Betrouwbare Bronnen

Zijn vader werd onlangs 102. Zoon Friedrich Merz releveerde dit als impliciete waarschuwing dat de Duitse politiek, Berlijn en zijn CDU nog lang niet van hem af zijn. De vraag naar de stabiliteit, het leiderschap en de perspectieven voor Duitsland en de coalitie van de twee volkspartijen CDU en SPD is hiermee ook meteen geagendeerd. De antwoorden op die vraag zijn ook de moeite waard voor de Haagse politiek en uiteraard veel breder in Europa en geopolitiek. De serie Landtag-verkiezingen in een reeks Bundesländer dit voorjaar en na de zomer geeft sowieso een relevant beeld. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om hierin te duiken.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Bij de eerste regionale verkiezing was het al raak. De uitslag in Baden-Württemberg zette ongeveer iedere partij op het verkeerde been. Merz' CDU leek met Manuel Hagel op een overwinning af te stevenen en won ook flink - naar bijna 30%. Maar de kandidaat-premier van de Groenen kon met een inhaalrace het verlies beperken tot min 2% en haalde net meer stemmen bij evenveel zetels als de CDU. Cem Özdemir kreeg vleugels dankzij massale winst van kiezers die eerder nog SPD en Linke stemden. En het zou binnenkort in Rijnland-Palts precies zo kunnen gaan, maar nu met een inhaalrace van – in dat geval - de SPD-voorman ten koste van een toch stemmen winnende CDU.
In het oosten kan het na de zomer om heel andere reden spannend en ongemakkelijk worden. Daar zou de AfD zoveel stemmen kunnen binnenhalen dat de andere partijen geen werkbare coalities meer kunnen vormen. Hoe houden ze dan nog de 'Brandmauer' tegen coalitievorming met extreemrechts overeind? De vrees voor destabilisering van het politieke landschap houdt CDU en SPD dan ook zeer bezig en 's nachts woelend wakker. Hopen op een implosie bij de AfD dankzij interne troebelen en corruptieschandalen kan niet het enige zijn dat nog moed geeft, beseffen zij.
De Duitse economie heeft het bovendien zwaar. Klassieke sectoren als de chemie en auto-industrie kreunen onder energiekosten en concurrentie uit China. Merz was bij zijn eerste bezoek als bondskanselier in Beijing dan ook erg helder: China is een vaste, sterke partner, maar de handelsrelaties moeten wel 'fair' zijn en 'wederzijds transparant.' In Brussel voert hij meteen de druk op om industrie en hightech te beschermen. De grote investeringen in de defensie en infrastructuur beginnen inmiddels de dynamiek aan te wakkeren. De bouwnijverheid bloeit op, bedrijven als Rheinmetall expanderen met tientallen procenten. Duitsland is zelfs China voorbij als exporteur van defensiematerieel. Des te zorgelijker is dan ook de impact van een langdurige oorlog aan de Golf, juist voor een land met een zeer energie-intensieve industrie. Als daardoor het herstel van de groei tegenslagen zou ondervinden, gaat ook het financieel beleid van SPD-vicekanselier Lars Klingbeil klappen krijgen met alle gevolgen van dien voor zijn sociaal beleid.
Klingbeils SPD zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Ook een meevaller in Rijnland-Palts zal dat niet kunnen maskeren. Binnen de coalitie kan de SPD niet echt dreigen of hoog spel spelen, want het alternatief zou weer een breuk zijn als bij Olaf Scholz en mogelijk een forse nederlaag. En de populaire defensieminister Boris Pistorius moet nu tweede viool spelen en impopulaire dingen voorbereiden, zoals een nieuwe dienstplicht.
De CDU kent ook problemen. Friedrich Merz opende onbedoeld discussie over zijn opvolging. Ineens besefte iedereen weer dat hij inmiddels 70 is. Zijn partij kent bovendien de luxe dat zij - anders dan de SPD - een reeks ervaren en jongere mensen klaar heeft staan. In plaats van Merkeliaanse rust zorgt Merz zo voor onderhuidse spanningen in zijn eigen club.
