Betrouwbare Bronnen

Het is het meest onzichtbare maar strategisch zeer belangrijke netwerk op aarde. De kaart ervan is geheim, maar alles hangt er aan vast, elke dag. Juist daarom is het militair en technologisch hoog sensitief. Vladimir Poetin weet het, Xi Jinping, Donald Trump en Ursula von der Leyen evengoed. Nederland speelt hierbij als thuisbasis van ASML en als kustland aan de Noordzee een essentiële rol.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Katja Bego van Chatham House. Zij schreef het wereldwijd geprezen standaardwerk Deep Connections. The Hidden Battles to Conrol Subsea Cables. Onze mailtjes, bankzaken, Netflix, groene stroom en bovenal onze nationale veiligheid werken slechts dankzij de glasvezelkabels en andere 'dikke tuinslangen' op de oceaanbodem. Poetin en Xi brengen het in kaart en laten hun stromannen alvast oefenen met beschadigen. Een knip door de kabel is het eerste wat gebeurt bij de start van een oorlog. Katja Bego vertelt dat die 'verborgen veldslagen' om de kabelstelsels al in de 19e eeuw werden uitgevochten.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! --> Vrienden kunnen meedingen naar een exemplaar van het boek van Katja Bego!
** Deze aflevering heeft een advertentie van Greenpeace: Er moet een nationaal verbod komen op het produceren en gebruiken van PFAS. Teken de petitie en eis een nationaal PFAS-verbod.**
** Deze aflevering heeft ook een advertentie van Nmbrs: Bevrijd je bedrijf van onnodige complexiteit. Go Go GROW met business software van Nmbrs.**
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Zulke kabels benutte queen Victoria al en maar één soort rubber uit Borneo en Maleisië bleek geschikt voor hun productie. De Britten en hun navy bouwden zo een monopolie en een onstuitbare kennismacht op. Duitse keizer Wilhelm II ervoer hoe dit zijn greep naar de macht al in augustus 1914 afstopte.
De zeshonderd grote, actuele complexen van glasvezelkabels zijn de slagader van communicatie, economie, financiën, dataverkeer en ons entertainment. Zij bereiken de verste uithoeken en hebben uiterst kwetsbare achilleshielen.
Jaarlijks gaat daar zo’n tweehonderd keer iets mis. Dan duiken twintig gespecialiseerde reparatieschepen en duikersteams op die kink in de kabel. Geen wonder dat Poetins militaire inlichtingendienst GRU een speciale afdeling - GUGI - heeft met een berucht schip, de Yantar, dat zulke kabels en knooppunten verkent en probeert te 'bewerken'. NAVO-topman Mark Rutte pronkt met een tegenactie als Baltic Sentry, ‘die het Kremlin haat en waar ik dus gek op ben’.
China is niet minder actief, ook zelfs in de Oostzee tussen Finland, Zweden en Estland. Amerika slaagde in de Koude Oorlog al in pogingen Sovjet-kabels stiekem af te tappen en de EU is onlangs gestart met het Global Gateway programma, zelfs onder de Noordpool. Gek genoeg is Nederland als cruciale gebruiker van 'deep connections' aan de Noordzee laks en bureaucratisch verlamd. Niet handig – zeker ook niet voor ASML en andere toppers in de Nederlandse chipindustrie en high tech sector.
Op de wereldkaart zijn de kwetsbare hotspots van de kabelstelsels vaak nog herkenbaar als een echo van de koloniale imperia van de 19e eeuw. Het Suezkanaal bijvoorbeeld, de Rode Zee en Straat van Hormuz, Singapore, de zeewegen rond Taiwan. Katja Bego waarschuwt ervoor dat de mondiale spanningen en de macht van nieuwe netwerken van satellieten - zoals Starlink van Elon Musk - ertoe leiden dat er een 'splinternet' ontstaat. Met steeds minder diepe verbindingen.
