Betrouwbare Bronnen

Oorlogen en blokkades frustreren internationale handel. De klimaatcrisis zet voedselproductie, oogsten en het overleven van boeren onder druk. Ook Nederland lijdt er onder als Europese handelsnatie, agrarische grootmacht en kenniscentrum. Maar er zijn ook kansen, innovaties en nieuwe partnerschappen die antwoord geven op deze uitdagingen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met Melanie Maas Geesteranus, ceo van Invest International, en Daan Wensing van Initiatief Duurzame Handel.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door IDH en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Melanie Maas en Daan Wensing zijn bezorgd over de positie van Nederland en de Europese Unie in deze turbulente omstandigheden. Al zag Wensing in New York tijdens de UN Climate Week een duidelijke omslag na de grote onzekerheden daar in 2025. "Er is nu veel meer can do mentaliteit. Japan en Korea bijvoorbeeld, kijken nadrukkelijk naar ons land bij de aanpak van hun ontwikkelingssamenwerking en handelsbeleid."
Na de kredietcrisis van 2008 zijn langetermijninvesteringen in innovaties via banken veel moeizamer geworden, zegt Maas. Invest International ondersteunt daarom bedrijven die vanuit Nederland de stap van start-up naar scale-up willen maken. "In de agrosector investeren is duidelijk lonend. We zien veel kansen. Kennis is hier hoogontwikkeld. Innovaties in agritech, in kwaliteit van gewassen en in veel zorgvuldiger verwerking van grondstoffen zijn succesvolle voorbeelden.”
Maas was staatssecretaris in de kabinetten-Balkenende I, II en III en minister in Rutte I en II. Ze is blij dat haar VVD in het kabinet-Jetten – anders dan onder Schoof – de waarde weer ziet van ontwikkelingssamenwerking als complement van internationale handel: “De combinatie is essentieel voor ons verdienvermogen."
De nieuwe Nationale Investeringsinstellling die in 2028 van start gaat als opvolger van van Invest International en Invest-NL kan hier extra impulsen geven. “Met één voordeur voor bedrijven, meer geld en duidelijk toekomstperspectief voor ons verdienvermogen."
IDH en Invest International slaan de handen ineen binnen het grote EU-programma Global Gateway, dat een alternatief wil zijn voor China’s Belt and Road Initiative. Volgens Wensing was Nederland bij aanvang van de Global Gateway nogal passief. Sinds kort ziet hij meer dynamiek, maar ons land moet zich wat hem betreft als grote 'E6' economie nadrukkelijker profileren. Onder Jetten staat Nederland niet meer op het menu, maar zit aan tafel. Maar minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) heeft nog te weinig oog voor de maatschappelijke organisaties die de Nederlandse economie wereldwijd op de kaart zetten, meent Wensing. En al is er nu financieel meer ruimte, het blijft toch wel erg 'kruidenieren'.
‘Middeleeuws boekhouden’, zei Peter Wennink onlangs over de wijze waarop Financiën omgaat met langetermijninvesteringen. Melanie Maas beaamt dat. "Je kunt veel meer investeren zonder dat je de staatsschuld laat oplopen. Dat mag van Brussel, maar Nederland doet het niet.”
Als het aan IDH én de Tweede Kamer ligt, organiseert Nederland tijdens het EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2029 een grote topconferentie over 'voedsel en water', samen met landen, bedrijven en organisaties uit het Mondiale Zuiden. Wensink suggereert om ook de BRICS-landen hierbij te betrekken. “Landen als Brazilië en India zijn voor de EU en voor ons land als landbouwgrootmacht' essentiële partners.”
