Betrouwbare Bronnen

Er zijn zo veel heerlijke boeken verschenen, dat het tijd is voor een extra boekenspecial. Nieuwe boeken over unieke vrouwen, ideologen, ballingen, sublieme schrijvers, politici, denkers en grote liefdes. Over China, Haagse politiek, Frankrijk, Duitsland, Engeland, Amerika en nog veel meer. Met hoofdrollen daarin van Napoleon, Churchill, Deng Xiaoping, Hitler, Lubbers, Kok, Rutte en natuurlijk weer de families Mann en Von Humboldt. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken zes boeken!
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Meld je aan voor het Europa Festival van Pro op zaterdag 9 mei in BlueCity Rotterdam, het oude Tropicana
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact
***
Sonia Purnell - Kingmaker: Pamela Churchill Harriman's astonishing life of seduction, intrigue and power
Churchill vertrouwde haar volstrekt. Zijn schoondochter Pamela was de beste spion die hij ooit had. En zij kende al zijn geheimen, angsten en heldenmoed. In zijn laatste levensjaren nog ging zij met hem mee als gezelschap op het jacht van Onassis. Daar ontmoette zij niet alleen Maria Callas, maar ook oude vrienden: JFK en zijn Jackie. Pamela Digby Churchill Harriman kende iédereen. Ze was een overlevingskunstenares, geliefde van een lange reeks van de machtigste en rijkste mannen uit heel de wereld en een politiek dier van de buitenklasse. Zij was het die Bill Clinton ontdekte voor het presidentschap. Hij schonk haar een droombaan: ambassadeur van Amerika in Parijs. Ook daar was zij een spectaculair succes. Ze wond Jacques Chirac om haar vinger en wist vrede te stichten in een gruwelijke oorlog. Wát een leven!

Margot Dijgraaf - Germaine de Staël. Schrijver, balling en feminist avant la lettre
Germaine verslaat zelfs Pamela als vrouw met een avontuurlijk leven in wilde tijden. Ze was briljant, schreef bestsellers in zowel de romanliteratuur als wetenschappelijke en politieke essays. Goethe vertaalde haar, Klemens von Metternich en tsaar Alexander ontvingen haar, Wilhelm von Humboldt was een vriend, filosofen als Friedrich von Schlegel en Benjamin Constant waren haar metgezellen, koningin Marie Antoinette was een vriendin die haar wijze adviezen helaas niet volgde. Haar leven tussen 1766 en 1817 viel samen met alle grote revoluties van die jaren en zij speelde daar een opmerkelijke rol in, kende alle hoofdfiguren, correspondeerde en discussieerde met hen. Haar kasteeltje in Coppet, even buiten Genève, was haar salon en die samenkomsten werden 'de Staten Generaal van Europa' genoemd. Ze had één vijand. Napoleon. Ze kritiseerde hem en zijn ondemocratische machtsdrift rechtstreeks in zijn gezicht. Hij liet haar verbannen en de eerste druk van haar boek over Duitsland vernietigen. Toch werd ook dit een bestseller.

Margit van der Steen – ‘Ware wonderdieren’. De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek (1917-1927)
Wie waren de vrouwen die als eersten in ons land politieke functies konden veroveren? Wat maakten zij mee? Hoe werden zij bejegend? Dit boek is een tijdsbeeld van Nederland en het verhaal van deze pioniers. Het werd ze allerminst makkelijk gemaakt, want op rechts en net zo goed op links waren veel mannen allerminst ingenomen of overtuigd van de waarde van de vrouw in de politiek. Troelstra zag hen als risico voor de komst van het socialistisme. De gereformeerden vonden dat vrouwen geen plaats hadden in de harde wereld van macht en geld. De katholieken vonden het moederschap en niet het bestuur haar ware bestemming.
Maar daar trokken de politieke pioniers zich weinig van aan. Fascinerende mensen, voor de duvel niet bang. Leer ze kennen. Suze Groeneweg, Carry Pothuis-Smit, Aletta Jacobs. Maar ook Wilhelmina van Itallie-Van Embden, een meesterinterviewer die Kamerlid werd. Frida Katz, het wetgevingskanon van de CHU. Eiske ten Bos-Harkema, een 'rooie vrouw' die het cachot in moest toen ze een 'MeToo'-schandaal onthulde.