***
Verder kijken


***
Verder luisteren
Hightech ontwikkeling
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
525 – Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken
462 – Allard Castelein moet essentiële grondstoffen veiligstellen
454 – Hoe Nederland als kennisland steeds weer vastloopt in bestuurlijke spaghetti
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens
Europa in het geding
567 – De geschiedenis beukt op Europa's deur
427 – Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
419 – Europa kán sterven – Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
446 – Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
78 – Roberto Viola: Shaping Europe's Digital Future
Wereldwijde impact
571 – Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
578 – Jack Watling over oorlog voeren in een verdeelde wereld
447 – Als Trump wint staat Europa er alleen voor
613 – De staat van de Straat van Hormuz
549 – China en Japan op ramkoers
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:05:06 – Advertentie Greenpeace + Deel 2
00:55:19 – Advertentie Nmbrs + Deel 3
01:33:29 - Deel 4
01:50:07 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rijksoverheid is toegewijd en ijverig, maar ook log en overladen door regels en de uitzonderingen daarop die de regels onuitvoerbaar maken. Het kabinet wil stoppen met symptoombestrijding en ‘fundamenteel eenvoudiger werken’ en ‘Haagse muren doorbreken’. En daarbij meteen €3,5 miljard besparen op de overheidsdiensten. Lukt dat en kan dat allemaal tegelijk, vragen Jaap Jansen en PG Kroeger zich af. Ze praten er over met Bart Snels, in opdracht van het kabinet kwartiermaker van de taskforce slagvaardige overheid en Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer. Plaats van handeling de Dutch Design Week in Eindhoven.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
** Hoeveel PFAS zit er in het kraanwater bij jou? Doe de kraanwatercheck van Greenpeace en ontdek hoeveel PFAS er in jouw postcodegebied is gemeten **
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid) stuurde op 26 oktober een brief hierover naar de Tweede Kamer. Volgens Bart Snels moet de taskforce het regelperfectionisme aanpakken en de oorzaken van de overladen overheid. Hij wil de ‘rommelzolder’ van honderden voorschriften en detailpunten opruimen. Daarvoor komt er jaarlijks een vereenvoudigingswet. Pieter Duisenberg onderstreept dat blijkbaar alleen zo de ministeries tot heldere doelstellingen kunnen komen: "Teleurstellend is bijvoorbeeld hoe Defensie daar niets van bakt, hoewel het reusachtige investeringen moet plannen. En ook Onderwijs niet."
De complexiteit zit de overheid in de weg, zegt Snels. Denk aan de hardnekkigheid van 'ondoelmatige fiscale regelingen' die niet alleen tientallen miljarden euro’s verspillen, maar ook menskracht en controlewerk opsouperen. In het sociaal domein lopen vele vormen van hulpverlening elkaar in de weg – daarmee worden mensen uiteindelijk niet geholpen. Bij het beveiligen van de Noordzeebodem - kabels, energie, defensie - verlamt onduidelijkheid over bevoegdheden de slagvaardigheid, gispt Duisenberg de betrokken diensten.
Belangrijker dan ambtelijke discussies over 'welke zelfstandige bestuursorganisatie gaat waarover’, noemt Snels de cultuur van samenwerking met uitvoerders en medeoverheden. Met Alexander Pechtold schreef Snels een boek over de ervaringen van publieke dienstverleners. In de politiek worden zij niet gezien en op de ministeries niet begrepen.
Uitvoeringsorganisaties worden vaak pas in de eindfase van het beleid maken gevraagd mee te kijken. Terwijl bijvoorbeeld bij spoedwetgeving tijdens de covid-pandemie bleek dat de omgekeerde werkwijze zeer effectief was en - inderdaad - wél slagvaardig.
Slagvaardigheid als normstelling vereist een zelf-kritischer politiek milieu. Doorwrochte uitvoeringstoetsen bij wet- en regelgeving doen de ogen daar zelden glanzen. Stoere aankondigingen of aanklachten vullen daarentegen de talkshows. Als de Tweede Kamer serieus minder regels en detailzucht wil, zal zij als wetgevende macht moeten leren daarnaar te handelen. Bijna vijfduizend moties per jaar zijn geen uitdrukking van een cultuur van 'de politiek doet het wat en de uitvoering het hoe', zoals het kabinet het graag zou willen.