***
Verder lezen
Melanie Maas Geesteranus - Stop met snijden in ontwikkelingssamenwerking
Middenmacht en Onmacht op een veranderend Wereldtoneel (Clingendael)
Strategisch handelen. Beleid voor een geopolitieke economie (WRR)
***
Verder luisteren
595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld
597 - Een volle, ambitieuze agenda voor EU-voorzitter Ierland
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
547 – Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg: knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi (over de BRICS)
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
431 - Handelsland Nederland staat op het spel
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
409 - Nederland wereldwijd handelspartner, ook van communistisch Vietnam
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:36:44 – Deel 2
00:53:08 – Deel 3
01:11:24 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Piet Oud was de brug tussen de politiek van de late 19e eeuw en het liberalisme van de VVD in de 21e eeuw. Oud was tijdgenoot, partner en opponent van grote namen als Troelstra, Wilhelmina, Kuyper, Ruys de Beerenbrouck, Colijn, Seyss Inquart, Drees, Stikker, Burger, Romme. De jonge Hans Wiegel zag hem als voorbeeld.
Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in dat rijke politieke leven met dr. Boris van Haastrecht, die promoveerde op een indrukwekkende biografie: Strijdbaar democraat, P.J. Oud 1886-1968. Want een vechtersbaas was hij, al op zijn 21ste een fameus, door heel het land trekkende propagandist, gevreesd debater en vanaf zijn 30ste Tweede-Kamerlid voor die Vrijzinnig Democratische Bond. In 1917 gekozen in het oude districtenstelsel, in 1918 in het nieuwe kiesstelsel van evenredigheid. Zijn ideaal was een 'doorbraakcoalitie' met VDB, sociaaldemocraten en progressieve katholieken.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Als vriend maak je kans op een exemplaar van het boek over Oud.
Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan.
Deze aflevering heeft ook een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Hij maakte snel carrière door binnen de VDB alle grijpbare functies te verenigen, loyaal aan en onmisbaar voor zijn partijleider en 'generaal' Henri Marchant. Oud is zo een eerste markant voorbeeld van de beroepspoliticus, zoals Max Weber die schetste. Hij was links, sociaal-cultureel als voorvechter van vrouwenkiesrecht en openbaar onderwijs, en sociaaleconomisch als bepleiter van een sterk progressief belastingstelsel met lage loonbelasting en hoge vermogensbelasting.
Tegelijkertijd was de Oud afkerig van het dogmatisme van Marx, klassenstrijd en socialistische revolutiedromen. Troelstra's poging tot een rode machtsgreep in 1918 maakte dat zijn ideale coalitie er nimmer kwam. En na bezetting en de Tweede Wereldoorlog was Oud en zijn VDB als brug tussen 'Rooms' en 'Rood' overbodig geworden.
De strijdbare kant van de politicus werd opvallend zichtbaar in de lange reeks van conflicten en heibel binnen de VDB en ook later in zijn VVD. Tragisch was de scheuring met Marchant. Niet minder die met mede VVD-oprichter Dirk Stikker.
Oud kon daarentegen goed opschieten met 'self made men' en sociale klimmers, ongeacht hun ideologie. Zo bewonderde hij Hendrik Colijn, wiens minister van Financiën hij werd in diepe crisistijd. Van Haastrecht toont een boeiend, nogal ander beeld van het beleid dat hij toen voerde. En onthult een vuige politieke intrige in 1939, die Oud bijna premier had gemaakt.
Tragiek kende Ouds leven beslist. Zijn zeer dominante vader en psychisch aangeslagen, jong gestorven moeder zijn deel van dit levensverhaal. Dat hij net burgemeester was toen Rotterdam door het Nazi-bombardement verwoest werd niet minder.
Na de bevrijding was zijn greep op de Haagse politiek sterk verminderd. En daar hield hij niet van. Hij klampte zich vast aan de nieuwe PvdA, maar Oud vond daarin geen prominente rol meer. Uitkomst bood oprichting van een nieuwe partij: de VVD. Hij regeerde deze partij als een kleine dictator, alom bewonderd in de politiek en de media als kenner van staatsrecht en politieke geschiedenis. En nog steeds als gevreesd kundig en fel debater.
