Geruis Uit De Kluis

Een kerk zonder priester is als een café zonder bier
De vorige paus trok soms plotseling een gezicht alsof iemand hem een schoteltje verse diarree onder zijn neus hield. Dat betekende dan meestal dat er een preek tegen het zogenaamde klerikalisme op komst was. Dus tegen de arrogantie van katholieke geestelijken. Dan foeterde en ketterde hij eindeloos over carrièrejagende priesters en seminaristen in togen en superplies met kant eraan. Oma’s haakwerk noemde hij dat. Meestal plakte hij er ook gelijk een psychiatrische diagnose op. Voor het gemak. Regelmatig vielen er woorden als neurotisch, griezelig, star, rigide. En bijna iedereen vond dat wel mooi als hij dat deed. Want priesters zijn toch ook tegelijk elitair en een beetje stoffig. Waar zijn die celibataire in de knop verdroogde wereldvreemde zuurpruimen trouwens überhaupt voor nodig?
En waarom zouden uitgerekend zij namens God kunnen spreken? Zelf hebben ze nooit echt geleefd. Maar toch menen ze wel altijd te weten hoe anderen zouden moeten leven. En dan nog erger. Die kandidaatpriestertjes, die seminaristen. Die jongetjes in die soepjurken. Dat moeten toch wel haast psychotische windbuilen zijn Of niet dan? Wat verbeelden die zich eigenlijk wel? We kunnen toch ook gewoon zelf bidden trouwens? Weg met al die imbecielen in die carnavalskostuums.
Goed, dat lucht weer lekker op. Maar laten we voordat we nou weer te snel conclusies trekken eerst maar eens kijken of dat allemaal zo wel klopt. Want als dit alles ordinaire oplichterij is dan zijn al onze voorouders daar duizenden jaren lang in gestonken. En dat zou toch wel een beetje raar zijn. Of niet dan? Klerikalisme kunnen we missen als kiespijn. Maar er is ook nog zoiets als gezond sacerdotalisme. Dat zal ik misschien even uit moeten leggen. Protestanten vinden dat een vies woord maar bij ons is het gewoon een normaal onderdeel van de godsdienst. Men moet de priester zijn rol en zijn vruchtbaarheid gunnen. Priesters geven handen en voeten aan Christus, bemiddelen tussen God en mens. Ze stellen zijn zelfgevende liefde, zijn sterven, zijn leven, zijn lichaam en zijn bloed tegenwoordig in een wereld die daar dorst naar heeft.
Niet omdat ze zich wat aanmatigen maar omdat ze ervoor geleerd hebben en ervoor gewijd zijn. Soms handelen ze namens de gelovige gemeenschap en dan weer namens God. Het ene moment bidden ze Christus om zijn ontferming en het volgende moment zeggen ze in zijn persoon dan weer dit is mijn lichaam. Allemaal heel wonderlijk. Maar ook doodnormaal. Het fundament onder normaal zelfs. Het normale is er afhankelijk van. Volgens mij wordt dat op dit moment ook voldoende geïllustreerd. Dat als je dit element weghaalt de maatschappij in elkaar flikkert. Maar goed, daar zal ik wel commentaar op krijgen maar dat meen ik toch gewoon te zien. Hoe dan ook, daarbij manifesteren die priesters zich als het goed is niet als zichzelf, behalve tijdens de preek.
Daarom werd die vroeger ook maar nauwelijks tot de werkelijke eredienst gerekend. De priester legde niet voor niks dan ook zijn manipel af. Hoe dan ook, in een normale gezonde situatie respecteren de gelovigen de priester in zijn rol. Zonder hem als privépersoon op een voetstuk te hijsen. Ze kijken hem niet voortdurend naar de ogen. Maar ze proberen ook niet om zich zijn taken toe te eigenen. Bij de slager eisen ze ook niet om hun eigen speklappen van het varken te mogen snijden of bij de tandarts om hun eigen kiezen te mogen trekken. Ze worden ook niet jaloers op de priester omdat het helder is dat alle glitters en ceremonies niet ter ere van hem als privépersoon zijn. Helemaal niet ter ere van hem zelfs.