De liberalen, die het meest hun best hadden gedaan om het vrouwenkiesrecht te realiseren, werden er niet voor beloond. Algemeen kiesrecht beloonde vooral de socialisten. En veel vrouwen conservatief te stemmen.

Florian Illies - Als de zon ondergaat (verschijnt op 12 mei in de Nederlandse vertaling)
In de zomer van 1933 was het heerlijk aan de Côte d'Azur. Maar Thomas Mann was wanhopig. Kon hij ooit terug naar München naar zijn schrijftafel, zijn romans, verhalen, essays? Florian Illies' documentaire roman schetst die eerste maanden in ballingschap en de ontworteling van de grote schrijver, zijn familie en hun vrienden in Sanary sur Mer. Hoe dochter Erika een dappere regisseur van het overleven tegen Hitler werd. Hoe zoon Klaus in Zandvoort levensmoe leek, maar in verzet een levensdoel hervond. Hoe zoon Golo van verlegen student een stille held werd. En Goebbels stiekem meekeek. IJzingwekkend.

Dik Verkuil - De ongenaakbare Bolkestein
Een monumentale biografie die een tijdsbeeld geeft van Nederland in de twintigste eeuw. Van het chique milieu van de Amsterdamse elite, van dat van de studenten vroeger, van Shell als koloniaal bedrijf, van de VVD die transformeerde van nette heren partij naar volkse machtsfactor. En Frits Bolkestein loopt daar doorheen, eigenwijs, horkerig, provocerend, aarzelend tussen conservatisme en liberalisme. Trots op zijn gave van 'haute vulgarisation' die maatschappelijke thema's hielp agenderen. Maar ook tragisch. Want als bewindsman, als Eurocommissaris en als politiek leider in de paarse periode boekte hij nauwelijks concrete resultaten. Het premierschap ontglipte hem door eigen, aarzelende vaagheid. Zijn opvolging werd een drama. En zijn Magnum Opus, het boek dat hij decennialang aankondigde, werd een flop. Maar toch, wát een leven!

Kevin Rudd – On Xi Jinping. How Xi's marxist nationalism is shaping China and the World
Hoe denkt de machtigste man op aarde? Sinoloog en oud-premier van Australië, Kevin Rudd, durft het aan in het brein van Xi te kruipen en zijn ideologische kerngedachten te ontcijferen. Zo kruipen we met hem in de geest van een totalitair heerser, een man naar wie iedereen in China moet opkijken en die men heeft te gehoorzamen. Meest fundamenteel is het feit dat Xi een ware gelovige is. Het marxisme-leninisme is de enige wetenschappelijk bewezen analyse van de wereld en wie deze zuiver volgt, kán niet falen. Daarom heeft hij met drie correcties het bewind van zijn voorganger Deng Xiaoping diepgaand veranderd. Bij de centrale macht van de Partij en bij de economische verschillen binnen China wijst hij een koers 'naar links' aan. Terug naar Lenin en de jonge Mao. Nivellering en een nadruk op staatsbedrijven. Zuivering in partij en legertop. Bij de nationale identiteit van China wijst Xi naar het verleden, naar de tijd voor Mao. De ideologie, cultuur en zelfs bepaalde zeden en religie uit de keizertijd zijn weer acceptabel. Want China is en was één en superieur. Als rode keizer is Xi wereldlijk leider en spiritueel heerser tegelijk.
***
Tijdlijn
00:00:00 – Introductie
00:06:75 – Pamela Digby
00:29:48 – Germaine de Staël
00:42:07 – De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek
01:05:48 – De familie Mann op de vlucht voor Hitler
01:12:22 – Frits Bolkestein
01:32:11 – Xi Jinping
01:58:06 – Einde
***
Verder luisteren
Kingmaker
479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling
32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos
Germaine de Staël
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
40 – De geniale broers Von Humboldt
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
570 - 250 jaar VS: John Quincy Adams, leiderschap in het Huis van Afgevaardigden
Wonderdieren
113 - De Jaren '20 als wenkend perspectief
Mann
105 - Dagelijks leven in Nazi-Duitsland
404 - Thomas Mann in 1949 en de internationale positie van Nederland in dat jaar
Bolkestein
485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein
32 - Gesprek met Frits Bolkestein
403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars
274 - Thorbecke, denker en doener
Xi
220 - China's nieuwe culturele revolutie
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje?