Cruciaal werd zijn koerswending na 1956. De VVD zag hij ook nu als linkse partij, tegen het confessionele blok, maar hij keerde zich vooral tegen de PvdA zodra Drees die niet meer domineerde. Het leverde zetelwinst op, maar juist nu de VVD politieke macht kon veroveren, vonden velen daarbinnen dat Ouds tijd voorbij was. Een jonge generatie liberalen zag nieuwe stijl, ideeën en sociale verhoudingen opkomen. "Hoe haal je het in je hoofd?" brieste Oud toen zijn vicevoorzitter een vertrek suggereerde.
Die weigering de tijd te herkennen werd een wezenlijke impuls voor het ontstaan van D66. In zekere zin heeft Oud - zijn hele leven een fel anti-confessioneel - aan de wieg gestaan van elk van de drie paarse partijen. Zo werd hij de brug tussen de links-liberale jaren na Thorbecke, de 20e eeuw van verzuiling en modernisering en nadat 'Paars' de confessionelen buiten spel zette de 21ste eeuw waarin Mark Rutte de eerste VVD minister-president werd.
***
Verder luisteren
Ouds wortels en zijn vroege jaren
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
339 - De negentiende eeuw van Bismarck
274 - Thorbecke, denker en doener
149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman
403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars
Ouds politieke wording
208 - Max Weber: politiek als beroep
60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme
Oud en zijn tijd
502 – Schipperen, laveren, boot afhouden en bakzeil halen. De Haagse ambtelijke top tijdens de Nazi-overheersing
55 - De geboorte van het poldermodel
43 - Liberaal denker Witteveen
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:43:40 – Deel 2
01:34:05 – Deel 3
02:15:30 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Troonrede en rijksbegroting waren een eerste bod van het minderheidskabinet-Jetten. Dat daarop niet direct werd toegehapt kon dan ook niet verrassen. De pirouettes en eerste bewegingen in de Algemene Politieke Beschouwingen verdienen een precieze observatie en duiding.
Jaap Jansen en PG Kroeger zagen een soevereine maar niet foutloze Jesse Klaver, die zich presenteerde als de ware opvolger van Willem Drees en de polder van de zuilentijd. Back to the Fifties. Duidelijk was dat hij met zichzelf had afgesproken dat-ie goedgemutst zou blijven. Met de premier speelde hij een wedstrijd glimlachen en opgeruimdheid.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze bevat een advertentie voor de film De Gaulle – Liberté. Bezoek de film. Ben je vriend van de show, maak kans op kaartjes! (vrienden krijgen daarover bericht)
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Geert Wilders leek zijn charisma kwijt. Hij was futloos, af en toe verbazend ambtelijk op details. Vaker geestverwanten beschimpend dan het kabinet. Met zijn zoveelste motie van wantrouwen liet hij zien dat alleen PVV, FVD en BBB meteen nu het kabinet al weg willen, waardoor hij de positie van Jetten en zijn ploeg onbedoeld versterkte.
D66-fractievoorzitter Jan Paternotte – voorheen vaak de koning van het debat - was minder in vorm. Hij vond de toon niet waarmee handreikingen gewicht kregen als serieus gebaar. Wel raak was zijn betoog dat PRO veel kon leren van het kabinet Rutte II in 2013 toen Alexander Pechtolds linksliberalen met ChristenUnie en SGP samen als 'constructieve drie' bereid bleken VVD en PvdA aan meerderheden te helpen. Paternotte valideerde daarmee de analyse van Joop van den Berg in Betrouwbare Bronnen 604, dat de coalitie in de Buma en Letschert fasen van de kabinetsformatie het werk afgeraffeld had. Heel even opperde Jesse Klaver een extra formatiefase in te lassen om zo alsnog een brede coalitie te creëren, maar niemand ging er op in. Daarvoor is het waarschijnlijk net te vroeg.
