Studio Tegengif

AI is geen toekomstmuziek meer, maar een macro-economische kracht. Deze week verloor Google bijna 500 miljard dollar aan beurswaarde door zijn eigen AI-antwoorden, meldde het CBS dat Nederland groeit dankzij AI en bereidt Anthropic een beursgang voor met een prospectus vol waarschuwingen. In aflevering 149 stellen we de Tegengif-vraag: wie verdient eraan, wie betaalt de rekening en wie houdt de controle?

We bespreken hoe Google met AI Mode zijn eigen melkkoe aanboort, en of de miljardeninvesteringen in datacenters een stevig fundament vormen of een bubbel. We kijken naar Mistral als Europees alternatief en naar de vraag of de overheid bewust duurder moet inkopen voor digitale soevereiniteit. Overheden in de EU besteden ongeveer 14% van het bbp via aanbestedingen, en dat is een hefboom die nu vooral op laagste prijs wordt ingezet.

Nederland groeit met 0,6% in het derde kwartaal, maar meer dan de helft van die groei komt uit de machine-industrie, met ASML voorop, terwijl de werkloosheid oploopt en huishoudens nauwelijks meer uitgeven. Dat zet de vraag op scherp of groei die op één bedrijf en één mondiale hype leunt kracht is of kwetsbaarheid. Daarbij halen we het Chinese vijfjarenplan erbij, waarin AI de hele economie in moet, en een scenariostudie van TS Lombard over hoe de AI-bubbel kan barsten.

Tot slot gaat het over Defensie: van Palantir af binnen twee jaar, terwijl de NAVO er juist dieper in stapt. Wie heeft de knop bij autonome wapens, de commandant of de leverancier? En wat kan de politiek hier concreet aan doen?

Deze aflevering werd gemaakt met ondersteuning van Wim Brons van remotepodcast.nl. Een aanrader voor als je op afstand een podcast wil maken met fantastische geluidskwaliteit en nu ook videokwaliteit.

Zoals je van Studio Tegengif verwacht proberen we complexe zaken toegankelijk te bespreken.

Wil je ons steunen? Dat kan: je kunt vriend van de show worden: https://vriendvandeshow.nl/studio-tegengif

***SHOWNOTES***

TS Lombard: The Perkins Report
https://hub.tslombard.com/the-perkini-report

NOS, Beurspapieren Anthropic vol grote waarschuwingen
https://nos.nl/artikel/2636916-beurspapieren-anthropic-vol-grote-waarschuwingen-maar-dat-deert-beleggers-niet

CBS, Nederlandse economie groeit met 0,6%
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2026/44/economie-groeit-met-0-6-procent-in-derde-kwartaal-2026

Quarterly results ASML Q3 2026 (SEC 6-K)
https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0000937966/000162828026065813/pressreleasefinancialresul.htm

DigiChina Stanford: Technology in China’s 15th Five-Year Plan
https://digichina.stanford.edu/work/forum-technology-in-chinas-15th-five-year-plan/

BISI: Evaluating China’s AI ambitions under the 15th Five Year Plan
https://bisi.org.uk/reports/evaluating-chinas-ai-ambitions-under-the-15th-five-year-plan

Open Future: Public Procurement as a Strategic Lever for Digital Sovereignty
https://openfuture.eu/publication/public-procurement-as-a-strategic-lever-for-digital-sovereignty/

Europese Commissie: aanbestedingsrichtlijnen en uitgaven van 14% van het bbp
https://ec.europa.eu/newsroom/mytent_t/redirection/item/862363/en/4109

Waarom kunnen onze kinderen steeds slechter lezen?

Bijna vier op de tien Nederlandse vijftienjarigen halen het basisniveau lezen niet meer. Tot 2012 hoorde Nederland nog bij de wereldtop; inmiddels zakte de leesscore en zitten we in Europa bijna onderaan. Het Ministerie van OCW belooft beterschap "over drie jaar", maar het vorige miljardenplan leverde volgens de staatssecretaris zelf onvoldoende op. Wat gaat hier mis?

