Architectenweb Podcast

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is stedenbouwkundige Mirjana Milanovic, hoofdontwerper bij de gemeente Amsterdam.
De aanleiding voor het gesprek is het zojuist door Mirjana geschreven boek ‘Sluisbuurt: het plan, het debat, de bouw’, over dé hoogbouwwijk in Amsterdam die nu in ontwikkeling is. Aan de hand van het boek vertelt Mirjana over het ontstaan van het plan voor de Sluisbuurt tien jaar geleden en over de noodzaak voor de stad om dichter en daarmee ook hoger te bouwen.
We hebben het over de groei en ontwikkeling van Amsterdam, en de significante rol die het plan voor de Sluisbuurt daarin speelde. Mirjana vertelt over de discussies die het plan opriep, over het alternatieve plan van Sjoerd Soeters, en over Sluisbuurt als ‘paradigmawisseling’ in de ontwikkeling van de stad. 
We hebben het over de ontsluiting van Sluisbuurt, en waarom het organiseren van bereikbaarheid in Amsterdam altijd zo’n uitdaging is. Mirjana legt uit hoe ze diversiteit en woonkwaliteit in het plan borgt, en over de rol die duurzaamheid in het plan speelt. En ze gaat in op de eerste gebouwen die nu in ontwikkeling en aanbouw zijn – voldoen ze aan de verwachtingen? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
 Productie & Techniek: Lieven Heeremans
 Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]
 
De luchtfoto van gemeente Amsterdam bij de podcast toont de in aanbouw zijnde Sluisbuurt.

Onlangs is de internationale ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam gelanceerd. John Leerdam, directeur van het Nationaal Slavernijmuseum, en David Brandwagt, strategisch adviseur voor het museum vanuit gemeente Amsterdam, werken achter de schermen al enkele jaren aan het nieuwe museum. In de podcast spreekt Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, met beide over de beleving van het slavernijverleden en de rol die het museum hierin kan vervullen, maar ook over de rol van de gemeente als opdrachtgever, de plek van het museum in de stad en het koninkrijk, en over hoe het ontwerpproces is ingericht.
Een plek om stil te staan bij het slavernijverleden… het tastbaar te maken… het te erkennen… het te verwerken… om uiteindelijk met elkaar te kunnen bouwen aan een toekomst die draait om gelijkwaardigheid en om respect naar elkaar. Zo omschrijven John en David het Nationaal Slavernijmuseum dat op de kop van Java-eiland in Amsterdam moet verrijzen.
Uiteindelijk wordt het veel meer dan een museum, benadrukt John; het moet een knooppunt worden in alles wat het met het slavernijmuseum te maken heeft, een spil worden in een netwerk dat zich uitstrekt naar de Nederlandse Antillen en Suriname, maar net zo goed naar Indonesië en verschillende landen in Afrika en Azië. Want het slavernijverleden werkt door over de hele wereld.
Aan de nu uitgeschreven prijsvraag is een jarenlang participatietraject voorafgegaan, leggen David en John in de podcast uit. In dat traject hebben nazaten van tot slaaf gemaakten meegedacht over de locatie van het museum, de precieze plek van het gebouw op de locatie, het programma van het museum, de gewenste samenstelling van het ontwerpteam, en zelfs de structuur van de prijsvraag.
Bij het ontwerpteam wordt het belangrijk gevonden dat de nazaten van tot slaafgemaakten zich daarin gerepresenteerd voelen, maar ook dat het slavernijverleden daarin doorvoeld wordt. Daarom wordt in de eerste fase van de prijsvraag, naast referenties, nu gevraagd om een motivatiebrief. Tien ontwerpteams worden vervolgens gevraagd om een visie op het museum te ontwikkelen. Uit die visies worden vijf ontwerpteams geselecteerd die gevraagd worden om hun visie uit te werken in schetsontwerpen. Die vijf schetsontwerpen zullen dan fysiek en digitaal tentoongesteld worden. De feedback daarop zal door de jury meegenomen worden in hun eindoordeel.
Naast deze stapsgewijze selectie van het ontwerpteam zal er later ook een uitvoeringsteam geselecteerd worden, waarin ook een architectenbureau zal zitten. Dat uitvoeringsteam zal meekijken met het VO en DO en daarna het stokje overnemen tot en met de bouw. Voor een buitenlands bureau is deze opzet logisch, in het uitvoeringsteam zit dan de lokale architect. Maar voor Nederlandse architectenbureaus die zo’n proces van begin tot eind willen en kunnen uitvoeren past zo’n opzet niet goed. In de podcast legt David uit dat vanuit het participatietraject bewust is ingezet op een internationale prijsvraag en dat hij zich realiseert dat deze ‘knip’ bij sommige Nederlandse bureaus minder goed past.
Ontwerpteams kunnen zich nog tot en met 7 april 2026 inschrijven voor de ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum.