Premier Rob Jetten werd gered door Mona Keijzer. Zij viel Wilders aan met het verwijt dat hij hun beider kabinet-Schoof had opgeblazen net toen dit zijn rechtse zegenrijke werk zou doen. Niets hadden ze waargemaakt. Had hij geen 'Schoofspijt'? Dit mondde uit in een wederzijdse scheldkanonnade waarin alle separatistische frustraties op de radicaal-rechtse flank ongeremd tot uiting kwamen. 'Verraad', 'liegen', 'lafhartigheid' schetterde door de Kamer.
Van blokvorming op rechts was geen sprake meer. Keijzers ‘Project 2029’ bleek een bomgordel. Wilders legde JA21 zelfs nog even uit dat Joost Eerdmans een sufferd was. CDA-chef Henri Bontenbal meldde - hevig geïrriteerd over Keijzers aanmatigend beroep op christendemocratische wortels en waarden - dat hij uitzag naar ‘brede en stabiele samenwerking’. Precies wat zij op radicaalrechts gedemonteerd had.
Toch moet ook PRO op zijn tellen passen. Klaver zal niet mee willen maken dat de vakbeweging straks moet vaststellen dat PRO niet levert, als enkele partijen rechts van de VVD Jetten te hulp schieten in ruil voor spiegeltjes en kraaltjes. Zij willen geen verkiezingen en geen premier Klaver. En de VVD evenmin. Dan kan de polder dan maar liever, zonder Klaver desnoods, een eigen deal sluiten met Jettens adjudant Hans Vijlbrief, de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het nieuwste thema in deze APB kwam van Laurens Dassen van Volt: AI als existentiële uitdaging. De premier bleek meer dan geprepareerd. In een vurig betoog van rijkgeschakeerde details schetste hij hoe Nederland samen met Frankrijk in de EU en de Verenigde Naties een serie strategische initiatieven met andere hightech naties ontplooit. De alliantie van ASML en het Franse Mistral is in dit cruciaal domein de avant garde in en vanuit Europa. Dat Emmanuel Macron Jetten al in Veldhoven had opgezocht was veelzeggend.
In de bioscoop draait nu de prachtfilm over De Gaulle: Liberté. Blijft de vraag of de Algemene Politieke Beschouwingen uiteindelijk ook leiden naar de bevrijding van Rob Jetten.
***
Verder luisteren
609 - De zes stijlen van politici
604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef
599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?
594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
560 – Een zwarte dag voor de PVV
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president
261 - Mariëtte Hamer en de kunst van het voorzitten - een masterclass
Samen met Frankrijk
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen
35 - Charles De Gaulle
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:35 – Deel 2
00:57:09 – Deel 3
01:16:20 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op Prinsjesdag en bij de Algemene Politieke Beschouwingen moeten partijen en hun aanvoerders laten zien waar ze voor staan; hun eigen geluid helder doen klinken en hun waarden en aanpak effectief zien te maken. Dan draait het steeds om de inhoud en de stijl waarmee zij die overtuigend weten te maken.
Dr. Carola Schoor van het Centre for Professional Learning van de Universiteit Leiden ontwikkelde een model met zes archetypen van politieke stijlen (zie hier een schema met de politieke leiders van 2026). Haar Handboek politieke stijl is een eyeopener voor politici en hun medewerkers. Maar ook voor kritische beschouwers in de media en voor iedereen die belangstelling heeft voor politieke ontwikkelingen en hun diepere grondslagen. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met haar.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Bestuursfilosoof. Ga naar bestuursfilosoof.nl en ontdek wat een bestuursfilosoof voor jouw organisatie kan betekenen. Daar vind je verhalen, beloften en aanbod en vraag je in één klik een kennismaking aan.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Politieke stijl en de vragen en uitdagingen daarbij zijn bijna zo oud als de wereld, laat Schoor zien. Het 'denken, doen en zeggen' dat politici kenmerkt, is nauw verbonden aan wat Aristoteles al identificeerde als de logos, ethos en pathos waarmee een politicus werkt. Denkt hij of zij sterk rationeel of intuïtief? Is-ie volks of deel van de elite? Politicus of buitenstaander? Die kenmerken bepalen de stijl en het optreden van vrouwen en mannen in het politieke bedrijf.