Iedereen heeft een schuldige klaar: de smartphone. Maar waarom zakt Nederland dan zo veel harder dan landen waar kinderen net zo vaak op hun telefoon zitten? In deze aflevering leggen we de cijfers onder het vergrootglas en in de voorbereiding gingen we in gesprek met de mensen die elke dag voor de klas staan. Zij vertellen wat er verdwenen is uit het leesonderwijs, waarom begrijpend lezen een trucje werd en wat er volgens hen écht nodig is om het tij te keren.

Een aflevering voor iedereen die wil weten of dit een onderwijsprobleem is, of een maatschappelijk probleem dat we stilletjes bij de school hebben neergelegd.

Deze aflevering werd gemaakt met ondersteuning van Wim Brons van remotepodcast.nl. Een aanrader voor als je op afstand een podcast wil maken met fantastische geluidskwaliteit.

Zoals je van Studio Tegengif verwacht proberen we complexe zaken toegankelijk te bespreken.

Wil je ons steunen? Dat kan: je kunt vriend van de show worden: https://vriendvandeshow.nl/studio-tegengif

***SHOWNOTES***

Kamerbrief Resultaten PISA-2025
https://app.1848.nl/static/pdf/b0/81/b0815b8a696fca7e050c6cedc601c6ac33244b2b.pdf

VO-raad – PISA bevestigt noodzaak gezamenlijke aanpak van taal- en leesonderwijs
https://vo-raad.nl/nieuws/pisa-bevestigt-noodzaak-gezamenlijke-aanpak-van-taal-en-leesonderwijs

VO-raad – Staatssecretaris plaatst lezen en taal met stip bovenaan de agenda
https://vo-raad.nl/nieuws/staatssecretaris-plaatst-lezen-en-taal-met-stip-bovenaan-de-agenda

Erasmus Universiteit Rotterdam – Waarom gaat de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren achteruit?
https://www.eur.nl/nieuws/waarom-gaat-de-leesvaardigheid-van-nederlandse-jongeren-achteruit

IO+ – "Kilometers breed, centimeters diep": ons onderwijs deugt niet
https://ioplus.nl/nl/posts/kilometers-breed-centimeters-diep-ons-onderwijs-deugt-niet

ESB – Dalende leerprestaties aanleiding tot aanpassing onderwijscurriculum
https://esb.nu/dalende-leerprestaties-aanleiding-tot-aanpassing-onderwijscurriculum/

ESB – Snel herstel uit leescrisis mogelijk, tonen Japan en Turkije
https://esb.nu/snel-herstel-uit-leescrisis-mogelijk-tonen-japan-en-turkije/

Universiteit Leiden – Sturen op Begrip: Effectief Leesonderwijs in Nederland
https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A3567188/download

Tweede Kamer – Initiatiefnota "Lezen voor je leven"
https://berthub.eu/tkconv/getraw/2025D29435

NOS – Boekenweek van start, leesvaardigheid jongeren blijft zorgenkindje
https://nos.nl/l/2559236

Hart van Nederland – Bijna 4 op de 10 scholieren halen het basisniveau lezen niet
https://www.hartvannederland.nl/advies-en-tips/opvoeding/artikelen/scholieren-basisniveau-lezen

DutchNews – Dutch children's literacy falls further behind European average
https://dutchnews.nl/2026/09/dutch-childrens-literacy-falls-further-behind-european-average

Allecijfers.nl – PISA-scores per land
https://allecijfers.nl/pisa-scores/

In september 2026 haalt de Duitse Alternative für Deutschland 43,8 procent in Sachsen-Anhalt — een historische winst die Europa schokt. Achter de schreeuwerige reacties schuilt een lastige vraag: hoe reageert een democratische rechtsstaat op een extreem-rechtse verkiezingsoverwinning? Wouter Welling, Wimar Bolhuis en Randy Martens graven onder de oppervlakte van de paniek.