Het 'doorbreken van Haagse muren' kan onspectaculair toch zeer slagvaardig gebeuren. Maar dat vereist wel daadkracht. Zoals bij het saneren van de vele 'documentmanagementsystemen' binnen de rijksoverheid of het lange termijn investeringsbeleid frustrerende kasstelsel. De rijksoverheid verdient een redesign.
***
Verder luisteren
Overheid en beleid voor de lange termijn
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis’
112 – Snels en Sneller: Tweede Kamer moet uitgaven strenger controleren
554 – Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere
446 – Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
Dilemma’s en uitdagingen
120 – Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan
445 – Chaos en onrecht in het sociale stelsel
226 – In het oog van de orkaan: Roel in ’t Veld over wat er mis is met politiek en bestuur
222 – Na de kindertoeslagaffaire. Hoe Nederland rechtsstaat en democratie kan verbeteren. Gesprek met Richard Barrett van de Venetië Commissie
147 – De kindertoeslagaffaire: het ging al mis bij de wetgeving
Denkers
210 – Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
208 – Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:07:30 - Advertentie Greenpeace
00:09:02 - Deel 2
00:38:19 – Deel 3
01:10:50 – Deel 4
01:27:40 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tussentijdse verkiezingen zijn een vast gegeven in de Amerikaanse democratie. Zeker halverwege de tweede termijn van een president is hun impact vaak groot. De uitkomsten wijzen dan vaak al in een nieuwe richting die het land ook voor een nieuwe president de voorkeur geeft. Dat lijkt ook het geval voor het post-Donald Trump tijdperk vanaf 20 januari 2029.
Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken met Amerika-deskundige Pirmin Olde Weghuis de vele historische en actuele finesses die nu aan de orde zijn. Waar moeten we op letten en op wie? Welke factoren spelen een heel eigen rol?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning **
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Vaak waren kiezers bij de midterms uitgekeken op de zittende president. Nieuwe presenteerden zich. Net als Trump nu moesten ook George W. Bush en Barack Obama beleven dat hun partijgenoten hen liever niet meer in hun buurt zagen.
Vanuit de historie zijn ditmaal de midterms van 1874, 1934 en 1966 zeer instructief. In die jaren bepaalden deze verkiezingen een grote wending in de koers van het land. In 1874 speelden corruptie, ontevreden zuidelijke staten en een diepe depressie een hoofdrol. President Ulysses Grant verloor de greep op het Congres en de Democraten wonnen afgetekend. Daarmee werden de burgerrechten van de voormalige slaven drastisch en voor vele decennia teruggeschroefd.
1934 gaven de kiezers Franklin D. Roosevelt hun vertrouwen hoewel de zware depressie nog lang niet opgelost was. Zo kon hij zijn 'New Deal' en vervolgens zijn internationale beleid voortzetten. De gevolgen hebben de wereldgeschiedenis getekend. Zo ook die van 1966. Lyndon B. Johnson kreeg zware klappen wegens zijn burgerrechten-hervormingen en de Vietnamoorlog. Het werd twee jaar later dan ook het begin van een lange reeks van Republikeinse presidenten als Richard Nixon en Ronald Reagan tot aan 1992.
Zal 2026 ook zo’n richting wijzende uitslag laten zien? Veel van die historische aspecten van destijds zien we nu weer. Veel hangt af van factoren als de opkomst en dus de mobilisatie van kiezers. Blijven ontevreden Republikeinen thuis? Switchen woedende hispanic kiezers massaal naar de Democraten? Of juist ook de rurale kiezers in het Midden-Westen die het gelag betalen van Trumps oorlog bij de Straat van Hormuz? Vertaalt zijn ongekende impopulariteit zich in een scherpe wending weg van de Make America Great Again-beweging en de Republikeinen?
Welke staten gaan verrassen; het verschil maken in het Congres of laten nieuwe politieke sterren schitteren? Gebiologeerd kijkt iedereen naar het machtige Texas. Schuift dat na bijna 40 jaar naar links? Voor 2028 zou dat een politieke omwenteling van formaat zijn. Zal de eloquente Jon Ossoff in Georgia zo'n triomfale herverkiezing winnen in de Senaat dat hij voor 2028 een topkandidaat voor het Witte Huis is? Wordt het vrome boerenstaatje Iowa ineens de verrassing? Of juist conservatief South Carolina door een funest slechte MAGA-score?