Carola schoor maakte een handig schema van de zes stijlen met daarin de politieke leiders van 2026.
Regent
Samenwerker
Probleemoplosser
Activist
Boze burger
Orakel
De regent hoorde duidelijk bij de decennia van na 1848, maar verloor in de jaren ’60 van de vorige eeuw veel van zijn attractie. Daar tegenover kwam al vroeg de activist op, bijvoorbeeld ‘Us Ferlosser’, Domela Nieuwenhuis, bij het geknechte volk het vuur opstookte. Omtzigt was niet de eerste.
Een variatie daarop zijn boze-burgerpolitici, die als populist de ‘gewone mensen’ centraal stelden die zij als enigen wél begrepen. Die doken al in de jaren ‘20 op en na de oorlog in de CPN en bij Boer Koekoek, op links en op rechts. Ook Fortuyn was niet zoveel nieuws.
De verzuiling legde nadruk op politici die als regent de weg wezen, maar zich van daaruit nadrukkelijk gingen ontplooien als 'samenwerker', die zorgde voor brede consensus en conflictmijding. Carola Schoor ziet dat duidelijk in de ontwikkeling van Ruud Lubbers. In de actuele Haagse politiek zijn Rob Jetten en Jesse Klaver karakteristiek voor de stijl van samenwerker. Henri Bontenbal ook, maar met zijn 'bèta-brein' past op hem ook het stempel ‘probleemoplosser'. En Klaver moet opletten dat zijn achterban in hem ook wat van de activist kan herkennen.
Veel complexer vindt Schoor hoe het VVD-leiderschap zich ontwikkelde. Mark Rutte ontplooide zich sterk als samenwerker, maar na zijn vertrek leek Dilan Yesilgöz zich warempel meer te presenteren als regent - zoals vroeger Hans Wiegel. Dat maakte in de Schoof-coalitie de omgang met boze-burgerpolitici als Geert Wilders en Caroline van der Plas en zo'n 'verlosser' als Omtzigt al complex, maar zeker niet minder in de huidige minderheidscoalitie met Jetten en Bontenbal en met oppositieleider Klaver. Dit kan eigenlijk niet goed gaan, denkt Schoor.
***
Verder lezen
Carola Schoor – Handboek politieke stijl
Voor de kijkers thuis (De Groene Amsterdammer, 10 september 2026)
Petra de Koning – Mark Rutte
Bas Erlings – Het spel van de populist
***
Verder luisteren
Stijlen van samenwerken
604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef
599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
550 - Dick Schoof, een premier om van te leren
Stijlen van politici
293 - Hoe houd je een boeiende toespraak en wat moet je vooral niet doen?
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president
181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker
579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders
401 - Adieu Dries!
443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:47:00 – Deel 2
01:20:31 – Deel 3
01:39:32 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

25 jaar later zijn veel momenten en aspecten van de aanslagen op het hart van Amerika en de gebeurtenissen eromheen nog altijd weinig bekend of al bijna vergeten. Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar Sarasota, bunkers in Washington, een vergeten aquarel, een megafoon, Prinsjesdag kort na de aanslagen, een speech in Berlijn, de discussie over artikel 5 van het NAVO-verdrag en de krijgslustige stammen en grotten van Afghanistan.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars, die we daarvoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur een mailtje en wij nemen contact met je op.
***
De ochtend van 11 september stond helemaal in het teken van onderwijsbeleid en de leesvaardigheid van jonge kinderen. First lady Laura Bush zou voor het eerst optreden in de Senaat en haar man zou in Florida een klas bezoeken. Die plannen werden ruw verstoord. Hun vlijmscherpe herinneringen schetsen een beeld van paniek, verwarring en chaos. President George W. Bush besefte, met het leesboek The Pet Goat in zijn handen, dat zijn presidentschap totaal anders zou verlopen dan hij als onderwijsvernieuwende gouverneur van Texas had gedroomd.