Hij is niet eens de meester van de liturgie. Hij is de dienaar daarvan. Eigenlijk is hij zelfs maar een hulpstuk als ik het even heel streng formuleer. Het teken daarvan bij uitstek is de onpersoonlijke formaliteit van die liturgie. Die is er niet voor niks. Intimiteit op de cultusplaats is per definitie ongewenste intimiteit. De taal die gesproken wordt is geen spreektaal. De frasen zijn archaïsch of het gaat zelfs om een sacrale taal die buiten de eredienst is uitgestorven. Ook zijn er voortdurend plechtige herhalingen. Dat zijn geen aanslibsels, die zijn noodzakelijk. Vrijwel alle godsdiensten ouder dan de protestantse reformatie zitten zo in elkaar. En dat is prima. Want het werkt. Het wordt pas problematisch als de priester onwillekeurig naar zichzelf begint te verwijzen in plaats van naar God.
En dan krijgen we inderdaad klerikalisme in plaats van sacerdotalisme. Nou wil de ironie dat we daar sinds de vernieuwing van de liturgie waar paus Franciscus zo’n voorvechter van was veel meer last van hebben gekregen dan vroeger. Meer last. Vroeger. Ineens staat pastor Pietje tegenover de gelovigen. Die kunnen zijn gezicht zien. De hele tijd. Ook tijdens het bidden. Nou is pastor Pietje niet als acteur opgeleid. Dus ook niet om op een natuurlijke manier intieme handelingen zoals bidden te kunnen volbrengen terwijl een hele gemeente hem in zijn gezicht staat te gapen. Dus begint hij zijn plotseling toch wel erg blote ziel te bedekken. Met een zalvende toon die per definitie licht bespottelijk overkomt.
Zeker in combinatie met de altijd net verouderde volkstaal die tegenwoordig gebruikt wordt. Hij wordt zich daar steeds pijnlijker van bewust en begint dus improviserend aan die teksten te prutsen. Dat maakt het in werkelijkheid nog erger maar wordt toch een gewoonte. Zodanig zelfs dat hij drie keer per mis begint te preken en het gevoel krijgt dat hij de hele tijd onderhoudend moet zijn. Hij is als persoon ineens veel belangrijker dan die ooit had moeten zijn en ook dan die ooit had willen zijn. Hij krijgt ook nog eens fans en haters. Alles draait om hem. Bidden wij voor Pastor Pietje. En bidden we ook voor zijn opvolgers. De kleine Gen Z-seminaristjes. Die naar Rome gaan om togen te passen en sjerpen van zwarte moirézijde en superplies met oma’s haakwerk eraan.
Die voorlopig nog even meer met liturgie en theologie bezig zijn dan met gemeenschap en diaconie. Want dat is normaal. Het ene ontwikkelt zich nou eenmaal uit het andere. Niemand wordt trouwens ook in één klap volwassen. Bidden wij dat hen een beter lot beschoren mag zijn dan dat van hun door de wol geverfde voorgangers. Dat die jongens gekoesterd en bemind mogen worden. Dat het offer van hun roeping, hun celibaat het offer van hun vrijheid dankbaar aanvaard mag worden. We kunnen daar alvast aan werken door ze nu al als opgroeiende zwartrokjes met alles wat daarbij hoort dankbaar te aanvaarden. Ze ruimhartig de dwaasheid van hun jeugd te gunnen. Die hebben wij toch ook gehad. En ook weerwoord te bieden aan de azijnpissers die die jongens nu alweer hun vrijmoedigheid en hun onbevangenheid proberen af te pakken.
