al vele jaren een belangrijke stem in het maatschappelijke debat in Vlaanderen. In zekere zin is hij ook een academisch buitenbeentje. Want als professor filosofie ging hij in tegen het gangbare gedachtegoed onder veel van zijn collega’s dat secularisering onvermijdelijk is in onze (post)moderne tijden en dat het goed is om religie zoveel mogelijk naar de zijlijn te duwen. In het verleden ging hij daardoor wel vaker in debat met figuren zoals Etienne Vermeersch en verdedigde hij steevast het grote belang van religie en ritualiteit.
De afgelopen jaren schreef De Dijn ook twee boeken die zich specifiek richten op de relevantie van het katholicisme voor onze hedendaagse samenleving. Het leek Jonas dan ook een goed idee om bij de professor aan te kloppen en wat dieper in te gaan op deze traditie die we in de lage landen als een vanzelfsprekende aanwezigheid ervaren. Want echt vanzelfsprekend is het eigenlijk niet meer. Sinds de verlichting is onze kijk op religie fundamenteel veranderd en dat zorgt ervoor dat een schijnbaar gekende traditie als het katholicisme voor velen toch wat vreemd en misschien zelfs ‘exotisch’ geworden is.
In hun podcastgesprek gaan Jonas en professor De Dijn middenin enkele stevige contrasten staan: traditie versus moderniteit, geloof versus ratio, spiritualiteit versus religie, verplichting versus vrijheid, enzovoort. Telkens opnieuw laat De Dijn zien hoezeer de gangbare kijk op die contrasten te kort schieten en maakt hij duidelijk dat een beter begrip van de kernelementen van het katholicisme juist interessante, kritische reflecties kan oproepen over onze moderne omgang met religie en spiritualiteit.
 
---

Voor meer info over de boeken van Herman De Dijn:
Het Katholicisme: een ongelooflijke godsdienst, Halewijn, 2023
Het heilige en het taboe: De herontdekking van het roomskatholicisme, Otheo, 2026.

---
Groetjes uit Shambhala is een productie van VOLZIN.

De laatste tijd werden er jammer genoeg niet erg veel nieuwe afleveringen van onze podcast online geplaatst. De reden daarvoor is niet erg ver te zoeken: zowel Paul als Jonas konden even geen tijd maken voor nieuwe opnames. Bij Jonas heeft dat veel te maken met de grote interesse in zijn nieuwe boek waardoor hij op verschillende plaatsen werd uitgenodigd voor lezingen. De combinatie daarvan met zijn werk en nog enkele andere engagementen zorgden ervoor dat ik al enkele maanden minder aan podcasten toekom.
Ook Paul is op dit moment druk bezig met niet één maar zowaar twee nieuwe boeken die dit jaar zullen uitkomen. Meer nog, één van die twee boeken komt deze maand uit. En dat zorgt meteen ook voor goed nieuws: we kunnen een nieuwe Groetjes uit Shambhala live kunnen aankondigen.
Deze keer is de live opname een onderdeel van het Denkwerk Festival, dat georganiseerd wordt door de Radboud Universiteit in Nijmegen. Er komen talloze sprekers naar dit boeiende gebeuren, en Jonas zal er met Paul in gesprek gaan over het grote belang van voorouders in Aziatische religies. Dat vormt nu eenmaal één van de kernthema’s van zijn nieuwe boek. En logischerwijze zullen ze dat als opstapje gebruiken voor een reflectie over de manier waarop voorouderverering ook in hedendaagse westerse spiritualiteit de kop opsteekt.
Zodus, even alle praktische info op een rij: het denkwerk festival vindt plaats op zaterdag 7 maart van 19u30 tot 23u30. Alles gaat door in cultuurhuis De Lindenberg, Ridderstraat 23 in Nijmegen. De live opname van Groetjes uit Shambhala begint om 21u30 en zal een dik half uur duren. Achteraf kunnen de aanwezigen ook bij Jonas en Paul aanschuiven voor een gezellige babbel.

* Voor alle verdere info over het Denkwerk Festival en voor tickets: https://www.ru.nl/diensten/sport-cultuur-en-ontspanning/radboud-reflects/agenda/denkwerk-festival
* Voor verder info over de Live podcastopname: https://www.ru.nl/diensten/sport-cultuur-en-ontspanning/radboud-reflects/nieuws/groetjes-uit-shambhala-de-voorouders-live-podcastopname-met-religiewetenschapper-paul-van-der-velde-en-theoloog-jonas-slaats-denkwerk-2026

---
Groetjes uit Shambhala is een productie van Volzin.