De Publieke Ruimte

Zo'n twee jaar geleden verscheen het rapport 'De gebroken belofte van de rechtsstaat'. Dit rapport van de Staatscommissie Rechtsstaat bevatte 10 verbetervoorstellen voor het onderhoud van de rechtsstaat met oog voor de burger. Wat is er van deze voorstellen terecht gekomen? Wat doet het nieuwe kabinet met de aanbeveling om het contact met burgers te verbeteren? En hoe kunnen ambtenaren in hun dagelijkse werk de verbetervoorstellen nu al toepassen? Martijn en Otto spreken met Marc Hertogh, vicevoorzitter van de Staatscommissie Rechtsstaat en hoogleraar rechtssociologie, en André Verburg, rechter bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en hoogleraar Rechtsbescherming tegen de overheid.

Op maandag 26 januari vond de Dag van Beleid plaats in de Fokker Terminal in Den Haag. Otto was daarbij te gast en sprak met verschillende sprekers, standhouders en bezoekers. In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaat hij samen met Martijn op zoek naar manieren om de kwaliteit van beleid te verbeteren aan de hand van het Beleidskompas.
Centraal staan de oproepen en beschouwingen van columnist en adviseur Kustaw Bessems. Hij pleit voor meer presentie en urgentie om de manier waarop we beleid maken structureel te veranderen. Ook spreken we met Erik Bezem (directeur-generaal Straffen en Beschermen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid) over opgavegericht werken. En pleit Loes Mulder (Secretaris Generaal van het Ministerie van OC&W) voor topsturing vanuit een gezamenlijke bestuursraad.
Daarnaast veel praktische ervaringen van collega’s over werken vanuit burgerperspectief, participatie, uitvoerbaarheid, doenlijkheid, ambtelijk vakmanschap, publiek leiderschap, gedragsdeskundigheid, beleidskwaliteit en -evaluaties.

Peter Kanne is als senior adviseur betrokken bij onderzoeksbureau Ipsos I&O en is regelmatig te zien als opinie onderzoeker in de media. Hij schreef op persoonlijke titel het boek 'Lang zal ik lekker leven - de genotzuchtige Nederlander: van ik-verslaving naar wij-gevoel.'  Otto en Martijn gaan in deze aflevering met hem op zoek naar de weerbare burger.

Is de Nederlander een genotzuchtige individualist die zich terugtrekt in zijn eigen kleine, genoegzame wereldje? Aan de hand van objectieve cijfers, wetenschappelijk onderzoek en opinieonderzoek schetst Kanne de maatschappelijke context op het gebied van economie, communicatie, gezondheid, duurzaamheid en democratie. Daaruit blijkt telkens dat het systeem – de markt, big tech, een weifelende overheid –consumentisme en genotzucht in stand houdt.

Vraag is of en hoe dit kan worden doorbroken. Met meer overheidsbetutteling en normering? Of met meer gemeenschapszin en oprecht burgerschap? En welke rol kunnen ambtenaren hier zelf in spelen?

Je kunt als beleidsmedewerker wel vanachter je tekentafel een ideale wereld schetsen, maar hoe pakt dit uit in de echte wereld? Hoe houd je in het beleid bijvoorbeeld ook rekening met gedachten, gevoelens en gewoontes die maken dat iemand zich op een bepaalde manier gedraagt?

De inzet van een gedragsdeskundige kan helpen daarop een antwoord te krijgen. Bij het ministerie van Justitie en Veiligheid loopt momenteel een pilot waarin wordt onderzocht in hoeverre het toevoegen van meer gedragsdeskundigheid leidt tot beter beleid. Denk aan beleidseffecten op het gebied van het vuurwerkverbod of het stimuleren van de sociale advocatuur.

Martijn en Otto spreken in deze aflevering over de ervaringen met gedragsdeskundigheid bij het Ministerie van J&V met Eric Bezem, Directeur-Generaal Straffen en Beschermen, gedragswetenschapper Kim van Zoonen en programmamanager van de J&V brede werkagenda Ralph Kleuskens.

Martijn en Otto zijn te gast op het Nationale Ambtenarencongres dat op 6 november werd georganiseerd door CMHF Overheid en A+O fonds Rijk. Het thema van het congres was Tegenspraak. Heb jij de moed om vragen te stellen, om nieuwe perspectieven in te brengen en aan te kaarten wat anders kan? En lukt het jou om open te staan, écht te luisteren en samen te bouwen aan betere besluiten? Vier gasten bespreken in deze aflevering hun perspectief op tegenspraak en geven tips hoe je dit als ambtenaar zelf kunt toepassen. 

Anne-Marie Buijs is programmamanager van het Rijksbrede programma Dialoog en Ethiek en legt uit hoe zij hiermee een open en veilige gesprekscultuur wil bevorderen binnen de overheid. 
Karim Maarek treedt onder andere op als gesprekleider en deelprocesontwerper bij het Nationaal Burgerberaad Klimaat en vertelt hoe hij met Deep Democracy ruimte creëert voor de stem van de minderheid.
Gertie Verreck is directeur van het BCL-instituut en legt uit waarom ons brein tegenspraak al snel als ‘gevaar’ bestempelt, en hoe je dat patroon kunt doorbreken.
En Tim de Zeeuw vertelt over de rol van de Profnar (een samenvoeging van professioneel en hofnar) die leiders en medewerkers van een organisatie een spiegel voor houdt en op zoek gaat naar blinde vlekken, vergelijkbaar met de rol van de hofnar aan het hof van de koning en zijn hovelingen.