Meesterwerk Podcast

In deze aflevering ben ik te gast bij Jayani Masthoff, op het kantoor van Goudvisie in Amsterdam Zuidoost. Jayani is cognitief neuropsycholoog en oprichter van Goudvisie. Met dat bureau begeleidt ze organisaties in het onderwijs, de zorg en bij de overheid bij samenwerking, leiderschap en inclusie.
Het gesprek gaat over de verschillende perspectieven die in elke samenwerking meespelen, en over wat er gebeurt als er maar één perspectief mag bestaan. Jayani legt die perspectieven steeds letterlijk op tafel. Dat doet ze in haar werk, in haar boek en in haar eigen biografie.
In haar werk gebeurt dat met een van hun serious games. Op tafel staat een plateau dat op één punt balanceert. Elke partij die iets inlegt, verandert de balans voor de ander. Wat in een samenwerking onder water blijft, wordt zo zichtbaar. Niet om vast te stellen wie gelijk heeft, maar om de vraag te kunnen stellen wat we dan samen te doen hebben. Dat is voor Jayani het begin van verbinding en van eigenaarschap.
Onlangs publiceerde Jayani het boek 8380 km brug. Jayani werd geboren in Sri Lanka en leefde tot haar derde op straat in Colombo. Daarna werd ze geadopteerd en groeide ze op in Dieteren, in Limburg. Ook daar staan twee perspectieven naast elkaar: het welkom thuis waarmee ze in Limburg werd ontvangen, en het kind dat toen al drie jaar iemand was. Jayani doet aan geen van beide waarheden iets af. Juist dat naast elkaar laten bestaan is waar het boek over gaat.
Datzelfde principe brengt ze naar het onderwijs. Een kind dat in groep 1 binnenkomt is al iemand, en geen onbeschreven blad. Jayani vertelt over een juf die haar hoge cijfers zag als bewijs dat ze afkeek, en die haar tafeltje steeds verder wegschoof tot ze buiten de klas zat. Eén perspectief, dat van de volwassene, bepaalde wat er gezien kon worden.
Dat maakt school volgens Jayani de plek waar verschillende perspectieven bij elkaar moeten komen. Alles waar je aan wordt blootgesteld ontwikkelt zich, en alles waar je niet aan wordt blootgesteld niet. Elk kind naar school in de eigen wijk, en dan de vraag wat je hebt in te richten om dat mogelijk te maken. Zeker nu algoritmes het omgekeerde doen en mensen steeds dieper in hun eigen silo brengen. Ze noemt de Alan Turing school in Amsterdam-Oost als voorbeeld.
Waar perspectieven ontbreken, ontbreken ook verhalen. Het koloniale verleden werkt door in wat er op school niet verteld wordt. Daarmee doe je de kinderen tekort van wie die geschiedenis is, en ook de kinderen die er niets van weten. Jayani sluit af met haar eigen praktijk: ik discrimineer, jij discrimineert, wij discrimineren. Dat maakt je geen slecht mens, maar het maakt je wel aanspreekbaar. Dat vraagt dat je een ongemakkelijk gesprek aandurft, in plaats van het ongemak bij een ander te laten liggen.

In deze aflevering reis ik af naar Panningen in Noord-Limburg. Daar spreek ik Mathijs Drummen. Hij is directeur van Buurtcollege Maas en Peel, een middelbare school met Agora-onderwijs die hij zes jaar geleden startte.
In een plattelandsgemeente waar kerk en verenigingen minder mensen samenbrengen, is de school opnieuw een ontmoetingsplek geworden. Ouders, grootouders en de buurt lopen er gewoon binnen. Mathijs vertelt hoe dat werkt: leerlingen van 12 tot 18 jaar en van alle niveaus zitten door elkaar, leren aan zelfgekozen challenges en worden begeleid door coaches die hij "de facto schoolouders" noemt.
Mathijs is ook medevoorzitter van de Vereniging Agora Onderwijs. Zo komt het gesprek ook op pedagogisch leiderschap. Hoe geef je vanuit een visie leiding aan een school, en tegelijk aan een beweging die snel groeit? Agora begon twaalf jaar geleden in Roermond en telt nu zo'n 35 scholen. Er komen er elk jaar vijf of zes bij, steeds vaker in het primair onderwijs. Mathijs neemt je mee in de stap van Agora als start-up naar scale-up.
Links
Buurtcollege Maas en Peel: https://www.buurtcollegemaasenpeel.nl/
Vereniging Agora Onderwijs: https://www.verenigingagoraonderwijs.nl/

Op zijn zevende verhuisde Emin Kececi naar Turkije, op zijn elfde kwam hij terug. Emin Kececi kreeg in groep 8 een VMBO-advies dat losstond van zijn Cito-score.
Zijn ouders leenden geld en sloegen drie zomers Turkije over om hem te laten stapelen, op één voorwaarde: dat hij later de stille krachten zou zien die die kans níet krijgen.
Vandaag doet Emin dit. Hij volgde zijn droom om 'held' te worden, dus leraar!
Emin is docent Engels op het Caland Lyceum en Lumion in Amsterdam Nieuw-West, scholen die de selectie bewust uitstellen. Jan Jaap Hubeek bezoekt hem en vraagt door: wat doen ze precies, waarom doen ze het, en vooral — wat vraagt het van een onderwijsteam om zo naar leerlingen te blijven kijken?