In 2027 staan twee belangrijke verkiezingen voor de deur. Die in het grootste bondsland Noordrijn-Westfalen (NRW), waar een succesvolle coalitie van CDU en Groenen graag door wil. Wint premier Hendrik Wüst daar, is hij de absolute uitdager van Merz uit de jongere generatie met een profiel dat te vergelijken is met de ‘Mitte’-koers waarmee Angela Merkel haar overwinningen boekte. Merz moet bij die andere verkiezing - die van een nieuwe Bondspresident - zijn leiderschap bewijzen. Vast staat al dat het nu toch echt een vrouw moet zijn. Maar wie? PG tipt een CDU-kandidaat met opmerkelijke wortels: Nederlands en joods. Minister Karin Prien.
Voor de langere termijn is het Duitse perspectief allereerst geopolitiek. Lukt het Pistorius inderdaad dat sterkste high tech leger van Europa te bouwen? Politiek is wezenlijk of de Groenen vanuit hun succes nu in Baden Württemberg en straks waarschijnlijk in NRW een nieuwe middencoalitie met de CDU te vormen zonder de linkse achterban af te stoten? En weet Merz met zijn coalitie de ingrijpende en zich versnellende effecten van de vergrijzing op te vangen en aan te pakken? AOW- en Pensioenhervorming, arbeidsmarkttekorten, zorgkosten en een meer activerende bijstand zijn hervormingen die pijn doen en controverses oproepen. Rob Jetten zal elk van die thema's meteen herkennen. Duitsland is ook hier het voorland van Nederland.
***
Verder luisteren


503 - Nieuwe start met Friedrich Merz
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd
465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen
451 - 75 jaar Duitse Democratie
444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert
399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke
366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming?
331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:29 – Deel 2
00:57:43 – Deel 3
01:28:18 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een geopolitieke orkaan raast over de wereld. En dus ook over Den Haag. Het kabinet-Jetten beleeft wat Lubbers III in 1989, Balkenende I in 2002 en Rutte IV in 2022 overkwam. Het regeerakkoord is politiek, financieel, Europees en internationaal ingehaald door een ruwe, alles omwentelende werkelijkheid. En Nederland moet zich daartoe verhouden, wordt getest als partner in NAVO en EU, als handelsnatie en als grote economie - nummer 5 in de EU, 18 wereldwijd.
Jaap Jansen en PG Kroeger observeren de stormachtige ontwikkelingen vanuit historisch perspectief en noteren hoe de nieuwe bewindslieden in hun allereerste optredens hun kwaliteiten en beperkingen demonstreren. Zo ziet PG dat de VVD - voorop vicepremier Dilan Yesilgöz - lijkt te denken dat het nieuwe kabinet een 'Schoof II' is waarin een coalitiepartner - toen de PVV - een eigenstandig buitenlands beleid kan etaleren, met name in het Midden-Oosten. En Jaap moet bij fractievoorzitter Ruben Brekelmans denken aan Frits Bolkestein tijdens Paars I.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [email protected] en wij zoeken contact.
***
Opmerkelijk is de hechte samenwerking van Rob Jetten met Frankrijk. Wat Mark Rutte na Brexit begon, zet hij met grote kracht voort. Nederland als partner in een nieuwe militaire en bovendien nucleaire alliantie van Frankrijk is letterlijk 'du jamais vu'. Macron heeft hier trouwens zélf groot belang bij, omdat Nederland bij high tech en strategische industrieën geografisch en politiek 'incontournable' is.
Opvallend zijn ook de grote stilte van Xi Jinping, het nieuwe rampjaar dat het Kremlin bedreigt en de nadruk van Friedrich Merz op het behoud van de staatkundige integriteit van Iran. Het uiteenvallen, ook etnisch en regionaal, van dit grote land zou het onmogelijk maken tot een vergelijk te komen en middelpuntvliedende krachten loslaten in heel het Midden-Oosten. Dan is ineenstorting nabij, terwijl Trump de victorie uitroept.