Begin dit jaar maakte architect Koen van Velsen bekend dat hij na bijna vijftig jaar zijn architectenbureau nu afbouwt. In deze podcast blikken we terug op hoe hij het vak in rolde, hoe hij zijn ontwerpbenadering altijd is blijven aanscherpen, en gaan we in op enkele projecten uit heden en verleden.
Het was in zijn vroege twintiger jaren dat Koen van Velsen merkte dat, bij de architectenbureaus waar hij werkte, er aan het begin van het ontwerpproces altijd een helder idee geformuleerd werd over wat het moest worden, maar dat in de loop van het proces dat idee steeds uit het oog werd verloren. Toen hij op 25-jarige leeftijd voor zichzelf begon, nam hij zichzelf voor om dat anders aan te pakken.
In de podcast vertelt hij dat hij in de loop van de tijd daar steeds nieuwe inzichten aan bleef toevoegen. Zoals dat gebouwen heel zorgvuldig en precies gedetailleerd kunnen worden, maar dat ontwerpen richting het gebruik van de ruimtes juist een zekere openheid moeten houden.
Een van de eerste ontwerpen van Koen betrof een discotheek in Hilversum. Toenmalig rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra hoorde daarvan, bezocht het en gaf hem vervolgens eerst de opdracht om een interieur te ontwerpen op een ministerie en liet hem daarna meedoen aan de selectie voor het ontwerp van het Leger- en Wapenmuseum in Delft. Die opdracht won hij nog voor hij op 31-jarige leeftijd aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam was afgestudeerd. De architectentitel had hij dus nog niet, maar voor Tjeerd Dijkstra was dat geen belemmering. Wat een andere tijd was dat!
Koen legt uit dat het voor hem normaal is om helemaal tot het eind bij projecten betrokken zijn. Een voorbeeld van wat die diepe betrokkenheid oplevert, is de vormgeving van de kolommen op de perrons bij Station Breda. De ronde betonnen kolommen daar zijn omkleed met getande stalen platen die op de punten van de tanden tot twee meter hoogte zodanig opgeruwd zijn dat er glanzende randjes zijn ontstaan.
Links naar de besproken projecten:
Discotheek in Hilversum
Leger- en Wapenmuseum in Delft 
Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam 
Stadskantoor van Terneuzen
Woongebouw op Borneo-Sporenburg in Amsterdam
Revalidatiecentrum Groot Klimmendaal in Arnhem
Bioscoop Schouwburgplein in Rotterdam
Station Breda en detail van kolommen
Station Groningen

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC hoe kalkaanslag bij douchecabines en balustrades van balkons voor glascorrosie kan zorgen. Met Luxclear kan dit voorkomen worden.
De bij de podcast getoonde foto’s tonen het door Koen van Velsen ontworpen OV-terminal in Breda. De foto’s zijn gemaakt door architectuurfotograaf René de Wit.