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een nieuw kabinet is voor iedereen weer wennen. Tweede en Eerste Kamer, de media, de ambtenaren in de Haagse torens en de nieuwe bewindslieden zelf moeten zich de nieuwe situatie en hun nieuwe rol zo snel mogelijk eigen maken. Zeker bewindslieden die als ‘een frisse wind van buiten’ zijn geworven komen soms wel even in een ontgroeningsperiode terecht. Het kabinet-Jetten is hierin verrassend 'traditioneel'.
Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken hoe Rob Jetten en de zijnen de eerste weken doorkwamen, wat daarbij opviel en welke gids uit het verleden beschikbaar is die elke nieuwe bewindspersoon zou moeten volgen. Want uit de ervaringen van eerdere ambtgenoten zijn tien lessen te leren voor een succesvolle start waarmee de nieuwe minister of staatssecretaris direct kan verrassen als een daadkrachtig en doeltreffend lid van een kabinet.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Les 1 - Bewaar je onafhankelijkheid
Zodra een minister het departement binnenloopt wordt er voortreffelijk voor gezorgd. Dat is mooi en levensgevaarlijk. Een bewindspersoon moet beseffen dat hij geen verlengstuk van zijn ministerie is, maar evenmin een correctie of straf op het ambtelijk apparaat. Hij moet zich dus niet laten 'inpakken', maar ook niet - zoals Marjolein Faber - een soort oorlog tegen de eigen omgeving beginnen. Leerzaam is hoe Jos van Kemenade in 1981 bij zijn terugkeer op Onderwijs en Wetenschappen de lessen van zijn eerste ambtstermijn benutte voor stevige politieke aansturing van het departement.
Les 2 - Heb een plan
Heeft een minister bij aantreden zelf niet veel visie, dan is dat voor het ministerie helemaal geen probleem. Men heeft een prachtig inwerkdossier klaarliggen en elke ambtelijke top gebruikt de minister graag als assistent voor de uitvoering. Daarom kan een minister maar beter meteen bij aantreden duidelijk laten blijken wel degelijk een eigen plan te hebben en het departement daar goed van doodringen. Wim Deetman deed dit op O&W zo krachtig dat de onthutste ambtelijke top hem liet vragen: “Meent u dit écht, excellentie?” Bij Jetten zagen we hoe Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zijn eerste buitenlandse bezoek benutte om een beleidsvisie voor Europa te lanceren.
Les 3 - Verover de sector
Voor een nieuwe bewindspersoon is snel en goed - en dat is niet hetzelfde! - vertrouwen winnen in de beleidssector cruciaal. Wie dat kan zit eigenlijk meteen al goed. Wouter Koolmees (Sociale Zaken in Rutte III) bouwde in de polder meteen zoveel krediet op, dat hij zelfs een pensioenakkoord wist te smeden. Iets wat vele voorgangers uit de handen was geglipt. Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan in de complexe situatie die zijn start bepaalt dus veel van zijn partijgenoot leren. Mark Rutte bleek al direct zeer behendig toen hij in Balkenende II als staatssecretaris op O&W de hopeloos verziekte toestand moest repareren die Annette Nijs achterliet.
Les 4 - Ken je rivalen en je steunpilaren
In een nieuw kabinet weet een nieuwe minister niet meteen op wie hij extra moet letten. Rivalen zitten meestal bij collega's uit de eigen partij. Steunpilaren vaak bij ‘n andere. Dilan Yesilgöz (Defensie) zal vast goed opletten wat Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) doet, bijvoorbeeld.