Europa bouwt nu in hoog tempo een eigen veiligheidsarchitectuur op, beseffend dat Het Amerika van Donald Trump een labiele partner is. Venezuela, deals met Poetin, het bedreigen van Groenland en oorlog in de Golf zeggen meer dan genoeg, Een Haagse architectuur hierbinnen kan niet achterblijven nu ons land lid is van de E6-kopgroep van grote economieën, nucleair partner van Emmanuel Macron in de Europese pijler binnen de NAVO en nadrukkelijk aangeeft dat de Schoof-periode voorbij is. Nederland wil aan tafel en niet op het menu.
Het financiële kader van het regeerakkoord werd in de Tweede Kamer al zeer kritisch bejegend en is - net als dat akkoord - de facto in de prullenmand gemikt. Jetten zal bij de energieprijzen, net als hij deed in 2022, snel en daadkrachtig moeten ingrijpen. Toen waren de buffers nog sterk, na Schoof allerminst.
Ironisch is wel dat het VVD-minister van Financiën Eelco Heinen was die rond dat financieel kader het initiatief tot onverwachte, opmerkelijke revisie nam. Zijn ingreep in de Box 3 wetgeving maakte subiet een einde aan zijn liberaal uitgevente imago van 'havik op de schatkist'. Het leverde hem niet alleen - zoals ook al ten tijde van Schoof - een gat van miljarden op, maar kostte ook steun en vertrouwen bij de nieuwe premier. Die zal met de ministers Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) nu vooral kijken naar dreigende scenario's voor economie en handelsketens op wereldschaal. Met de polder – werkgevers en vakbonden - de handen ineen slaan zou bij het voorkomen en opvangen van zulke ernstige ontwikkelingen de geloofwaardigheid van zijn kabinet versterken. Heinen heeft met zijn plotse ingreep in Box 3 onbedoeld de deur daarheen open gezet.
***
Verder luisteren
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/564-xi-jinping-en-de-zuivering-van-de-chinese-legertop
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
492 – Macrons Europese atoombom
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:13 – Deel 2
00:56:16 – Deel 3
01:21:24 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was een drastisch experiment. Een nieuwe natie beginnen met een tot in de puntjes uitgevoerde trias politica, 250 jaar geleden de meest moderne theorie van de Franse politieke filosofie. De Amerikanen durfden het aan, ze begonnen een republiek met een gekozen volksvertegenwoordiging, een gekozen staatshoofd van beperkte termijn en met onafhankelijke rechtspraak en een Hooggerechtshof. Vader des vaderlands George Washington werd dat staatshoofd, boven de partijen en gespeend van persoonlijke ambitie. Die volksvertegenwoordiging werd meteen gekozen, tussen november 1788 en maart 1789. Het experiment werd zonder omhalen concreet gemaakt en uitgeprobeerd.
Lukte dat? Hoe dan? Merk je daar nu nog wat van? Is die volksvertegenwoordiging van toen nog herkenbaar in het huidige Huis van Afgevaardigden? Hoe werkt dat parlement in de dagelijkse praktijk? Jaap Jansen en PG Kroeger duiken daar in met Pirmin Olde Weghuis, die in 2015 als jong medewerker op Capitol Hill rondliep en zo een blik kon werpen in die machinekamer van een wereldmacht, in dat hart van de historie van die 250 jaar oude democratie.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Pirmins cheffin was een levende legende. Grace Napolitano was al in de 80 en vertegenwoordigde haar San Gabriel Valley in California al decennia. Noordwest van Los Angeles was haar district gevuld met suburbs met in meerderheid Latino-kiezers. Elke twee jaar kon zij als Democraat op hen rekenen bij weer een volgende herverkiezing. Als stagiair uit Nederland kon Pirmin overal rondkijken, assisteren bij contacten met dat district en Napolitano’s kiezers en zo de sfeer en dagelijkse werkzaamheden van het Huis meebeleven. En hij ontmoette ook andere legendes, zoals de rechterhand van Martin Luther King, ooit een rebelse studentenleider: John Lewis, de man van “Make trouble, good trouble.”