Vijftig jaar geleden werd Suriname onafhankelijk. Surinaamse leerlingen leren nog altijd veel over Nederland; Nederlandse leerlingen nauwelijks iets over Suriname. Dat eenzijdige kennisverkeer is geen detail, het bepaalt hoe we ons tot elkaar verhouden. In deze podcast bezoekt Jan Jaap Hubeek Hanna Mitra Rambaran, docent bestuurskunde aan de Haagse Hogeschool. Binnen de minor 'Racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving' geeft zij les over het koloniale verleden en de doorwerking daarvan.
Toen ze begon, stuitte ze op een hardnekkig feit: bruikbaar lesmateriaal was er niet. Dus deed ze in een vakantie zelf het onderzoek en schreef ze haar eigen syllabus, met een tijdlijn van het Haags Historisch Museum.
Die tijdlijn lopen we langs. Jan Pieterszoon Coen en de Banda-eilanden, waar een hele bevolking werd uitgeroeid om de handel in nootmuskaat. Het contractarbeidersmodel dat al werd geoefend vóór de slavernij was afgeschaft. De tien jaar staatstoezicht daarna, waarin niet de vrijgemaakten maar de plantagehouders werden gecompenseerd. En de opstand op plantage Mariënburg in 1902, waar vierentwintig mannen werden doodgeschoten en met ongebluste kalk in een massagraf verdwenen - een plantage van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, de voorloper van ABN AMRO.
"Dat zijn verhalen die heb je nooit hoorde op school."
Maar het gesprek gaat over meer dan de feiten. Over wat het van een docent vraagt om dit onderwerp op de agenda te krijgen én te houden. Over studenten die boos weglopen, en over studenten bij wie het landt zodra ze zien wie er in een Gouden Eeuw-schilderij op de laagste plek staat. Over de wrange constatering dat het koloniaal verleden pas nu in de onderwijsvisie verschijnt - drie jaar nadat zij het bouwde.
En over de vraag wie zich dit denken kan veroorloven. Mitra Rambaran werkte in Suriname bij de medische zending, in het binnenland.
"In Suriname is men bezig met overleven. Als je het goed hebt in je leven, ga je over dit soort dingen nadenken."
Haar boodschap aan wie iets met dit thema wil: je hoeft het niet alleen te doen. Ga in gesprek met wie er al mee bezig is, gebruik hun materiaal én noem hun naam. En gevraagd waar ze over vijf jaar hoopt te staan: als gastspreker voor de klas.
Genoemd in deze aflevering
Staat en slavernij. Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen — Rose Mary Allen e.a. Uitgever: Athenaeum (2023)
De suiker die niet zoet was — Safdar Zaidi & Marieke de Wijs, vertaald door Mitra Rambaran (U2pi, 2013)
De vloek van de nootmuskaat. Boodschap aan een planeet in crisis — Amitav Ghosh, vertaald door Menno Grootveld (Atlas Contact, 2024, ISBN 978-90-450-5133-8)
Haags Historisch Museum (tentoonstelling over zwarte bedienden) en het Mauritshuis
Het Surinaams Museum en The Black Archives, Amsterdam
Het artikel dat aanleiding was voor dit gesprek: Vijftig jaar Surinaamse onafhankelijkheid: wat we (niet) over elkaar leerden, Rasheed Jamaloodin, Red Pers: https://redpers.nl/vijftig-jaar-surinaamse-onafhankelijkheid-wat-we-niet-over-elkaar-leerden/

In deze aflevering van Meesterwerk gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout. Iris is leerkracht op basisschool de Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij hun taalonderwijs door praten, denken, schrijven en lezen centraal te stellen rondom thema's.
Het gesprek onderzoekt hoe taal een zaak van alle vakken kan worden — niet als apart vak met een eigen methode, maar als manier van werken die door een heel thema heen loopt. Vanuit de klas van Iris en de begeleidingspraktijk van Jolijn ontstaat een beeld van wat dat van leerkrachten vraagt, waar scholen tegenaan lopen als ze deze stap zetten, en hoe je tegelijk recht doet aan de kerndoelen.
Een aflevering over vertrouwen in taalontwikkeling zonder methode, over houvast voor leerkrachten die hiermee beginnen, en over wat goed thematisch werken in de praktijk laat zien.
Meer info over Taalvorming: https://www.taalvorming.nl/
Meer info over de Achthoek: https://www.achthoek.nl/