Les 5 - Snap de premier
Elke premier heeft collega's in de ministerraad waar hij extra scherp naar luistert. Sowieso naar die van Financiën. Hoe Eelco Heinen bij de start rommelde rond Box-3 leverde een reprimande op van Jetten, heel ongebruikelijk. Een nieuwe bewindspersoon doet er goed aan een eigen verstandhouding met de chef te ontwikkelen. Zo had Dries van Agt had een bijzondere band met zijn minister voor Wetenschapsbeleid, Rinus Peijnenburg, zijn 'economieleraar'. Ruud Lubbers had dit met Deetman: “Mijn barometer." Die raadpleegde hij bij complexe ethische kwesties. Voor Rutte was in zijn beginjaren Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) een soort hitteschild naar de eigen VVD.
Les 6 - Snap de Kamer
Nieuwe ministers die hun nieuwe rol als politiek functionaris niet echt doorzien, gaan in de Tweede Kamer vaak subiet nat. Dan ruikt men bloed, dan heerst ‘de geur van wilde beesten’, zoals Hans van Mierlo het muntte. Ministers als Judith Uitermark, Hayo Apotheker en nu Elanor Boekholt-O’Sullivan bleken zeer kwetsbaar zodra in debatten uitkwam dat zij de codes, zeden en rollen van Kamerleden niet aanvoelden. Maar er zijn er die respect winnen omdat zij bereid blijken te leren van hun niet erg geslaagde start. Kajsa Ollongren werd in haar tweede termijn, op Defensie, duidelijk hoger gewaardeerd dan op Binnenlandse Zaken.
Les 7 - Snap je eigen partij
Nee - het is vaak helemaal geen warm bad. Een nieuwe minister ontmoet in eigen kring vaak zure, jaloerse blikken. 'Waarom die wel en ik niet in het kabinet?', zoemt het. Gevoel voor wat leeft in de achterban is nuttig, naïviteit niet. Rond Jettens ploeg zal dit minder urgent zijn. D66 en CDA konden onverwacht veel mensen op het schild hijsen.
Les 8 - Tem het apparaat
Een doordacht minister maakt zijn departement meteen bij de start duidelijk wie de baas is. Niet door bazigheid, maar door stuurmanskunst. Elk ministerie houdt van een sterke bewindspersoon. De ambtenarij temmen moet je niet als goed voornemen overlaten voor je tweede ambtsperiode. Op Verkeer en Waterstaat gaf Camiel Eurlings een sterk staaltje van zulke nuttige disciplinering.
Les 9 - Boei de media
Spring niet door elk hoepeltje om aandacht te krijgen. Minister Boekholt die zonder enige dossierkennis een interview gaf aan een Brits dagblad, dat is precies hoe het niet moet. Was er nou niemand te vinden die haar in deze fase goed kon begeleiden? Of was zij zelf zo eigenwijs? Media-optredens, zeker bij de start, doe je maar beter zeer doordacht, beperkt en puur op de inhoud. Verras juist met die kwaliteit. En Rob Jetten zou ook even moeten reflecteren op de stroom filmpjes die hij rondstrooit. Wat doet hij als die al snel gaan vervelen?
Les 10 – Gebeurtenissen
Wees als minister sereen. Er overkomen je dingen waar je nooit op voorbereid kunt zijn. Jetten kreeg inmiddels twee keer op rij - als minister en als premier - een enorme energiecrisis in oorlogstijd op zijn bord. Hij heeft in elk geval kunnen oefenen. De zeer ervaren Gerrit Braks kon dat niet. Die was erg geliefd, maar toen hij voor de derde keer aantrad, was het ineens helemaal mis. 'Visfraude’ werd hem aangewreven. Zijn voorheen ijzersterke positie was opeens onhoudbaar. Zelfs een woedende Lubbers kon hem niet redden.
***
Verder kijken
Yes, Minister!
Yes, Prime Minister!
***
Verder luisteren
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president
550 - Dick Schoof, een premier om van te leren
438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker
527 - Politici en hun boek
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht
401 - Adieu Dries!