Het Huis – samen met de Senaat het Congres - is een volwaardig deel van de trias en heeft een eigen kiezersmandaat. Al vanaf dag één was het een door en door politieke arena, ook al beriep men zich steeds op 'bipartisanship' en 'nationaal belang'. In het Huis wordt geknokt met machtsmiddelen. Bovendien is het Huis - anders dan in Europa gebruikelijk - de maker van de federale begroting. De speaker bezit hier de macht over de schatkist, niet de president! En de zittingstermijn van twee jaar dwingt de leden van het Huis permanent hun district en de achterban daar alle aandacht te geven. Pirmin Olde Weghuis zag ook dat in de praktijk.
In de 250 jaar historie is veel veranderd, niet in het minst de locaties en faciliteiten van het Huis. Maar het opvallendst is toch hoe wéinig er veranderd is. Veel van de zeden, begrippen en machtsfactoren zijn nog altijd achttiende-eeuws en grijpen terug naar het bewind van legendarische voorzitters en Huis-leden die een groot stempel drukten op de geschiedenis van de democratie.
De eerste speaker, Frederick Muhlenberg, zette al direct de toon bij het door en door machtspolitieke invullen van deze functie. Hij was politiek leider van de meerderheid van de nieuwgekozen leden én de voorzitter die de orde en agenda van het Huis bewaakte. Dat is sindsdien nooit meer veranderd. De meest legendarische parlementariër was niet een van de speakers, maar een voormalig president. Alleen John Quincy Adams werd na zijn termijn als president (1824-1828) lid van het Huis en excelleerde in wetgeving en strijd tegen de slavernij en voor de burgerrechten. 'Old man eloquent' stierf in zijn bankje tijdens een vergadering in 1848.
Andere speakers waren minstens zo effectief en machtig. Henry Clay was bijvoorbeeld ook nog Senator, Minister van Buitenlandse Zaken en de grote inspirator van Abraham Lincoln. En een groot gokker, overigens. Nicholas Longworth was fameus om de elegante, moeiteloze manier waarmee hij de macht van de speaker over het Huis onaantastbaar wist te maken. "Een Tsaar, maar je had dat niet door." Fameuzer was nog dat hij trouwde met ‘de prinses van Washington DC', presidentsdochter Alice Roosevelt. Zij werd bijna honderd, ontmoette meer presidenten dan wie ook, was berucht om haar scherpe tong, machtige netwerk en als de ontdekker van Richard Nixon.
Niemand was vaker en langer speaker dan 'Mister Sam'. Sam Rayburn was van 1913 tot 1961 lid van het Huis, invloedrijk wetgever voor de modernste infrastructuur en 17 jaar lang de speaker. Franklin Delano Roosevelt had ontzag voor hem, wist ook hoe loyaal hij was, wist van zijn onkreukbare integriteit en hoe hij de grootste staatsgeheimen - zoals de bouw van de atoombom - kon wegmoffelen in de begroting. Rayburn was een van de zeer weinigen die precies wist wat hier geprobeerd werd te ontdekken en te realiseren. Zijn protegé - net als hij uit Texas - was Lyndon Johnson, wiens carrière hij tot zijn dood met alle middelen bevorderde.
Ale speakers na 'Mister Sam' zijn diens discipelen gebleken. Tip O'Neill in zijn openlijke machtsstrijd met zowel partijgenoot Jimmy Carter als met opponent Ronald Reagan. Nancy Pelosi als eerste vrouw die bijna zo lang als Rayburn diende en wier greep op het Huis en de president bijna zo legendarisch werd. De MAGA-speakers van nu kunnen niet in hun schaduw staan. Dat eigen mandaat binnen de trias politica hebben zij bijna geheel verspeeld. Ook daarom zullen de 'midterms' van november zo cruciaal blijken.