Pirmin Olde Weghuis wijst op vaste swing states als Michigan en Pennsylvania, waar de Democraten hun positie moeten bevestigen. En natuurlijk is, als altijd, Wisconsin cruciaal.
En wat gebeurt ná de uitslag? Trump zal nimmer erkennen dat hij zélf verloor. De schuld krijgen anderen. En daar moeten wij zeer alert zijn. We zien nu al dat hij Volodymyr Zelensky slachtoffert door met Poetin gemene zaak te maken. Hoe gek het ook klinkt: juist een Democratische overwinning kan het daardoor juist Europa en de NAVO lastig maken. Zijn wij en Mark Rutte daarop voorbereid?
***
Verder luisteren
Amerikaanse verkiezingen
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/494-trumps-aanval-op-de-geschiedenis-en-de-geest-van-amerika
570 - 250 jaar VS en Huis van Afgevaardigden (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/570-250-jaar-leiderschap-in-het-amerikaanse-huis-van-afgevaardigden
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/497-de-krankzinnige-tarievenoorlog-van-donald-trump
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/481-donald-trumps-nieuwe-idool-william-mckinley-de-tarievenkoning
457 – Harris of Trump: de hete fase in de strijd om het Witte Huis
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/457-harris-of-trump-de-hete-fase-in-de-strijd-om-het-witte-huis
206 - 'Aardverschuiving': Michael Wolff over Donald Trumps laatste dagen als president. En: zijn bezoek aan Mar-a-Lago
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/206-aardverschuiving-michael-wolff-over-donald-trumps-laatste-dagen-als-president-en-zijn-bezoek-aan-mar-a-lago
142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/142-de-smerigste-verkiezingscampagnes-in-de-amerikaanse-geschiedenis
263 - De Amerikaanse Burgeroorlog: de overwinning van Abraham Lincoln en Ulysses Grant (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/263-de-amerikaanse-burgeroorlog-3-de-overwinning-van-abraham-lincoln-en-ulysses-grant
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies (met Pirmin Olde Weghuis)
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/281-fourth-of-july-amerika-reisgids-voor-politieke-junkies
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen!
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/133-amerikaanse-presidenten-boeken-die-je-volgens-pg-m-et-lezen
Gevolgen voor hier
487 - Donder en bliksem in het Oval Office
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/487-donder-en-bliksem-in-het-oval-office
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/476-trump-ii-en-de-gevolgen-voor-europa-en-de-navo
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/447-als-trump-wint-staat-europa-er-alleen-voor
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/575-nederland-staat-niet-langer-op-het-menu-maar-zit-aan-de-hoofdtafel
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:48 – Deel 2
01:21:28 – Deel 3
01:47:31 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ter rechterzijde van de VVD is het landschap druk en dynamisch. Al decennia leeft de overtuiging dat daar de velden wit zijn om te oogsten, maar ook toen PVV, NSC en BBB in samenwerking met de VVD de schuren wilden vullen bij Schoof ging alles weer meteen mis. Coherentie en saamhorigheid blijken op de radicale rechterflank onhaalbaar. Toch doet Mona Keijzer met haar Project 2029 een volgende poging. Zou zij wél slagen?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
** Wil je weten welke eerste of volgende stap je kunt zetten om je huis comfortabeler en klaar voor de toekomst te maken? Kijk op Verbeterjehuis.nl voor betrouwbare, onafhankelijke informatie en hulp bij het verduurzamen van je woning **
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
De politieke historie vertelt van vele pogingen tot krachtenbundeling op rechts. Tegen 'ultralinks', tegen 'vaag compromis' en van vreemde smetten vrij. Allen mislukten door eenzelfde patroon in hun politieke cultuur. Ook in de voorbije vijfentwintig jaar, post-Pim Fortuyn.
