De Publieke Ruimte

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte spreken we over de omkering van de verantwoordingsrelatie tussen beleid en uitvoering. Centraal staat het essay ‘Zullen we het eens andersom doen?’ dat Wiljan Hendrikx, senior onderzoeker bij de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) samen schreef met Mark Van Twist, Jesse Dusseljee, Quirine Ganzeboom en Laura Schröer.

Een gesprek over signalen uit de praktijk, de kracht van knelpuntenbrieven en het verschil tussen een losse ‘fix’ en een structurele ‘solve’. Ook een gedachte experiment: Wat gebeurt er als beleidsmakers en bestuurders zich moeten verantwoorden aan de uitvoering over de kwaliteit, uitvoerbaarheid en randvoorwaarden van hun beleid? Kunnen we door een omkering van rollen komen tot een eerlijker en meer wederkerig gesprek?

Otto en Martijn voeren hierover een verhitte discussie met Wiljan Hendrikx. Ook horen we reflecties van Agnes Rutgers van het programma Slagvaardige Overheid, Arjan Widlak, directeur van de Kafkabrigade, en Hans Verweij, directeur projecten bij ICTU.

Een overheid die als één geheel werkt, maakt het ondernemers en burgers een stuk makkelijker met uniforme digitale dienstverlening. Maar hoe komen we uit het mijnenveld van al die versnipperde 'mijn-omgevingen'? Beschikt de overheid over voldoende regie en samenwerking om gestandaardiseerde MijnServices overheidsbreed te hergebruiken?

Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met Thera Olthof (directeur Publiekzaken, Handhaving en Veiligheid bij de gemeente Leiden en voorzitter van de Vereniging Directeuren Publieksdiensten, VDP), Koen Wortmann (manager Digitalisering en Uitvoerbaarheid overheidsbreed bij VNG Realisatie) en Rodrique Engering (bestuursvoorzitter van de Kamer van Koophandel en voorzitter van het Netwerk Publieke Dienstverleners, NPD).

Tijdens het gesprek verkennen de gasten hoe gestandaardiseerde bouwstenen — zoals profiel-, notificatie- en berichtenservices — bijdragen aan de ambities uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Ook bespreken zij waarom de uniforme toepassing van deze services bij gemeenten en uitvoeringsorganisaties nog relatief traag gaat, hoe het krachtenveld rondom gegevensdeling en de AVG werkt, en welke rol digitale wallets kunnen spelen in de toekomst van de publieke dienstverlening.

Een slagvaardige overheid gaat complexiteit te lijf met de jaarlijkse Vereenvoudigingswet. Maar beschikt de overheid al over de benodigde veranderinfrastructuur, -filosofie en -rollen om dat waar te maken? Het is vooral een kwestie van doen! Zo bleek tijdens de vijfde editie van de Dag van de Publieke Dienstverlening, georganiseerd door het Programma Werk aan Uitvoering.

Otto en Martijn gaan in gesprek met Bart Snels (kwartiermaker Slagvaardige Overheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken) en Hans Ouwehand (voorzitter van de Raad van Bestuur van het CAK, die zich inspant voor ‘uitstekende (digitale) dienstverlening’, een van de vier actielijnen van de Slagvaardige Overheid). Daarnaast horen we Staatssecretaris Eric van der Burg over de politieke drive achter deze opdracht.

Tijdens de Dag van de Publieke Dienstverlening, voerden professionals uit beleid en uitvoering diverse trialogen met Eerste en Tweede Kamerleden. Hoe dat is bevallen vertellen Mary Fiers, Barbara Kathmann, Joost Sneller en Robin van Leijen. En Sandra van Thiel (professor public management aan de Erasmus Universiteit) legt uit welke Haagse driehoeken er bestaan, en hoe een trialoog kan helpen om  de gesprekscyclus te verbeteren tussen bestuur, beleid en uitvoering.

De overheid wil meer regie over haar eigen digitale infrastructuur. Niet alleen om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse Big Tech. Maar ook omdat digitale autonomie een democratische randvoorwaarde is. Toch besteden overheden cloudvoorzieningen vooralsnog individueel aan zonder daarbij samen te werken. Dat kan toch anders? Hoogste tijd voor een overheidsbrede soevereine cloudvoorziening en een centrale marktplaats voor cloudtechnologieën.

Martijn en Otto gaan hierover in gesprek met Ron Kolkman, voorzitter van het aanjaagteam Cloud binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en hoofdingenieur-directeur bij Rijkswaterstaat. Over de collectieve inzet van gemeenten spreken ze met Jacco Brouwer, beleidscoördinator Cloud en Digitalisering bij de VNG.  En ook de Waterschappen zitten niet stil. Zo blijkt uit het verhaal van Rozemarijn ter Horst, programmamanager Collectieve Thema's bij het Waterschapshuis. Dat is de gemeenschappelijke regeling waarin 21 waterschappen werken aan een digitale agenda.

Een simpel gesprek over complexe onderwerpen zoals de meerwaarde van een autonome werkplek, het nut van dataportabiliteit, de kracht van Europese jurisdictie en de uitdaging om een Toyota Prius te verkopen aan BMW-rijders.

Wat gebeurt er als een kind in de jeugdstrafrechtketen terecht komt? Hoe werken het Openbaar Ministerie, de Rechtspraak en al hun ketenpartners samen in de wetenschap dat het straffen van een jongere ook een pedagogisch effect moet hebben?

Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met Heleen Rutgers, hoofdofficier van justitie van parket Midden-Nederland. Julia Mendlik, president van de rechtbank Rotterdam. En Mohamed Hedi, die als ervaringsdeskundige het perspectief van de jongeren waar dit over gaat bespreekt.

Hoe zorgen we dat jongeren, slachtoffers en samenleving ervaren dat de overheid werkelijk van waarde is? Want een jongere die het jeugdstrafrecht ingaat, komt daar als het goed is ook weer uit en heeft dan nog een leven voor zich. Hoe bereiden we die jongeren daarop voor? Als je weet dat slechts 40 procent van de jeugdstrafrechtzaken binnen de norm van 180 dagen tot een rechterlijk vonnis wordt afgehandeld. Dan is de vraag niet alleen: hoe krijgen we zaken sneller door het systeem? Maar ook: wanneer helpt het systeem jongeren daadwerkelijk verder?