***
Verder luisteren
250 jaar Verenigde Staten
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8
382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/62bc338c-78f6-4cba-a7ab-1718ce679e81
459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0
513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d60c7997-538c-4064-a0fc-b21dd2e2478d
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a
142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2975aea6-29e6-4756-acfa-b331cbcf4f0c
Grote parlementariërs
473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1aeb5474-57fe-49a8-a98a-d014372079c3
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/06d493a9-b8fd-4fb9-a125-6399192697c0
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/018eaa63-b81a-4b17-9342-e98ee53bf516
221 - Madam Speaker: de spijkerharde charme van Nancy Pelosi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e8781d8f-a367-4df5-9459-ab071fb9e4ac
472 - Winterboekeneditie - Nancy Pelosi 'The Art of Power' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8c25a5e4-9cee-4656-b226-8cbbb6f2c6a5
319 - Lyndon B. Johnson, politiek genie en manipulator van de buitencategorie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a333928b-67b0-4639-bf0e-349f28d0ae9d
202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec961d35-9624-4d6a-ad5d-8d9c6148ed49
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:45:57 – Deel 2
01:02:51 – Deel 3
01:38:21 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op woensdag 18 maart 2026 gaat Nederland weer ter stembus. Dit keer voor de gemeenteraadsverkiezingen. De taak van het lokaal bestuur is door de energietransitie in nog geen tien jaar fundamenteel veranderd. Gemeenten zijn onmisbaar voor het klimaat- en energiebeleid vanwege hun rol dichtbij burgers en bedrijven. Zij zijn de ‘regisseurs van de warmtetransitie' geworden en worstelen met complexe taken en uitdagingen. Van netcongestie tot windmolens en van ruimtegebrek tot slimme isolatie.
Jaap Jansen en PG Kroeger gaan hierover in gesprek met vijf toonaangevende energiewethouders uit vijf heel diverse gemeenten - van high tech wereldstad Eindhoven tot de kleinste in de provincie Noord-Holland, Oostzaan. Van vijf verschillende partijen. In het stadhuis van Eindhoven kruisen zij met elkaar de degens; vertellen van successen en frustraties, maar ontdekken daarbij ook vele thema's waarin ze van elkaar kunnen leren. Tobias van Elferen (D66) uit Nijmegen, Stijn Nijssen (VVD) uit Oostzaan, Rik Thijs (GoenLinks-PvdA) uit Eindhoven, Marco Verloop (SGP) uit Veenendaal en Maaike Zwart (Studenten Techniek In Politiek) uit Delft.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, HollandSolar, NedZero, Energie-Nederland, Netbeheer Nederland, Energie Samen, Energy Storage NL, Energie Beheer Nederland en de gemeente Eindhoven.
En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het Eindhovens Stadhuis is zelf een sterk voorbeeld van concrete aanpak op lokaal niveau van de energietransitie. Het jaren ‘60 monument is recent helemaal verduurzaamd met de meest effectieve snufjes. Wethouder Rik Thijs noemt het een bewijs dat ook moeizame objecten en buurten wel degelijk planmatig verduurzaamd kunnen worden. Inzet op isolatie op deze manier blijft immers de meest concrete, doeltreffende manier van besparing en energietransitie. Eindhoven, Nijmegen en Veenendaal hebben nog een andere fundamentele stap gezet: een eigen publiek energiebedrijf. Na jaren waarin de nadruk sterk lag op geprivatiseerd aanbod zien we grote gemeenten deze omslag maken. Toenmalig energieminister Rob Jetten bepaalde dat warmtebedrijven voor tenminste 51 procent in publieke handen moesten zijn.