De ontstaansgeschiedenis en drijfveren van zulke partijen zijn gedomineerd door onmin, afsplitsingen, uitsluiting en afkeer. Velen waren een residu van eerdere pogingen tot rechtse groepsvorming of wrakhout van een politieke schipbreuk van hun oprichters. Dat zag je bij Rita Verdonk en Pieter Omtzigt, bij Wybren van Haga en Keijzer zelf. Het patroon van de PVV en TON die ontstonden door scheuringen bij de VVD tot JA21 waarin zich restanten van de LPF en afsplitsers van FvD, BBB, PVV en NSC verzamelden.
Het gevolg is dat ze ondanks hun afkeer van van alles elkaar vaak nog dieper haten en de wonden van hun botsingen blijven koesteren. De dynamiek van het rechtse landschap is dan ook contrair aan de ambitie tot krachtenbundeling. Bewust verwerpen zij consensus, polderen, elkaar wat gunnen, dialoog en compromis. Dat is immers oude bestuurscultuur, dus slappe hap. Mona Keijzer vormt er zelf een patent voorbeeld van met haar ontslag uit Rutte III en haar Werdegang bij BBB en in de Schoof-coalitie.
Project 2029 claimde met dialoog over inhoud te beginnen en dan coöperatieve groepen geestverwanten te verzamelen. Feitelijk begon het met een symposium over een proces tegen de staat wegens ‘de gevolgen van massa-immigratie'. Niet inhoud maar procedures, niet dialoog maar uitsluiting.
Mona Keijzer ging op tournee om leden te werven. Bij NSC voelde dat toch een beetje als lijkenpikkerij; klassiek politiek kannibalisme als bekend patroon op de rechterflank. Van de krachtenbundeling lijkt vooralsnog niet veel te komen. Voor Geert Wilders is Keijzer lucht, Henk Vermeer en Caroline van der Plas willen niets meer van haar weten, JA21 heeft haar niet nodig en Gidi Markuszower wacht af. Alleen Van Haga is positief, maar die kan niet eens een zetel inbrengen.
Niettemin lijkt Keijzer vastbesloten tot deelname aan de Provinciale verkiezingen en daarna aan die voor de Eerste Kamer. Er zijn 3.000 leden, zegt ze, en per provincie heeft ze twintig à dertig kandidaten.
Uit de historie van partijfusies zijn essentiële voorwaarden voor succesvolle krachtenbundeling te herleiden. Die lijken hier afwezig. Ook haar eigen historie geen garantie voor succes. Dwarsliggerij leidde tot een uniek ontslag als CDA-staatssecretaris. Als BBB-vicepremier maakte ze amok over de opdeling van de erfenis van de vertrokken asiel en migratie-minister Marjolein Faber. BBB verloor met Mona Keijzer als prominent gezicht twee keer fors. In plaats van solidariteit koos zij op het dieptepunt afsplitsing.
De inhoudelijke ambitie van Project 2029 is pover. Het startdocument bevat niet één oorspronkelijk idee. Veel ervan is geleend uit PVV- en NSC-betogen. Deze nieuwe poging tot succesvolle eenheid op rechts herinnert nog het meest aan Trots op Nederland van Rita Verdonk.
***
Verder luisteren
560 - Een zwarte dag voor de PVV
550 - Dick Schoof, een premier om van te leren
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land
511 - De val van het kabinet-Schoof
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
438 - Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag
332 - De lange kleurrijke traditie van ‘Boerenpartijen’
169 - Vijftien jaar Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders
152 - De 19e-eeuwse wortels van Forum voor Democratie
65 - ‘Vroeger was alles beter’, PG Kroeger: nostalgie als strategie en politiek wapen
31 - Populisten tot mislukken gedoemd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:27:08 – Deel 2
00:56:20 – Deel 3
01:12:09 – Einde



See omnystudio.com/listener for privacy information.

