Architectenweb Podcast

In het ontwerp van het landschap van Merwede in Utrecht, wat de grootste autovrije buurt van Nederland wordt, is rekening gehouden met negen doelsoorten – van een vis tot aan verschillende vogels. Wat hebben deze dieren zoal nodig? En hoe is daar in het ontwerp van het landschap op ingespeeld? In gesprek met landschapsarchitect Brigitta van Weeren van LOLA Landscape Architects en ecoloog Maikel Aragon van den Broeke van TAUW.
In analogie met de bekende Big Five die toeristen graag in Afrika zien, werd in de plannen voor Merwede in eerste instantie gesproken over de Merwede Big Five, vijf doelsoorten. In de uitwerking van de plannen is dit verruimd tot negen doelsoorten: een vis: de bittervoorn – de egel – twee soorten insecten: de citroenvlinder en klokjesbij – drie soorten vogels: de huismus, de gierzwaluw en de tjiftjaf – en twee soorten vleermuizen: de gewone dwergvleermuis en de laatvlieger.
Om het ontwerpen op doelsoorten concreet te maken, zoomen we in deze podcast in op een aantal daarvan: de bittervoorn, de egel en de genoemde vogelsoorten. Wat voor omgeving vragen deze dieren? Dat schetst Maikel. En hoe is daar in het landschapsontwerp op ingespeeld? Daar gaat Brigitta vervolgens op in.
Het voorstel om een vis aan de doelsoorten toe te voegen, kwam van LOLA Landscape Architects. Zo kon namelijk de ambitie rond de waterkwaliteit in de buurt ook concreet gemaakt worden. De bittervoorn is dan een interessante doelsoort, want die legt zijn eieren in zoetwaterschelpen, en die komen alleen voor in schoon water.
In het landschapsontwerp wordt het waterleven ondersteund door flauwere oevers, waardoor daar een gradiënt van planten en dieren kan ontstaan. Maar specifiek voor de bittervoorn is ook een paaiplek ontworpen, die wat beschutter is gelegen. De kinderen in de buurt krijgen vervolgens op enige afstand daarvan een eigen waterspeelplaats. 
Op een vergelijkbare manier worden in de podcast ook de leefomgevingen van de egel en de vogels besproken.
Onder het motto ‘groen, tenzij’ is het in Merwede gelukt om 55% van de ruimte tussen de bouwblokken onverhard te maken. Dat groen is de habitat van de negen doelsoorten, en vele andere dieren met hen. Maar het groen vervult nog veel meer functies. Zo wordt in de groenvakken regenwater opgevangen, zorgt het groen voor een vermindering van hittestress, zuivert het de lucht, zorgt het voor schaduw in de openbare ruimte en biedt het een uiterst waardevolle beleving voor de bewoners van de buurt.
Om al die ambities rond het groen waar te maken, daar feitelijk stadsnatuur van te maken, wilde LOLA Landscape Architects de groenvakken zo groot mogelijk maken. Minimaal vier bij vier meter, maar liever veel groter. Met alle betrokken partijen is daarom hard gewerkt om het aantal doorsnijdingen van het groen zo klein mogelijk te maken, door bijvoorbeeld ontsluitingen tot gebouwen te clusteren en nu al goed na te denken over de bewassing van de ramen. In de podcast vertelt Brigitta dat ze voor iedere boom in de buurt heeft gevochten. Dat heeft effect gehad: in Merwede komen nu uiteindelijk zo’n 700 bomen.
Maximale vergroening betekent ook minimale verharding. Daarom zijn de meeste straten in de buurt uitgevoerd als een shared space waar verschillende verkeersstromen vrij langs elkaar heen bewegen: heel veel voetgangers, veel fietsers, plus de lichte elektrische voertuigen die nog wel de buurt in mogen. Specifiek voor fietsers is dit netwerk aangevuld met een aantal doorgaande routes – een fietsroute door het park langs het Merwedekanaal en twee fietsroutes haaks daarop van en naar de nieuwe bruggen over hetzelfde kanaal.
Naast de Merwede Big Five voor de onverharde groene ruimte, dat dus eigenlijk de Merwede Big Nine is geworden, is bij de inrichting van de verharde ruimte gewerkt met de Merwede Social Six: zes doelgroepen, menselijke doelsoorten als het ware. Het gaat om pubers, ouderen, werkende stellen, studenten, jonge gezinnen en mensen met een beperking. Door met deze groepen rekening te houden, verwacht LOLA Landscape Architects dat ze in de openbare ruimte allemaal hun plekken zullen vinden. Daarbij heeft Brigitta met haar team heel bewust ook steeds het vrouwelijke perspectief meegewogen.
Bij de ontwikkeling van de plannen voor Merwede heeft het denken in doelsoorten uiteindelijk als een stok achter de deur gewerkt om in de buurt tot een stevige stadsnatuur te komen, denken Maikel en Brigitta. Net zo heeft het denken in doelgroepen volgens hen ook geholpen om de openbare ruimte op een zorgvuldige, gelaagde manier vorm te geven.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege deze podcast vertelt Anton Peters van AGC over het speciale glas dat ze ontwikkeld hebben voor de grootste tropische kas ter wereld in dierentuin Pairi Daiza in het zuiden van België.