Elk van de gemeenten kiest daarbij voor een eigen aanpak. Maar ze zien op allerlei punten vergelijkbare obstakels en uitdagingen. Het dilemma tussen de promotie van individuele keuzes voor warmtepompen en collectief aanbod van warmtenetten is nu echt urgent aan het worden, zegt Maaike Zwart. Groot probleem is dat het rijksgeld voor die netten nog ontbreekt. Vanuit Nijmegen benadrukt Tobias van Elferen dat allianties met woningcorporaties essentieel zijn, omdat daarmee netten voor duizenden woningen tegelijk mogelijk worden. Die corporaties moeten dan wel kúnnen meedoen en geen onvoorziene risico's zien opdoemen. PG merkt op dat deze ontwikkeling in zekere zin een herhaling is van wat Nederland onderging na 1870, toen gemeenten ineens eigen 'gasfabrieken' en andere publieke bedrijven gingen exploiteren.
Bij die warmtenetten kan ingespeeld worden op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe energiebronnen. Veenendaal werkt met aardwarmte als bron voor een nieuwe bouwlocatie. Delft is een echte voorloper bij zulke geothermie, mede dankzij het wetenschappelijk onderzoek van de Technische Universiteit. Dezer dagen werd een omvangrijk nieuw project gestart. In Veenendaal zoekt Marco Verloop zoveel mogelijk samenwerking met bedrijven om hen te motiveren de energietransitie als eigenbelang te erkennen. Energie delen met elkaar en met buurgemeenten helpt daarbij de grootste risico's van netcongestie te omzeilen: 'local for local' opwekken van energie. Beetje cynisch erkent hij dat Vladimir Poetin zich daar als de ijverigste bondgenoot van zijn gemeentebestuur ontpopte.
Het waar mogelijk en met alle middelen omzeilen van netcongestie is een thema waar elk van de wethouders licht wanhopig van wordt. Want hoe uniek elke gemeente ook is, de dreiging van de gevolgen van hardnekkige netcongestie voelen ze allemaal. Een kleine gemeente als Oostzaan heeft dan nauwelijks een apparaat om hier zelf beleid bij te maken. Meeliften met de provincie, met andere medeoverheden en vooral ook slimme trucs durven uithalen zijn de wapens van wethouder Stijn Nijssen in zijn beleidsarsenaal. "Soms moet je gewoon toch de Calimero-kaart trekken”, zegt hij. Maar in Oostzaan en andere gemeenten is ook dat niet genoeg om burgers windmolens op land dichtbij de bebouwing te accepteren. Calimero ontmoet hier NIMBY: niet in mijn achtertuin. Nijssens verzet ontmoet bij zijn vier collega's best wat begrip.
Net zo lastig is de ruimtelijke impact van de energietransitie. Van tienduizenden transformatorhuisjes in buurten en dorpen tot hoogspanningstracés door beschermd landschap, het zijn allemaal concrete realiteiten waar gemeenten voor worden geplaatst. Een wat minder directieve, meer meedenkende houding en communicatie van het Rijk en grote partijen als TenneT wordt regelmatig gemist. Niet minder dringend is de behoefte tijdrovende complexe procedures aan te pakken. Maar ook daar geldt: niet van bovenaf afkondigen zonder de concrete know how bij de gemeenten erbij te betrekken. Marco Verloop zegt het zo: "We hebben straks een circulaire economie of we hebben geen economie meer."
Dat besef kleurt ook de reactie van de vijf wethouders op de komst van het kabinet-Jetten. Gunstig stemt hen de duidelijk positieve toon en het wervend perspectief. Zorgelijk en kritisch vragen ze om 'boter bij de vis'. Rik Thijs vraagt zich zelfs af of het Klimaatakkoord zo nog wel overeind staat.
***
Kijken
De live opname van deze aflevering (met beeld!)