351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:50:47 – Deel 2
01:20:35 – Deel 3
01:33:26 – Adverteren in BB
01:42:01 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van Oekraïne tot Hormuz en van Groenland tot Taiwan – oorlogen en dreiging ermee zijn aan de orde van de dag. En het zijn allerminst geïsoleerde, separate conflicten, stelt Jack Watling in zijn nieuwe boek Statecraft - bij zojuist verschenen onder de titel Staatskunst. De senior research fellow voor landoorlogvoering van het Royal United Services Institute onderzoekt ter plekke die hotspots en analyseert hoe de keuzes en strategie van grote machten en spelers elkaar beïnvloeden en de op wereldschaal de uitkomst bepalen. Met Jaap Jansen en PG Kroeger loopt hij langs deze oorlogen, hun prijs en hun impact.
***
This episode is largely in English (after a short introduction in Dutch)
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Jack Watling was in Nederland op uitnodiging van de Atlantische Commissie.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Jack Watling beaamt dat zijn analytische werk een modern vervolg is op het 18e-eeuwse denkwerk van Carl von Clausewitz. Die zag bijvoorbeeld hoe Napoleon de militaire en politieke strijd in Europa volledig veranderde. Oorlog voeren is nog altijd ‘de voortzetting van politiek met andere middelen’. Dat zien we nu in Oekraïne en in de Straat van Hormuz. Vladimir Poetin had een heldere politiek. Hij wist wat hij wilde: een vazalstaat in Kyiv à la Belarus ter herstel van de eeuwenoude dominante positie van Rusland. De 'andere middelen' die hij inzette bleken echter de verkeerde. Niet adequaat en niet opgewassen tegen de wil tot overleven van Volodymyr Zelensky en zijn volk.
Watling beschrijft hoe deze oorlog inmiddels vier fasen kent. De Blitzkrieg die mislukte. Het overrompelende tegenoffensief dat bijna slaagde. De stellingenoorlog rond Bachmoet, Kupiansk en de fortificaties in Donbas. De innovatieve fase door drone-ontwikkeling die nu flexibeler fronten gaat opleveren. Zelensky heeft niet verloren en Poetin niet gewonnen. Het Westen deed steeds net voldoende, maar niet genoeg. En Rusland zwicht niet: Poetin is bereid zijn economie en zijn volk een enorme prijs te laten betalen.
Hij gokt erop dat Donald Trump en Europa eerder moe zijn dan hijzelf. En dat zij een halfhartige wapenstilstand zullen slikken die Oekraïne destabiliseert zodat Rusland aan het langste eind trekt. Nieuwe ronde, nieuwe kansen. Dat hóeft niet te gebeuren, maar Europa kan het wel zo ver laten komen.
Europa zal dus een eigen strategie moeten voeren en niet steeds opnieuw naar het pijpen van Washington dansen. Watling is niet mals. Hij onderstreept dat Barack Obama al duidelijk was: Europa moet binnen de NAVO de eigen boontjes doppen. De NAVO-top in Ankara, begin juli, is richtingwijzend. Het verloop onvoorspelbaar.
Watling adviseert regelmatig zijn eigen Britse regering. Hij is niet positief: het Britse leger moet een enorme inhaalslag maken wil het weer krachtig zijn. Nederland heeft wel degelijk invloed, stelt Watling. De militaire kwaliteit is hoog, logistiek is het cruciaal en met zijn high tech van ASML tot ruimtevaart is het avant garde. En met NAVO secretaris-generaal Mark Rutte heeft het – ondanks ‘daddy’ - een behendig speler in het veld.
Anders dan Poetin met Oekraïne had Trump voor de Perzische Golf geen uitgewerkt plan. Bovendien wordt hij geadviseerd door mensen als Steve Witkoff die volgens Watling alles behalve een diplomaat is. Bovendien was vanaf het begin helder dat Israël en de VS als eenzame bondgenoten allerminst dezelfde politieke doelen nastreven. Met Clausewitz kun je dan een fiasco zien aankomen.
Trumps onberaden aanpak versterkt het land dat hij als zijn grootste tegenstander ziet: China. Het regime van de ayatollahs zou wel eens kunnen overleven en met zijn dreigende houding in de Straat van Hormuz Amerika's vrienden in Europa kunnen verleiden zich af te koppelen van de VS, net als China. Dit zou een smadelijke nederlaag zijn en Poetin in de kaart spelen. Xi Jinping kijkt ondertussen rustig toe, hij kan wachten. Misschien valt Taiwan binnenkort wel als rijp fruit in zijn handen.
