De stand van het onderzoek naar de Rechtspraak

Deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ gaat over de invloed van politiek gevoelige rechtszaken op het vertrouwen in de rechter. Wanneer rechters uitspraken doen in zaken die politiek gevoelig liggen, klinkt soms het verwijt dat de rechter op de stoel van de politiek zou gaan zitten. Wat doet dit met het publieke vertrouwen in de rechtspraak? Die vraag hebben Marlou Overheul, Amarins Jansma en Eva Grosfeld onderzocht.

In deze aflevering gaat Marlou Overheul in gesprek met Lisa Ansems over de bevindingen van het onderzoek.

Marlou Overheul is als universitair docent verbonden aan de Universiteit Utrecht. Eerder werkte zij als wetenschappelijk medewerker bij de Hoge Raad. In haar onderzoek houdt zij zich bezig met het aansprakelijkheids- en procesrecht en daarnaast met ervaringen van procesdeelnemers.

Lisa Ansems is onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak.

Het artikel dat Marlou Overheul en haar collega’s over dit onderwerp schreven in:

het tijdschrift Ars Aequi

In deze aflevering van 'De stand van het onderzoek' gaat het over de rol van de rechter in maatschappelijk en politiek gevoelige kwesties. De rechter lijkt zich in toenemende mate te moeten verhouden tot maatschappelijk en politiek gevoelige kwesties. Hoe pakken rechters dit aan en welke handvatten kunnen daarbij worden geboden? Stijn van Deursen doet onderzoek naar de rol van de rechter binnen dit spanningsveld. Hij is universitair docent aan de Universiteit Utrecht en verbonden aan een NWO onderzoeksproject over rechterlijke oordeelsvorming in Public Interest Litigation. In 2025 promoveerde hij op een juridisch empirisch onderzoek naar de rol van mogelijke maatschappelijke impact van rechterlijke beslissingen in de rechterlijke oordeelsvorming. Over zijn onderzoek gaat hij in gesprek met Sarah van Os, onderzoeker bij de Raad voor de rechtspraak.

S. van Deursen, Macro-effecten in het aansprakelijkheidsrecht: Een juridisch-empirisch onderzoek naar de (wenselijke) rol van maatschappelijke impact in de rechterlijke oordeelsvorming, Den Haag: Boom juridisch 2025

https://research-portal.uu.nl/en/publications/macro-effecten-in-het-aansprakelijkheidsrecht-een-juridisch-empir/

S. van Deursen, ‘Constitutional Gaslighting. Een rechtsstatelijke relatiecrisis’, Ars Aequi 2025/74

https://research-portal.uu.nl/en/publications/constitutional-gaslighting-een-rechtsstatelijke-relatiecrisis/

S. van Deursen, E.R. de Jong & R.A.J. van Gestel, ‘Rechter en wetgever in een ‘chicken game’? Over de vormgeving en handhaving van rechterlijke bevelen in algemeenbelangacties’, NJB 2025/1035

https://research-portal.uu.nl/en/publications/rechter-en-wetgever-in-een-chicken-game-over-de-vormgeving-en-han/

In deze aflevering van 'De stand van het onderzoek' gaat Herman van Harten (raadsheer) in gesprek met Dineke de Groot (president van de Hoge Raad der Nederlanden) en Reinier van Zutphen (De Nationale Ombudsman) over hoe de Rechtspraak en bredere instituties in Nederland zich moeten verhouden tot, kort gezegd, burgers die het vertrouwen in instituties kwijt zijn. Hoe kunnen instanties als de Rechtspraak en de Nationale Ombudsman het beste omgaan met mensen die het vertrouwen in overheidsinstituties hebben verloren? Waarom is dat vertrouwen in de instituties zo belangrijk?

In deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ bevraagt Lyana Francot haar collega-onderzoeker Sarah van Os, over haar onderzoeksproject naar de betekenis van waardenveranderingen voor de Rechtspraak. Wat zijn waarden? En welke waarden delen we in Nederland? De maatschappij verandert in een hoog tempo en dit heeft ook invloed op onze waarden. Wat betekent dit alles voor een waardegedreven instituut als de Rechtspraak? Welke mogelijke gevolgen hebben maatschappelijke waardenveranderingen voor rechters en voor rechtszaken? En hoe kan hier het beste mee om worden gegaan?

In deze aflevering van ‘De stand van het onderzoek’ interviewt Bart Diephuis, adviseur/onderzoeker op het gebied van economisch en data-gedreven onderzoek bij de Raad voor de rechtspraak Tineke Hagen over haar promotieonderzoek ‘werkdruk bij rechters’. Tineke Hagen heeft een achtergrond in de psychologie en doet haar onderzoek aan de Tilburg University. Zij is deskundige op het gebied van werkdruk, met de focus op empirisch onderzoek. Zij hoopt volgend jaar op dit onderwerp te promoveren.

Tineke Hagen gaat in de podcast vooral in een aantal uitkomsten van haar onderzoek en daaruit volgende aanbevelingen. Voor meer informatie over haar onderliggende model en aanpak, zie onderstaande artikelen van haar hand:

-Hagen, T., & Bogaerts, S. (2014). Work pressure and sickness absenteeism among judges. Psychiatry, Psychology and Law, 21(1), 92-111.

https://doi.org/10.1080/13218719.2013.790003 dit artikel heeft geen Open Access.

-Hagen, T., Bogaerts, S., & De Caluwé, E. (2023). Burnout, work engagement, and workaholism in a group of Dutch judges: Distinctiveness and two-year structural stability.

Psychiatry, Psychology and Law, 30(3), 334-34

https://doi.org/10.1080/13218719.2021.2013341

-Hagen, T., De Caluwé, E., & Bogaerts, S. (2023). Personality moderators of the cross- sectional relationship between job demands and both burnout and work engagement in judges: The boosting effects of conscientiousness and introversion.

International Journal of Law and Psychiatry, 89, Article 101902.

https://doi.org/10.1016/j.ijlp.2023.101902

-Hagen, T., Bogaerts, S., & De Caluwé, E. (2025). Mediation effects of job satisfaction in the relationships between job characteristics and the outcomes burnout and work engagement among Dutch judges.

Acta Psychologica, 259, Article 105401.

https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105401