TToren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Erikjan Vermeulen, partner bij Concrete.  
Erikjan vertelt hoe Concrete als Nederlands ontwerpbureau voet aan de grond kreeg in de Verenigde Staten. Hij gaat in op de woongebouwen van het label Urby, die Concrete in verschillende steden in de VS heeft ontworpen. Hij legt uit hoe het Urby concept is ontstaan en wat dat woonconcept precies inhoudt.
In het gesprek gaat Erikjan in op de kansen voor verdichting in Jersey City, dat pal naast Manhattan ligt. Eerder heeft Concrete daar een Urby toren van 69 verdiepingen ontworpen. Op dit moment wordt er gebouwd aan de volgende twee Urby torens, die even hoog worden.
Erikjan vertelt hoe Nederland en de VS van elkaar verschillen als het om het ontwerpen en realiseren van hoogbouw gaat. Daarbij komt ter sprake wat je als architect in de VS eenvoudig voor elkaar krijgt en wat in Nederland niet zou lukken. En: wat je als Nederlander kan toevoegen in de Amerikaanse hoogbouwsteden. Luisteren dus!
  
Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com
 
De foto’s bij de podcast zijn door Ewout Huibers in opdracht van Concrete gemaakt en tonen de eerste van drie woontorens voor Urby in Jersey City.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is landschapsarchitect en stedenbouwkundige Kristian Koreman, mede-oprichter van ZUS (Zones Urbaines Sensibles).
Het gesprek met Kristian gaat over de complexe relatie tussen stedenbouw en hoogbouw. Want de stad is – zoals ZUS het ziet – een plek van permanente verandering. Hoe past hoogbouw daarin?
Kristian vertelt over het ontstaan van ZUS, 25 jaar geleden, en hoe medeoprichter Elma van Boxel en hij langzaam maar zeker gespreksgenoten werden van overheden en ontwikkelaars. Hij vertelt over het winnen van de Maaskant Prijs voor Jonge Architecten, waarna het boek ‘Re-public – over een nieuwe ruimtepolitiek’ volgde. We spreken over de ontwikkelingen in, op en rondom het inmiddels legendarische Schieblock en hoe ZUS bij elke opgave allianties met mensen uit verschillende vakgebieden creëert.
En we hebben het uiteraard over de prestigieuze Rijnhaven tender die ontwikkelaar Provast met het ontwerpteam bestaande uit ZUS, MVSA Architects, Loer Architecten en het New Yorkse HWKN Architecture deze zomer won.
Kristian vertelt hoe het plan begon bij een goede uitvraag van de gemeente Rotterdam. Hij legt uit hoe het plan – Flow Town genaamd – in elkaar zit, en gaat in op de sociale kwaliteit van het plan, de relatie met de aanpalende Afrikaanderwijk, en hoe de beloftes die in de tender worden gedaan door de tijd heen worden gerealiseerd. En hoe het immense project gefaseerd en gebouwd kan worden.
En we hebben het over de veranderende positie van ZUS in het ruimtelijk veld: van experimentele studio die ongevraagde adviezen geeft aan gemeentes, tot een bureau dat onderdeel is van de meest zichtbare hoogbouwprojecten van Rotterdam. Hoe bevalt die nieuwe rol? En lukt het om de oorspronkelijke ambities van het bureau overeind te houden? Luisteren dus!
 
Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com
 
Het beeld bij de podcast is gemaakt door Proloog en toont het ontwerp voor Flow Town aan de Rijnhaven in Rotterdam door MVSA Architects, Loer Architecten, ZUS en HWKN Architecture.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Alexander Pols, eigenaar van Pols Architects. Onderwerp van gesprek is het doorbouwen op de bestaande stad, en hoe dat kan met hoogbouw.
Alexander heeft zich de laatste jaren een aantal keer actief in het debat over hoogbouw gemengd. We bespreken de discussie over de proporties van torens, het belang van goede woningbouwplattegronden, en de rol van de Commissie Omgevingskwaliteit (‘Welstand’) hierin. Ook hebben we het over hoogbouw in zijn thuisstad Den Haag, waar Alexander zelf in de welstandscommissie zit.
We hebben het ook over de rol van hoogbouw in binnenstedelijke transformatieprocessen. Moet je zo’n stedelijke transformatie plot voor plot aanpakken zoals bijvoorbeeld in de Haagse Binckhorst, of moet je juist een stedenbouwkundig plan op eindbeeld ontwerpen? En wat is een goede relatie van een toren met het maaiveld: moet je de toren als het ware ‘verstoppen’, of moet je hem juist goed laten zien?
Bij de start van hun gezamenlijke bureau in Nederland, zo’n 25 jaar geleden, werkte Alexander Pols en Hans Kollhoff direct aan een aantal hoogbouwopgaven. We bespreken het ontstaan van die opgaven en de omgang van het bureau met hoogbouw.
Ook reflecteert Alexander op zijn bijna dertigjarige samenwerking met Kollhoff. Hij vertelt over de start van die samenwerking in het dynamische Berlijn van eind jaren negentig, en over de opgaven die onderdeel waren van de ‘kritische reconstructie’ van die stad. Hij legt uit hoe hij met Kollhoff een gezamenlijke ontwerpvisie ontwikkelde, en waarom het nu tijd is geworden voor een nieuwe stap. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De foto​ bij de podcast is gemaakt door architectuurfotograaf Susanne Wegner en toont de door Kollhoff & Pols Architects ontworpen JuBi-torens zoals gezien vanaf het Plein in Den Haag.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Charlotte Griffioen, architect-directeur bij MVSA Architects.
De afgelopen jaren zijn naar ontwerp van MVSA Architects een aantal complexe hoogbouwprojecten opgeleverd, zoals Wonderwoods in Utrecht, The Pulse in Amsterdam, en het gebouw voor het European Medicines Agency (EMA) ook in Amsterdam. Elk van deze projecten had zijn eigen, specifieke uitdagingen.
Bij complexe hoogbouw werkt MVSA Architects vaak samen met andere ontwerpers; bij Wonderwoods met Stefano Boeri Architetti en bij The Pulse met VMX Architects. Hoe komen dergelijke samenwerkingen tot stand? Hoe is de rolverdeling? Wie brengt welke expertise in? En hoe pas je de opgedane kennis van het ene project toe in het andere?
In de podcast hebben we het ook over Charlotte’s ervaring in de Verenigde Staten, de ontwikkeling van het werk en werkwijze van MVSA Architects, over de scheiding tussen de wereld van de architecten en die van de aannemers, en hoe Charlotte die partijen dichter bij elkaar brengt. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Het beeld bij de podcast toont het project Wonderwoods in Utrecht, ontworpen door MVSA Architects en Stefano Boeri Architetti. De foto is gemaakt door fotograaf Giovanni Nardi.