De belangrijkste verkiezingen van Europa zijn in aantocht. Wie volgt in mei 2027 Emmanuel Macron op? Hoe ziet de Frans-Duitse as er straks uit? Jaap Jansen en PG Kroeger belichten de allereerste president van Frankrijk, die overigens na vier jaar opnieuw een keizerrijk uitriep. De lessen van Napoleon III zijn kleurrijk, verrassend en actueel.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
** Bevrijd je bedrijf van onnodige complexiteit. Go Go GROW met business software van Nmbrs **
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De eerste president van de Franse Republiek kende een avontuurlijk leven als weinig anderen. Hij deed pogingen tot staatsgreep waarvan één slaagde, leefde als jongen als balling in een kasteeltje in Zwitserland en daarna in Amerika, Italië en Londen. Maar hij begon als prinsje in Holland, want zijn vader was de eerste koning hier, Lodewijk Napoleon, de broer van Napoleon Bonaparte, die dus de oom was van het ventje.
Charles Louis Napoléon Bonaparte, zoals zijn volledige naam was, deed actief mee aan de revolutie van 1848, werd lid van de Assemblée en kandideerde zich als president van de nieuwe, democratische Republiek. Hij voerde een uitgekiende populistische campagne en zette de faam en 'grandeur' van zijn naam schaamteloos in. Hij won de eerste ronde in één klap met ruim 74 procent van de stemmen. Het mandaat van het Franse volk was verpletterend.
Democraten als Alexis de Tocqueville wantrouwden hem dan ook van nature. Niet zonder reden, want het kersvers staatshoofd bouwde een eigen politiek netwerk in heel de Republiek, was gul naar minvermogenden, boeren en kleine winkeliers en zette een megalomaan project in gang om Parijs te renoveren als mooiste stad ter wereld.
Met een coup en twee referenda liet hij zich uitroepen tot keizer Napoleon III toen zijn grondwettelijke termijn in 1851 ten einde liep. Tocqueville en vele van zijn geestverwanten werden bruut aangepakt. De nieuwe keizer ging direct in bonapartistische stijl aan de slag en accepteerde geen blokkades. Zijn beleid gaf Frankrijk dynamische impulsen, zijn 'tweede keizerrijk' was – net als dat eerste van zijn oom - allerminst reactionair of bedaagd.
Het herontwerp van Parijs werd met elan opgepakt door baron Georges-Eugène Haussmann en zo nodig tiranniek en via creatieve bekostiging doorgedrukt. De moderne infrastructuur, het OV, frisse lucht dankzij parken als groene longen, water en riolering, monumentale pleinen en uitzichten, brede boulevards en extraverte monumenten zoals 'l Opéra' zetten tot op de dag van vandaag het keizerlijk stempel op de lichtstad.
Napoleon III sloeg uiteraard ook zijn adelaarsvleugels uit over het wereldtoneel. Leger en vloot moesten schrik aanjagen. Koningin Victoria werd een vriendin, tsaar Nicolaas I in de pan gehakt en avontuurlijke koloniale expansie gaf het nieuwe imperiale imago glans. Algerije, Indochina, de Zwarte Zee en Mexico werden objecten van zijn mondiale ambitie. Hij wilde zijn oom overtreffen.
Een nieuwe opponent had dit door. De Pruisische kanselier Otto von Bismarck bespeelde de keizer als een viool. Hij stortte hem geopolitiek en militair in het verderf. Het keizerrijk werd in 1870 binnen enkele maanden door de Pruisen overweldigd. Napoléon III werd daarna in een Duits kasteel opgesloten en mocht uiteindelijk als balling zijn dagen slijten in de buurt van Victoria. In Parijs ontbrandde een communistische opstand, die met geweld werd neergeslagen door het leger van de Derde Republiek.
Kijk je naar de Franse presidenten van de Vijfde Republiek sinds 1958, dan is het verrassend hoezeer juist Napoleon III in allerlei opzichten en kenmerken hun voorloper is. De president is een soort monarch die vaak probeert te scoren als een populist, komt met Grands Travaux, zet referenda in als machtsmiddel en pakt militair uit ook al moet hij voor al die dingen 'avontuurlijk begroten’.
***
Verder luisteren
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
57 - Alexis de Tocqueville
584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
602 – De enkelband van Jordan Bardella
567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen
534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
284 - Komt onder Macron een einde aan De Gaulles Vijfde Republiek?
45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand
35 - Charles De Gaulle
28 - De relatie Nederland-Frankrijk
200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:34:08 – Deel 2
01:00:52 – Deel 3
01:25:56 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.