HET DERDE RIJK – de geschiedenis van het nationaalsocialisme

Vandaag praten we over een bijzonder onderwerp: de Duitse gebieden die na de Eerste Wereldoorlog bij Italië terechtkwamen. Het gaat natuurlijk over de kwestie Zuid-Tirol, maar vooral over het grensgebied tussen Italië, Karinthië en het toenmalige Joegoslavië.In het noorden ligt het Kanaltal, een gebied dat van oudsher bij Karinthië hoorde. Ten zuiden daarvan lagen gebieden met een Sloveense bevolking. Juist daar ontstond al vroeg verzet tegen de Italiaanse overheersing — nog vóór de tijd van Tito en zijn partizanen.Ik heb over dit onderwerp een boek geschreven: Grensland tussen Hitler en Mussolini.De link naar het boek

Maar waar Mussolini de oorlog kan gebruiken als een springplank, blijft hij Hitler achtervolgen als een trauma. Mussolini improviseert verder en baant zich een weg naar boven met allianties en tactische compromissen; hij is bereid te schikken waar het hem uitkomt. Hitler kan dat niet, of wil dat niet, en radicaliseert in plaats daarvan steeds verder, tot hij radicaler is dan alle anderen om hem heen — in de latere, goebbelsiaanse zin van het totale handelen, waarin elke halve maatregel verraad is. Uit deze twee verschillende oorlogservaringen ontstaan zo twee ideologieën die nauw verwant zijn zonder identiek te zijn. Beide gewelddadig, beide autoritair, maar geboren uit verschillende zielenwonden. Houd dat onderscheid vast, want het zal ons tot het einde van deze aflevering vergezellen.

Als het belangrijkste verschil tussen deze zusterideologieën wordt steeds opnieuw hun verhouding tot het antisemitisme genoemd. De nazi's waren racisten en initieerden de massamoord op de Joden; Mussolini en Franco zouden geen racisten zijn geweest, of zij zouden hun racisme in ieder geval niet gewelddadig hebben uitgevoerd. In deze uitspraak schuilt weliswaar een kern van waarheid, maar te beweren dat het Italiaanse fascisme onschuldig was en dat Mussolini slechts een komische figuur was die naar macht streefde, is eveneens onjuist. Die voorstelling werd door veel Italianen graag gebruikt om zich van de Duitsers te distantiëren en na de Tweede Wereldoorlog niet als schuldige te worden beschouwd.
Ook Mussolini deed duidelijke uitspraken over racisme die bijna als een kopie kunnen gelden van de uitspraken van Hitler en zijn volgelingen. Alleen sprak Mussolini over de erfenis van het Romeinse Rijk, dat cultureel en in elk ander opzicht superieur zou zijn. Volgens hem was de Italiaan waardevoller dan de Slaviër. Zijn beroemde uitspraak luidde dat hij zonder met zijn ogen te knipperen 500.000 Slaven zou opofferen voor het geluk van een handvol Italianen; de Slaven waren, zoals hun naam al zegt, slaven, en het was een brutaliteit dat zij zoveel land in bezit hadden.

De Thule-Gesellschaft (oorspronkelijk: Studiengruppe für germanisches Altertum) was een völkisch-occult genootschap dat na de Eerste Wereldoorlog in München ontstond en tussen 1918 en 1925 actief was. Zij combineerde archaïsche mythen, racistische ideologie, anticommunistische politiek en occulte symboliek.
Bekend werd de Thule-Gesellschaft vooral doordat binnen haar kring de Deutsche Arbeiterpartei (DAP) ontstond, de latere NSDAP, en doordat verschillende vroege nationaalsocialisten contacten met haar leden hadden.
Deze ontwikkeling van Thule naar de DAP en vervolgens naar de NSDAP is historisch weliswaar goed te reconstrueren, maar de betekenis van de Thule-Gesellschaft was uiteindelijk minder groot dan vaak wordt aangenomen.

Waarom is dit onderwerp zo belangrijk voor onze analyse van Hitlers leven? Omdat juist in deze maanden een beslissende overgang plaatsvond in zijn ontwikkeling. De Adolf Hitler die in 1918 uit de Eerste Wereldoorlog terugkeerde, was nog geen partijleider, geen dictator en zelfs geen bekende politieke figuur. Hij was een gedemobiliseerde soldaat die, net als miljoenen andere Duitsers, zijn plaats probeerde te vinden in een wereld die volledig was veranderd. Het Duitsland dat hij had gekend, bestond niet meer. Het keizerrijk was verdwenen, de oorlog was verloren en revolutie en contrarevolutie streden om de toekomst van het land.
In het revolutionaire München van 1919 kwamen vrijwel alle politieke krachten samen die later het lot van Duitsland zouden bepalen: socialisten, communisten, anarchisten, nationalisten, monarchisten en paramilitaire milities. Het was een laboratorium van politieke experimenten, maar ook van geweld, angst en radicalisering. Hitler bevond zich midden in deze gebeurtenissen. Hoewel hij destijds nog geen hoofdrol speelde, vormden deze maanden zijn wereldbeeld op een fundamentele manier.