***
Verder luisteren
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/67f2462a-3dff-4dc9-9436-34ee42e75f3c
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887
435 - Klimaat en Groene Groei: Sophie Hermans heeft grote ambities, maar wordt het haar mogelijk gemaakt? https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/435-klimaat-en-groene-groei-sophie-hermans-heeft-grote-ambities-maar-wordt-het-haar-mogelijk-gemaakt
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b6c685db-4cdd-4135-a8b7-f148ede7238d
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4f1a53f7-01a8-482f-9d8d-873ffa005f3d
369 - Klimaatminister Rob Jetten (D66) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
358 - Gesprek over ambitieus klimaat- en energiebeleid met Henri Bontenbal (CDA) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a157fa76-9412-4707-bc3b-f52a157aa6b1
338 - Hoe de stikstofcrisis de energietransitie vertraagt. En: wat intussen wél met sprongen vooruitgaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44ca8c95-3d97-4311-ae55-f56bc5dd165c
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:51 – Deel 2
01:03:23 – Deel 3
01:16:22 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Regeringsverklaring is voor elk kabinet een buitengewoon moment. Het is zelfs de enige keer dat een premier zijn visie mag geven zonder geïnterrumpeerd te worden. Voor de vierde maal in deze eeuw trad een nieuwe premier aan. De debuten van Jan Peter Balkenende, Mark Rutte en Dick Schoof leken veel meer op dat van Rob Jetten dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Elk van hen debuteerde met een hachelijk politiek en staatsrechtelijk experiment. Zoiets lijkt nu warempel een soort van traditie geworden. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren het debat met de nieuwe premier en wie hij daarin wél en wie hij zeker niet was. En zien wat hem nu al onderscheidt van zijn voorgangers in deze eeuw.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van de bioscoopfilm The Wizard of the Kremlin. Boek hier je tickets!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De coalitie van D66, VVD en CDA presenteerde zich als het contra-Schoof verbond. Deze partijen gunnen elkaar hun eigen aard, visie en inhoudelijke verschillen en accenten. In alles wilden zij de voorgaande coalitie doen vergeten. De premier trad natuurlijk, ontspannen, positief en uitnodigend op, maar deinsde er ook niet voor terug de eigen visie te markeren. Rob Jetten was alles wat Dick Schoof niet was en nimmer kon zijn. Allesbehalve de 'slappe hap' die op dag één van zijn bewind elk gezag al kwijt was. Jettens betoog was coherent met een brede blik. Wat eraan ontbrak: de hulpeloze toon die Schoofs gebrek aan politiek repertoire zo pijnlijk maakte.
Voor alle hoofdrolspelers in het debat was het oefenen met nieuwe rollen en rolgedrag én struikelen waar dat af en toe nog onbeholpen gebeurde. Ook Jetten zelf moest aftasten waar en wanneer hij soepelheid kon tonen en hoe hij dit dan zou moeten doen. Het lastigste was hier het thema van een denkbare of onbespreekbare verhoging van de AOW-leeftijd per 2033. Jesse Klaver van oppositiepartij GroenLinks-PvdA bracht een hulpstuk in stelling: de boosheid van de vakbonden. Nu zo'n signaal als wat voorbarig negeren zou geen wijsheid zijn voor het kabinet, maar nu al geïntimideerd buigen evenmin. De polder dicteert immers het regeringsbeleid niet, al is hij wel een onmisbare partner. Na twee uur soebatten kwam Jetten met een combinatie van afremmen en gas geven tegelijk: 'pas op de plaats' en 'opening voor gesprek'. Een ‘Netanyahu-coalitie’ van SGP en Groep-Markuszower liet de D66-premier hiermee slagen. Politieke ironie is bijna een kunstvorm.
De drie minderheidscoalitiepartners D66, VVD en CDA moesten ook nog verkennen welke rol zij zouden spelen. Jan Paternotte (D66) deed dat met verve, maar niet altijd even 'verbindend'. Hoe hij Geert Wilders met 'subsidie voor sjeiks' en FvD-er Lidewij de Vos met brandnetelstruiken geselde was memorabel. VVD'er Ruben Brekelmans leek nog niet echt afscheid genomen te hebben van zijn minsiterschap op Defensie. Henri Bontenbal (CDA) maakte indruk met een breed, principieel betoog over de noodzaak om als coalitie en als parlement in zijn geheel een nieuwe beleidscultuur te leren praktiseren. En daarmee slaagde hij erin openingen te realiseren. Zowel bij de AOW kwestie - die was 'een startpunt'- als bij de wens van GroenLinks-PvdA om een brede 'deal' te kunnen sluiten voor de begrotingen, komende zomer. VVD-minister Eelco Heinen van Financiën zit hierdoor nu klem. D66-minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan nu juist gaan manoeuvreren.