***
Verder luisteren
Clausewitz, zijn tijd en denken
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld
Nederland en geopolitiek
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
Oekraïne en Rusland
576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden
Europa en NAVO
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
492 – Macrons Europese atoombom
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
Trumps oorlog
577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
China en Taiwan
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop
549 - China en Japan op ramkoers
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:33:19 – Deel 2
00:57:41 – Deel 3
01:13:26 – VVDS: Alexander Klöpping
01:21:41 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerika’s militaire prioriteit in de Straat van Hormuz en de Golf heeft een opmerkelijke achtergrond. Het is de erfenis van een president voor wie Iran een obsessie werd. Gebeurtenissen daar overrompelden hem keer op keer. Jimmy Carter zou uiteindelijk ten ondergaan door de impact van die wederwaardigheden op de binnenlandse verhoudingen in de VS. Niettemin is zijn Carter-doctrine tot in deze tijd richtinggevend gebleven. Tot Donald Trump ‘m op zijn kop zette.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Carter begon als typische binnenland-president. Maar in de tweede helft van zijn termijn ging zijn wereldwijde rol meer en meer domineren. Ongelukkig symbool daarvan was het oud en nieuw-feest van 1978. Hij hield een tafelrede in het keizerlijk paleis in Teheran en vierde er de wijsheid en het leiderschap van zijn machtige bondgenoot, sjah Mohammad Reza Pahlavi . Hiermee bouwde hij voort op de Nixon-doctrine, maar dat moffelde hij maar liever weg. Toch was het niet zo vreemd wat hij deed. Het Midden-Oosten stond immers voor een grote politieke omwenteling en juist Carter hoopte daardoor eeuwige roem te vergaren.
President Anwar el-Sadat van Egypte was de andere, nieuwe en grote bondgenoot van Amerika. Die verbaasde iedereen door in november 1977 naar Jeruzalem te reizen en Israël een vredesregeling aan te bieden. Dat lukte na intensieve onderhandelingen in Camp David, geleid door Carter. De president had zich nu als vredesstichter en beschermer van machtige bondgenoten in een naar vrede smachtend Midden-Oosten geprofileerd. Iran, Saoedi-Arabië, Egypte en Israël keken allemaal naar Carter om die kansen op vrede te realiseren. En wie zou het dan in 1980 het nog wagen tegen zo'n president met zo'n legacy campagne te voeren?
Het jaar 1979 ging alles mis. De sjah werd ten val gebracht door massaal verzet tegen zijn repressieve bewind. De Sovjet-Unie manipuleerde een burgeroorlog in Jemen, waardoor de toegang tot het Suezkanaal bedreigd werd. De troebelen in Iran leidden tot een heftige olieprijscrisis, die in Nederland het kabinet Van Agt-Wiegel zwaar in de problemen bracht en in het Verenigd Koninkrijk Margaret Thatcher aan een electorale overwinning hielp. Carter kwam zeer in de problemen doordat zijn beleid van deregulering van olie en benzine van dat voorjaar door die prijsexplosie geruïneerd werd. De Amerikanen gaven hem de schuld dat er plotseling tekorten aan gas en heel dure benzine aan de orde van de dag waren. Hij reageerde daar sober en onmachtig op en verergerde zo de impact op zijn gezag.
Ineens zag de enige Republikein die zich al lange tijd gemeld had als tegenkandidaat voor 1980 zijn aanhang enorm groeien. Ronald Reagan leek gelijk te hebben met zijn felle maar eenvoudige kritiek op Carter als een technocraat zonder besef van de economische zorgen van het volk. In de herfst kreeg Carter nog meer klappen voor zijn politieke agenda. In Teheran werd de Amerikaanse ambassade bezet door felle aanhangers van de nieuwe machthebber, ayatollah Ruhollah Khomeini. Een maand later greep het Kremlin in met een coup in Afghanistan. De bondgenoten van Amerika raakten in paniek. Pakistan en de Golfheersers zagen nu én revolutionair Iran én Moskou aan hun grenzen oprukken. Hun vertrouwen in Carter stond op het spel.