Het stedenbouwkundig ontwerp voor Merwede in Utrecht, de grootste autovrije buurt van Nederland, en het onlangs gepubliceerde onderzoek Low-carbon urbanism, waarin Merwede ook figureert, staan centraal in deze podcast. Het gesprek met stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA is wat langer dan anders omdat we echt diep op de materie ingaan.
Merwede – overzicht stadsblokken eerste fase 
Merwede – overzicht landschapsontwerpen eerste fase
Van de bijna 6.000 woningen die Merwede uiteindelijk krijgt, worden er in de eerste fase nu ruim 4.000 gebouwd. Met de vaststelling van de ontwerpen voor de eerste fase, het beeld dat we daarmee van de buurt hebben, is het interessant om een eerste, tussentijdse balans op te maken voor het gebied. Welke kwaliteiten krijgt deze buurt, die uit meer dan 200 panden zal bestaan, verschillende pleinen zal krijgen, en langs het Merwedekanaal een park krijgt? Hoe wordt de mobiliteit in de buurt georganiseerd? En wat zou in het vervolg nog beter kunnen?
BURA en MerwedeLab hebben zelf een aantal ‘lessons learned’ rond de eerste fase uitgewerkt. Op een aantal daarvan zoomen we in de podcast in, zoals het beperkte aantal biobased gebouwen in het gebied, wat lijkt te komen doordat biobased materialen iets meer geveldiepte vragen en daardoor bij de strikte sturing op BVO minder aantrekkelijk zijn. Dat blijkt een complex vraagstuk.
In sommige buurten in Seoul wordt gewerkt met ‘incentives’, dus beloningen. Voeg je publiek programma in de plint toe? Dan kun je hoger bouwen! Bouw je duurzamer? Dan kun je hoger bouwen! Enzovoorts. NEXT architects heeft daar een goed boekje over geschreven: Seoulutions. Zou dat een denkrichting kunnen zijn? Dus niet de stok, maar de wortel?
Samen met LEVS architecten en Urban Climate Architects heeft BURA de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar Low-Carbon Urbanism en dat gevat in een zeer leeswaardige publicatie die als PDF gratis te downloaden is. Kijkend vanuit het perspectief van materiaalgebonden CO2-uitstoot blijkt een villawijk niet gunstig (want relatief veel infrastructuur), maar ook een torenwijk niet gunstig (want relatief zware constructies). Een hoogstedelijke buurt zonder hoogbouw komt eigenlijk als beste naar voren. Een buurt dus zoals Merwede.
In het onderzoek zijn zeven buurten bestudeerd en is voor allemaal uitgerekend wat de materiaalgebonden CO2-uitstoot is bij traditionele bouw, hybride bouw en volledig biobased bouw. Dat is ook bij Merwede uitgerekend en daarbij bleek de materiaalgebonden CO2-uitstoot bij volledig biobased bouw nog eens gehalveerd te kunnen worden.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hoe geluidwerend glas is opgebouwd. De aansluiting op de kozijnen en openingen zoals suskasten vragen daarbij altijd extra aandacht.
Het beeld bij de podcast toont een woonstraat in Merwede en is gemaakt door LOLA Landscape Architects.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect, ontwikkelaar en bouwer Nanne de Ru, (mede)oprichter van Powerhouse Company, RED Company en Construction Company.
Onderwerp van gesprek is het beheersen van hoogbouw van initiatief tot oplevering. We bespreken hoogbouw als architectonische typologie, en het feit dat een hoog gebouw zowel van veraf als van dichtbij overtuigend moet zijn. We praten over Nanne’s eerste hoogbouwproject, de Amstel Tower in Amsterdam, en hoe hij betrokken raakte bij een hele serie hoge gebouwen in zijn thuisstad Rotterdam. 

We spreken over de start van RED Company, het ontwikkelbedrijf dat hij samen met Niels Janssen startte. De meeste ontwikkelaren beginnen klein, maar RED Company begon tien jaar geleden direct met twee initiatieven voor woontorens: de Bunker Toren in Eindhoven en de Baan Toren in Rotterdam, die op dit moment in aanbouw is. 

Nanne vertelt over de keuze om naast ontwikkelaar ook bouwer te worden. Hij legt uit hoe hij de kwaliteit van het gebouw beter kan controleren, en hoe hij kansen ziet om met hetzelfde bouwteam van de Baantoren ook te werken aan de bouw van de Codrico Toren en Rise. 

Tenslotte hebben we het over zijn ambities om in New York voet aan de grond te krijgen. Wat kunnen ze in dé hoogbouwstad leren uit Nederland? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

De bij de podcast gebruikte foto van de in aanbouw zijnde Baan Toren in Rotterdam is gemaakt door architect / partner Stefan Prins van Powerhouse Company.