Sachsen-Anhalt verliest decennialang inwo­ners, werkgelegenheid, toekomst. De AfD antwoordt met een simpel verhaal: schuldig zijn migratie en een verwijderde elite. Dat klopt rationeel gezien niet en biedt geen langere termijn oplossing, maar het AfD-frame raakt wel iets wat voelt als hoop voor sommige groepen.

De werkelijke vraag is dus niet "Hoe bestrijden we dit?" maar "Hoe antwoorden we erop?" Deze aflevering ontkracht het populaire frame dat AfD-kiezers teleurgestelde linkse kiezers zijn (ze zijn vooral voormalig-CDU en niet-stemmers), toont hoe politici radicaler zijn dan hun electoraat, en betoogt waarom noch volledig aansluiting, noch puur tegenspreken de oplossing is. De juiste route: gevoeld verlies erkennen, maar zeggen welke diagnose klopt en een beter perspectief bieden. Dit is geen alarmisme, maar hard kijken naar wat werkelijk speelt — en wat links voorbij gaat.

Deze aflevering werd gemaakt met ondersteuning van Wim Brons van remotepodcast.nl. Een aanrader voor als je op afstand een podcast wil maken met fantastische geluidskwaliteit.

Zoals je van Studio Tegengif verwacht proberen we complexe zaken toegankelijk te bespreken.

Wil je ons steunen? Dat kan: je kunt vriend van de show worden: https://vriendvandeshow.nl/studio-tegengif

***SHOWNOTES***

‘Was Francis Fukuyama Right All Along?’, New York Times, https://www.nytimes.com/2026/09/11/opinion/ezra-klein-podcast-francis-fukuyama.html

‘AfD behaalt 43,8 procent in Saksen-Anhalt’, Duitsland Instituut, https://duitslandinstituut.nl/artikel/68265/reacties-op-afd-zege-van-gut-gemacht-tot-slecht-nieuws

‘Economische achtergrond: Sachsen-Anhalt in verandering’, Duitsland Instituut, https://duitslandinstituut.nl/artikel/68247/patstelling-saksen-anhalt-zet-politiek-onder-druk

‘Reacties in Nederland: Rob Jetten en Geert Wilders’, https://nieuws.nl/buitenland/polen-en-frankrijk-noemen-duitse-winst-afd-zorgwekkend-signaal

‘Internationale reacties’, EenVandaag (AVROTROS), https://eenvandaag.avrotros.nl/artikelen/wat-winst-van-afd-in-duitsland-voor-rest-van-europa-betekent-normaal-in-21ste-eeuw-164733

‘Wat beoogt de AfD als ze aan de macht komt?’, https://duitslandinstituut.nl/artikel/68328/dit-wil-de-afd-als-ze-gaat-regeren-in-saksen-anhalt

‘Björn Höcke: veroordelingen en controverses’, https://duitslandinstituut.nl/artikel/68124/we-gaan-gevaar-van-afd-regering-direct-merken

‘Alice Weidel en de politieke dynamieken in de AfD’, Volkskrant, https://nl.volkskrant.nl/buitenland/politieke-carriere-van-afd-leider-alice-weidel-botst-frontaal-op-de-realiteit-van-haar-priveleven

‘AfD-programma Sachsen-Anhalt 2026’, Duitsland Instituut, https://duitslandinstituut.nl/artikel/68328/dit-wil-de-afd-als-ze-gaat-regeren-in-saksen-anhalt

‘AfD’, Wikipedia, https://nl.wikipedia.org/wiki/Alternative_für_Deutschland

Deze keer bespreken we de Clingendael Defensiebarometer 2026 — en met extra actualiteit, want Wimar is begonnen als Tweede Kamerlid en heeft als portefeuille: defensie.

Nederlanders willen gemiddeld meer geld naar defensie, maar vertrouwen de uitvoering niet. Nederlanders steunen een dienstplicht, maar willen er zelf niet voor naar het front. En Nederland leunt op de VS voor zijn veiligheid, terwijl het vertrouwen in diezelfde VS grotendeels weg is. Nederlanders willen meer uitgeven, maar willen er niet voor bezuinigen op zorg en sociale zekerheid.

