HET DERDE RIJK – de geschiedenis van het nationaalsocialisme

Wat heeft het Joegoslavische Volksleger met het Derde Rijk te maken? Er zijn verbanden – zelfs heel veel. Historisch gezien was het Joegoslavische Volksleger gebaseerd op de traditie van het Servische leger, dat in de Eerste Wereldoorlog het Oostenrijks-Hongaarse leger werkelijk had verrast. Servië gold bovendien als de aanleiding voor het hele wereldconflict. Zonder de Eerste Wereldoorlog geen wereld daarna, die uiteindelijk tot de Tweede Wereldoorlog leidde, waarin onder maarschalk Tito in Joegoslavië een partizanenbeweging werd opgebouwd, waaruit later het Joegoslavische Volksleger voortkwam.
Officieel heette het leger Jugoslavenska narodna armija, kort JNA, respectievelijk in het Sloveens Jugoslovanska ljudska armada. Het leger was ideologisch sterk communistisch gevormd. Officieren, de zogenaamde partizanen, beheersten op revolutionaire wijze het leven, vooral in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog. En er was een bijzonderheid die vergelijkbaar is met het Derde Rijk: er bestond een absolute leiderscultus rond de persoon van maarschalk Tito.

Waarom kwam het tot deze slag?
De situatie begin 1915 werd gekenmerkt door de wens van de Fransen om de Duitsers uit de bezette, economisch belangrijke gebieden te verdrijven. De Fransen stonden onder zware druk. In de Champagne, ten zuiden van Vlaanderen en grenzend aan Zuid-België, probeerden zij – bijna wanhopig – de Duitse loopgraven in te nemen. 
Generaal Joffre had de Duitse verdedigingsstellingen onderschat. Het resultaat was tot 100.000 doden aan Franse zijde, ongeveer dubbel zoveel als aan Duitse zijde, zonder dat het gebied werd veroverd. Volledig volgens de logica van de loopgravenoorlog: duizenden doden voor honderd meter terreinwinst, die door de tegenpartij met eveneens duizenden doden weer werd teruggewonnen.
De Fransen drongen er bij hun Britse bondgenoot op aan om zelf aanvallen te beginnen om hen te ontlasten. Men beschuldigde de Britten ervan zich op de achtergrond te houden en slechts op een laag pitje te vechten – het was immers niet hun grondgebied dat bezet was.

Mesen 1915 – compromisloos, geradicaliseerd en steeds sterker gepolitiseerd 
De vormende maanden van Adolf Hitler
Begin 1915 bevond Adolf Hitler zich als ordonnans van het Beierse Reserve-Infanterieregiment nr. 16 aan het westfront in Vlaanderen, midden in de patstelling van de loopgravenoorlog. Deze fase van relatieve frontstabiliteit viel samen met een innerlijke radicalisering: Hitler toonde al vroeg een onbuigzame wil, een afkeer van elk idee van compromis en een uitgesproken verzet tegen vredesinitiatieven. Zijn brieven uit deze periode bieden een zeldzaam inkijkje in zijn mentale wereld, waarin plichtsbesef, oorlogservaring, groeiende nervositeit en politieke vijandbeelden zich met elkaar vermengden. Juist in deze maanden werden patronen zichtbaar die later bepalend zouden worden voor zijn denken en handelen.

Met de gevechten bij Ieper eindigde de bewegingsoorlog. Het front verstarde tot een 700 kilometer lang loopgravensysteem van de Noordzee tot aan Zwitserland, vaak slechts enkele meters van elkaar verwijderd.
De duitse Opperbevelhebber Erich von Falkenhayn verklaarde in november 1914 dat de oorlog niet te winnen was en stelde onderhandelingen voor – behalve met Groot-Brittannië. Rijkskanselier Bethmann Hollweg wees dit af, omdat hij afhankelijk was van mogelijke “overwinningsprijzen”. Hindenburg en Ludendorff hielden daarentegen vast aan een zegevrede. Nederlagen werden verzwegen, wat de spanningen in het Reich verhoogde.

Het is het najaar van 1914. De lucht boven Vlaanderen is zwaar van rook, modder en angst. Tussen de kale bomen en verwoeste dorpen van West-Vlaanderen bevindt zich een jonge soldaat — een Oostenrijker in dienst van het Beierse leger, naamloos onder duizenden, nog ver verwijderd van de beruchte faam die hij later zal verwerven: Adolf Hitler.
In oktober 1914 trekt hij met het 16e Beierse Reserve-Infanterie-Regiment, het zogeheten List-Regiment, naar het front bij Ieper. Wat hij en zijn kameraden daar zullen meemaken, zal niet alleen hun levens, maar ook de loop van de twintigste eeuw tekenen. De Eerste Slag om Ieper — of Ypres, zoals de Britten zeggen — werd een bloedig keerpunt. Het was de plaats waar de Europese oorlog van beweging, de bliksemoorlog die binnen enkele maanden voorbij had moeten zijn, veranderde in een uitzichtloze strijd in de modder: de loopgravenoorlog.