In Amerika kreeg Carter wel weer meer steun, omdat men in zo'n cisis en bij die gijzeling naar de president keek als de nationale leider. Daarom benutte hij zijn State of the Union van januari 1980 om zijn presidentschap een nieuwe kleur te geven. Hij kwam met de Carter-doctrine. Nooit eerder noemde een president de Straat van Hormuz in zo'n speech. Nooit eerder werd de vrije doorgang daarvan als nationaal belang van Amerika bestempeld – en de daarbij behorende plicht de Golfstaten te beschermen. Maar opnieuw werd Carter vanuit Iran overrompeld. Een poging de gijzelaars met boots on the ground te bevrijden mislukte. Saddam Hoessein van Irak begon een oorlog tegen het bewind van Khomeini. In plaats van stabilisatie kwam er aan de Golf nog meer onrust en geweld.
Jimmy Carter verloor in november met enorme cijfers van Reagan. Vooral door diens uitgekiende campagne tegen het economisch beleid van de president. De nobele vredesdromen van de vrome pindaboer bleven buiten beeld. De heersers aan de Golf zetten zware druk op Washington om de Carter-doctrine niet te laten vallen. Reagan onderstreepte dat de bescherming van Saoedi-Arabië tegen gevaren van buiten en van binnen de regio tot dat nationaal belang behoorde. Die strategie leidde onder George Bush senior tot de Golfoorlog tegen Irak. Carters fundamentele besluit over de Straat van Hormuz zou het Amerikaanse beleid blijven domineren. Tot Trump, die van een defensief principe een agressief beginsel maakte.
***
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur
76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd
377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army
567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld
138 - In het voetspoor van Amerikaanse presidenten (met oa: Jimmy Carter op fietsvakantie in Nederland)
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:43 – deel 2
00:59:17 – Deel 3
01:17:21 – Patrick Nederkoorn
01:28:21 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De oorlog in Oekraïne duurt al bijna langer dan de Eerste Wereldoorlog. Poetins overval werd een uitputtingsslag, die ons, de EU en de NAVO, ongekend uitdaagt. Ook de focus op Iran verandert daar niets aan. Integendeel, zegt Robert Serry in gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger naar aanleiding van zijn nieuwe boek. In Nog is Oekraïne niet verloren schetst hij de wederwaardigheden van deze oorlog, zijn persoonlijke belevenissen met zijn schoonfamilie en vrienden daar en de geopolitieke verbindingen van die oorlog, ook met Israël en Iran. En als oud-topdiplomaat in het Midden-Oosten, op de Krim en vanaf 1992 de eerste Nederlandse ambassadeur in Kyiv kan niemand dat beter dan hij.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Steun Robert Serry's Open Door Ukraine
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Ook Serry dacht op 24 februari 2022 dat het land verloren was. De onervaren, door Sergej Lavrov verachte Volodymyr Zelensky en de onvoorbereide Oekraïense samenleving zouden opgevreten worden door Poetin, zei de eerste chef van Kyivs geheime dienst tegen Serry. Hij en eigenlijk alle wereldleiders - bovenal Vladimir Poetin - zaten faliekant mis.
Oekraïners zijn overlevingskunstenaars. Ook nu nog verbaast het Serry hoe een miljoenenstad als Kyiv en de economie van het land stug door functioneren, produceren en innoveren. Zeker wat betreft toptechnologie voor de meest innovatieve defensiespullen. Het land kent geen rantsoenen, geen energie of dagelijkse levensmiddelen die op de bon zijn. Het produceert grotendeels zelf wat nodig is. De creativiteit is groot. Eigenlijk heeft Poetin deze oorlog nu al verloren. Omdat Oekraïne allerminst ten onder is gegaan.
De inval was in 2022, maar de strijd begon al in 2014. Toen de demonstranten op het Maidanplein weigerden toe te geven, ook niet bij EU-bemiddeling, vluchtte Poetins vazal Janoekovitsj naar Moskou. De wraak was wreed: Poetin liet de Krim veroveren en MH17 werd neergeschoten.