Deze spanningen leggen we deze aflevering langs de meetlat. Hoe kunnen we onze defensie slagvaardig vormgeven volgens de wensen van de Nederlanders?

Deze aflevering werd gemaakt met ondersteuning van Wim Brons van remotepodcast.nl. Een aanrader voor als je op afstand een podcast wil maken met fantastische geluidskwaliteit.

Zoals je van Studio Tegengif verwacht proberen we complexe zaken toegankelijk te bespreken.

Wil je ons steunen? Dat kan: je kunt vriend van de show worden: https://vriendvandeshow.nl/studio-tegengif

***SHOWNOTES***

Clingendael, Defensiebarometer, https://www.clingendael.org/publication/clingendael-defensiebarometer-meer-veiligheid-maar-tegen-welke-prijs

Niet één crisis, maar een sluipend proces: minder vertrouwen, minder bereik, minder publieke infrastructuur. In deze aflevering ontleden we waarom Nederlanders massaal afhaken van het nieuws — en waarom dat veel dieper zit dan "mensen hebben er geen zin meer in en scrollen lekker door”.

Studio Tegengif duikt in de structurele oorzaken achter het tanende vertrouwen in nieuws: van aanbevelingsalgoritmes die het publieke debat sturen en de opkomst van AI als media wegwijzer tot een verharde politieke cultuur die zichzelf op sociale media opjut. Met inzichten uit het Digital News Report 2026, de WRR en onderzoek naar hoe Kamerleden zelf bijdragen aan de verharding online.

We spreken ook over Wimars nieuwe rol als lid van de Tweede Kamer en hoe we daar mee om zullen gaan.

Deze aflevering werd gemaakt met ondersteuning van Wim Brons van remotepodcast.nl. Een aanrader voor als je op afstand een podcast wil maken met fantastische geluidskwaliteit.

Zoals je van Studio Tegengif verwacht proberen we complexe zaken toegankelijk te bespreken.

Wil je ons steunen? Dat kan: je kunt vriend van de show worden: https://vriendvandeshow.nl/studio-tegengif

***SHOWNOTES***

Digital News Report Nederland 2026: Interesse en vertrouwen in nieuws daalt https://www.villamedia.nl/artikel/digital-news-report-nederland-2026-interesse-en-vertrouwen-in-nieuws-daalt 

NRC Opinie, ‘De NPO is een makkelijke prooi voor de Belgen, klaar om te worden opgepeuzeld’ 
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/06/19/de-npo-is-een-makkelijke-prooi-voor-de-belgen-klaar-om-te-worden-opgepeuzeld-a4929965 

Volkskant, ‘Ze worden volop doodgewenst, beledigd en bedreigd, maar politici zitten in de houdgreep van X’
https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2026/x-social-media-bedreigingen-politici-onderzoek~v3016728/ 

Stichting Democratie en Media, Brief aan de informateur namens de Nederlandse mediasector
https://sdm.nl/brief-aan-de-informateur-namens-de-nederlandse-mediasector/ 

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) rapport ‘Aandacht voor media. Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies’ 
https://www.wrr.nl/documenten/2024/10/03/aandacht-voor-media

Kamerbrief 2026, ‘Sociale media en inmenging democratie’
https://app.1848.nl/document/tkapi/588179 

Rathenau Instituut, ‘Inmenging in publiek debat rond verkiezingen is met social media eenvoudig’ 
https://www.rathenau.nl/nl/digitalisering/naar-een-nieuwe-verhouding-tot-technologiebedrijven/inmenging-publiek-debat-rond-verkiezingen-met-social-media-eenvoudig 

Commissariaaat voor de Media, ‘Hoe toezicht en beleid aanbevelingsalgoritmes van sociale media kunnen verbeteren’ 
https://www.cvdm.nl/documents/3845/Toegankelijk_Rapport_Naar_democratisch_gezonde_feeds.pdf 

Haye Hazenberg, ‘AI Could Give Democracy Its Biggest Boost in a Generation’
https://hayehazenberg.substack.com/p/ai-could-give-democracy-its-biggest