Na de vernietigende aanslagen op de Twin Towers in New York en het Pentagon, en het neerstorten van een vliegtuig in een weiland in Pennsylvania, keerde het oude leven niet terug. Premier Wim Kok vreesde een Derde Wereldoorlog. Prinsjesdag was anders dan anders. De jonge Russische president Vladimir Poetin rook zijn kans en sprak in de Bondsdag in Berlijn opmerkelijke woorden. De uitdagende ondertoon daarvan herkennen we zoveel jaren later veel scherper. De NAVO-lidstaten verklaarden zich solidair met Amerika, maar achter de schermen ging het heel wat cynischer toe dan nu weleens wordt voorgespiegeld.
Bush bezocht de rokende puinhopen van de Twin Towers en vond spontaan de woorden die de harten raakten. De megafoon die hij toen gebruikte, is nu een eenvoudig maar uniek object in zijn presidentiële bibliotheek in Dallas. Daar bevindt zich ook een verfomfaaid persoonlijk geschenk dat Laura Bush in alle paniek in de Senaat was kwijtgeraakt. En het insigne van een politieman, door diens moeder aan de president geschonken.
Al snel kwam bij de vraag ‘maar wat nu?’ een onherbergzaam land van woestijnen en bergketens in beeld. Jaap Jansen sprak in die dagen in Washington met gelauwerde strategen die onder Bush’ voorgangers aan het nationale veiligheidsbeleid hadden gewerkt. Hun scherpe blik blijkt nu profetisch.
Al-Qaida en zijn leider Osama bin Laden zouden zich in Afghanistan bevinden, een land waarvan de Amerikanen niet veel wisten. Op 7 oktober viel een brede coalitie het land aan, met Canada toen nog als vriend. Dankzij pragmatische allianties met lokale vechtersbazen werd binnen enkele weken een militaire triomf behaald. De Taliban-heersers en Bin Laden sloegen op de vlucht. Bush’ populariteit bereikte astronomische hoogten.
Kabul was in Amerikaanse handen, maar Bin Laden was nergens te bekennen. In december leek hij ingesloten in de grotten van Tora Bora. Nu weten we dat een ondoorzichtig spel vanuit buurland Pakistan — bondgenoot van Amerika en China — hem in staat stelde te ontkomen. Hij bleef buiten bereik totdat Obama’s mensen hem te pakken kregen. Zoals vaker bij zulke operaties leidde het onverwachte succes van ‘regime change’ tot ‘mission creep’: een steeds verder uitdijende missie, met geopolitieke perikelen tot gevolg. Rusland zag Amerika graag verzinken in de bergstreken waar het zelf ten onder was gegaan. China was juist gealarmeerd. Toen Bush zijn aandacht verlegde naar de Golf en Irak, was de opluchting in Beijing groot. Geen wereldmacht profiteerde zo van deze ontwikkeling als China.
25 jaar later is het beeld tragisch. De Taliban zijn terug, wreder dan ooit. Donald Trump zocht een dea’ met hen. In de Golf is opnieuw strijd. China breidt zijn invloed verder uit. MAGA heeft Bush’ partij van binnenuit opgerold. George W. Bush ging door diepe dalen, maar staat nu in hoog aanzien als symbool van jaren van samenwerking en respect. De gehavende aquarel van Laura, een cadeau van senator Edward Kennedy, staat symbool voor veel meer dan die gruwelijke ochtend alleen.
***
Verder luisteren
556 - 2026 wordt opnieuw een historisch jaar
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
281 - Amerika reisgids voor politieke junkies
138 - In het voetspoor van Amerikaanse presidenten in Nederland
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG moet lezen!
94 - Grote speeches in tijden van crisis (deel 1): George W Bush, 14 september 2001
151 - Terug naar Uruzgan
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:21:24 – Deel 2
01:02:56 – Deel 3
01:35:36 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.