Het Westen gaf steun toen duidelijk was dat Zelensky geen krimp gaf. Maar nooit meer dan strikt nodig om niet ten onder te gaan. Serry is niet echt lovend over Joe Biden of andere leiders zoals Olaf Scholz, maar uit zijn respect voor de inzet van Nederland. Ruttes durf F-16’s te leveren was niet niks.
Donald Trump poogde Zelensky te vernederen, omdat hij 'de kaarten niet heeft'. Maar dat beeld is binnen een jaar drastisch veranderd. Bij de begrafenis van paus Franciscus zwichtte Trump tijdens een iconische scène. Het moeizame contact werd hersteld. Met operatie-Spinnenweb diep in Siberië met de meest geavanceerde drone-technologie bewees hij meer kaarten te bezitten dan Poetin ooit voor mogelijk hield. Juist nu, in de oorlog met Iran is deze kennis voor Kyiv goud waard. Het uitvoerige bezoek in Saoedi-Arabië bij kroonprins Mohammed Bin-Salman bewijst dat.
In Oekraïne zijn ze zowel dankbaar als cynisch over de steun van westerse landen. Spottend wordt 'the coalition of the willing' ook wel 'the coalition of the waiting' genoemd. De Fransen en de Britten willen veiligheidsgaranties geven na een wapenstilstand, maar alleen als Washington die garanties dan garandeert. Serry snapt dat wel, maar verzucht dat de Europese landen zo snel mogelijk van die afhankelijkheid af moeten. De nieuwe Golfoorlog bewijst dat eens te meer. De schade daarvan dragen de bondgenoten van Amerika, zowel hier als in Azië. Trump heeft geen plan en geen serieuze adviseurs, maar een schoonzoon en een collega-vastgoedbaas uit New York, Steve Witkoff. En Trump is altijd geneigd zich na stoere, onberaden stappen plotseling terug te trekken en anderen de puinhoop te laten opruimen. Trump always chickens out.
Poetin heeft nog maar weinig waar hij op kan hopen. De droom van een hersteld Tsarenrijk is vervlogen en zijn oorlog een dekolonisatiestrijd van voormalige vazalstaten die hij niet meer kan beheersen. Olígarchen en spaarders moet hij dwingen vrijwillig vermogens af te staan aan de Centrale Bank om die oorlog te kunnen financieren. Andere vazalstaten zoals Syrië, Venezuela, Iran, en Kaukasus-landen is hij kwijt. Hij moet de oorlog gaande houden om te voorkomen dat voor deze sof binnen Rusland de rekeningen worden vereffend.
Hoe komen we volgens rasdiplomaat Robert Serry uit deze knoop?
Over de Belgische premier De Wever is hij weinig vleiend. Hij erkent niettemin dat ook Europa zal moeten praten met het Kremlin. Ondertussen moet Oekraïne optimale kracht gegund worden, met nu al Europese ‘boots on the ground’. En zo snel mogelijk het lidmaatschap van de EU en liefst ook van de NAVO. Oekraïnes economische weerbaarheid en militair-technologisch vernuft kan het voor het Europa tot krachtbron maken en ‘weleens meer betekenen dan de formele, papieren garantie van NAVO’s artikel 5’.
Serry heeft wel een waarschuwing voor Zelensky. Hij moet niet de fout maken van Winston Churchill in 1945 en zijn rol als president te zijner tijd aan een ander overdragen.
***
Verder luisteren
287 - Waarom Robert Serry altijd weer terugkeert naar zijn Oekraïne
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne
417 - Humanitaire hulp en medische evacuaties in Oekraïne
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
487 - Donder en bliksem in het Oval Office
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne
354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II
279 - Jaap de Hoop Scheffer over Poetin, Oekraïne, de NAVO en de toekomst van de EU
260 - De toesprakentournee van Volodymyr Zelensky
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden
253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft
21 - Poetins rolmodel Tsaar Nicolaas I
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:18 – deel 2
01:02:46 – Deel 3
01:28:37 – Claudia de Breij
01:38:35 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.