In de oppositie zagen Jaap en PG de verhoudingen opnieuw geschud worden. De oerkracht van Geert Wilders lijkt verdwenen. JA21 dacht eerder oppermachtig te worden dankzij de VVD, maar kon alleen nog een rol claimen door braaf achter SGP en Gidi Markuszower aan te sjokken. De vele fracties en afsplitsingen maken het de coalitie gemakkelijk om op links en op rechts 'fundi's' en 'realo's' uit elkaar te jagen. Die zitten bovendien vaak meer elkaar op de huid dan dat zij de premier het vuur na aan de schenen legden. Vooral Jesse Klaver ging daaronder gebukt. Opnieuw bleek zijn focus op de AOW een recept voor een verdeelde oppositie. Zijn bereidheid om op andere grote thema's 'mee te denken' en Europees en geopolitiek voluit medeverantwoordelijkheid te dragen werd daardoor overschaduwd.
Zo kon Rob Jetten met doordachte gestes aan de Kamer het debat domineren. Bij stikstof, armoede en koopkracht, krachtig EU-beleid - ook met buurland Noordrijn-Westfalen - en steun aan Oekraïne, bij 'fiscale regelingen' deze zomer alsnog en een 'productiviteitsagenda' als actiepunt van de nieuwe 'taskforce Wennink/Draghi/Letta' zette hij nadrukkelijk eigen accenten. Elke minister zal in een 'beleidsbrief' op korte termijn de Kamer een agenda presenteren voor de grote thema’s.
In de eerste dagen van zijn premierschap heeft Jetten in CDA vicepremier Bart van den Brink al een permanent aanspreekpunt gevonden. D66- benjamin Jaimi van Essen (Landbouw) moest nog leren niet elk bon mot van Jetten te voorzien van instemmend knikken.
Rob Jetten kende bij zijn debuut geen zwakke momenten. Laat staan onthutsende blunders zoals Schoof bij diens regeringsverklaring. Alsof hij als Jakub Józef Orliński in zijn debuut de machtsbeluste veroveraar Caesar zong. En hij was evenmin een Rutte. Vragen die om visie vroegen, beantwoorde hij juist gretig. Onmiskenbaar riep hij een andere premier in herinnering. Sterker nog, hij meldde achteloos dat hij beleid benaderde ‘vanuit een positieve grondhouding’. Channelde hij hier Ruud Lubbers? Een ander moment leek dit nog eens te bevestigen. Hoe anders kun je immers verklaren dat hij van diens politieke vriend en leidsman Jan de Koning zijn meest klassieke uitspraak aanhaalde?
***
Verder luisteren
Start kabinetten
565 – Drie ongelijke zuilen en een lege pizzadoos https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/565-drie-ongelijke-zuilen-en-een-lege-pizzadoos
438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d98180ef-659e-4273-a0b1-56bb9c8e23aa
241 – Start investeringskabinet Rutte IV: een breuk met de begrotingstraditie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5baa0eb9-0f91-4d9e-b03f-5c586804aa62
Overleven als minderheid
563 - Als minderheid meerderheden maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/563-als-minderheid-meerderheden-maken
Rob Jetten
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
369 - Rob Jetten wil een ideeënstrijd rond het midden en een lossere verhouding tussen Kamer en kabinet https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
27 – Rob Jetten wil muren slopen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/65595e06-8398-41d3-ba4a-38318beca665
Lubbers en De Koning
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/77d9e173-302f-44cb-9186-d78a4a89592b
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:36 – Deel 2
00:49:58 – Deel 3
01:35:36 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.