Prof. em. Rob Faesen was jarenlang verbonden aan de universiteiten van Leuven, Antwerpen en Tilburg. De klemtoon van zijn onderzoek lag steeds op de middelnederlands mystiek van bekende figuren zoals Hadewijch en Jan van Ruusbroec. Als geen ander wist hij de oude teksten te ontsluiten voor een hedendaags publiek. Daarover kan Jonas meespreken, want tijdens zijn studies theologie zat hij vaak bij Faesen in de les. In zijn eigen boek Het Ene in het vele verwerkte Jonas zelf ook verschillende citaten van Ruusbroec omdat hij tijdens het lezen van zijn verzamelde werken telkens weer verbaasd stond van de prachtige teksten die exact leken uit te drukken wat hij zelf probeerde te verwoorden.
Nog wat verder grasduinend in Ruusbroecs biografie, viel het Jonas ook op dat deze middeleeuwer eigenlijk heel wat te vertellen had over hedendaagse spiritualiteit. En daar wou Jonas wel eens verder over in gesprek met een expert. Daarom klopte hij nog eens aan bij zijn oude prof.
Een sprecifieke passage uit de inleiding van Ruusbroec’s verzamelde werken, werd het vertrekpunt voor hun gesprek: “Ruusbroec verzet zich tegen elke vorm van mystiek die de integriteit van de menselijke persoon zou aantasten. De ‘aardige prior’ van Groenendaal verandert in een strenge rechter wanneer hij tegen het gedachtegoed van de broeders van de Vrije Geest reageert. Dit gedachtegoed koos ervoor zich helemaal terug te trekken in de essentie van de ziel, en snijdt de vruchtbare uitwisseling weg tussen een gelukzalige rust in de essentie van God en de intense activiteit van de liefde, die op haar beurt opnieuw het genieten in liefde versterkt. Hij bekritiseert ook de devotie die louter tot affectie en sentiment verwordt, en die de kritische rol van het intellect vergeet. Volgens Ruusbroec brengt een echte mystieke aanraking alle menselijke vermogens tot intense activiteit. Alleen wanneer die vermogens de limiet van hun kracht hebben bereikt, dient zich de mogelijkheid van echte passieve, overgave aan, terwijl vermogens van de mens elk op hun niveau actief blijven.”
Het mag in deze paragraaf dan wel gaan over Ruusbroecs kritieken op specifieke spirituele bewegingen van zijn tijd, toch zou het evengoed over huidige tendensen kunnen gaan. Zo wordt mystiek in sommige kringen wel eens gereduceerd tot louter intuïtie en persoonlijke ervaring. En ook vandaag wordt spiritualiteit soms beleefd als iets waar je je zweverig in terugtrekt, weg van elke actieve rol in de samenleving. Ruusbroec liet zich echter nooit vangen door eenvoudige contrasten zoals hoofd versus hart of actie versus contemplatie. De teksten van deze doctor divinus ecstaticus (doctor van de goddelijke extase) kenmerken zich door een gebalanceerde diepgang die de lezer steeds verder meeneemt in de subtiliteiten van de mystieke ervaring en het spirituele leven.
***
Groetjes uit Shambhala is een productie van Volzin.nl.
Netherlands