Want als er iets misselijk en klerikaal is dan is het dat wel. Mensen die als levensvervulling hebben het heilige te vertegenwoordigen zijn zo’n oud verschijnsel dat we geen idee meer hebben wanneer het ooit is ontstaan. Persoonlijk geloof ik dat het niet eens een puur cultureel verschijnsel is maar zelfs een biologisch fenomeen. In elke willekeurige groep mensen zullen als vanzelf personen geboren worden die niet anders kunnen. Die van nature zijn gegrepen door een magnetische verwondering die hun aandacht maar steeds weer naar het absolute trekt. Naar dat wat de wereld draagt. Die de tijd uit zich geboren doet worden, de natuurwetten geeft orde in het zijn aanbrengt zodat dingen naar beneden vallen en niet naar boven.
Dat wat uiteindelijk het zijn zelf veroorzaakt. Je kan het je nu nauwelijks meer voorstellen maar deze personen werden vanaf de vroege prehistorie tot voor een jaar of zestig niet voor gek of ziek versleten maar juist als heel waardevolle leden van de gemeenschap beschouwd. Hun fascinatie voor het mysterie dat schuilgaat onder het leven bleef dan ook zelden of nooit een privézaak. Het werd een van de levensbronnen van de gemeenschap. Zo wezenlijk als water, voedsel warmte en veiligheid. Hoe ver reikt de religieuze component eig…


This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.paterhugo.nl/subscribe

Ik voelde mij door de omstandigheden min of meer gedwongen dit te maken, maar ik twijfelde of ik het hier zou posten. Op het eerste gezicht raakt het immers niet direct aan mystiek.
Maar op het tweede gezicht piepen er toch weer allerlei klassieke mystieke thema’s in naar boven, dus, bij deze.
Ik ben een witte cisgender man van vijftig met een grijze baard in een zwarte soepjurk en ik ga iets vinden over homo’s en zo. Wat kan er misgaan?
Nederlandse jongeren zijn veel negatiever gaan denken over homoseksualiteit. Dat bleek uit een vorige week gepubliceerd onderzoek.
Voordat iedereen begint te blaten: Dat gaat hier nou eens niet om een onzinonderzoek, een speledingetje van de een of andere academische genderstudiefiguur of zo. Het klopt gewoon wat er wordt gezegd:
Als je regelmatig jongeren over de vloer hebt merk je het gewoon. ‘Gay’ wordt gebruikt als een woord voor alles wat slecht of gewoon niet cool is, jongeren met een andere seksuele oriëntatie vertellen dat ze zich niet veilig voelen op school en er is een onvolwassen macho cultuurtje gegroeid waarin het duidelijk weer stoer is om je misselijk te gedragen tegen mensen die je niet snapt. Ze doen er lang niet allemaal actief aan mee, maar dat doet er niet zoveel toe. De algehele atmosfeer wordt er donkerder op.
Jammer. Ik had wel niet al te grote illusies over dit alles, maar ik dacht toch oprecht dat de zaken er op dit terrein op vooruit waren gegaan. Dat we hier duidelijke regels over hadden, ondertussen. We vellen geen oordeel over elkaar op basis van tot wie je je aangetrokken voelt. Laat staan dat we elkaar daarom laten vallen of buitensluiten. Punt.
Hoe dan ook: gelijk al toen ik het nieuws hoorde zag ik al aankomen dat bepaalde mensen van mijn leeftijd het christendom of zelfs de Kerk de schuld zouden gaan geven van dit alles. Die heeft immers volgens hen van die achterlijke ideeën en is bij een deel van die jongeren weer in de mode, dus dan is die conclusie snel getrokken.
En inderdaad: een dag of drie later kreeg ik de eerste verhalen, op de een of andere manier vooral van meisjes. Over moeders en oma’s die de krant hadden gelezen en nogal ongenuanceerd op hun geloof begonnen in te hakken.
Op zich verbaast mij dat niet, want die moeders zijn iets jonger dan ik, en die oma’s iets ouder, en de afkeer van religie van mijn generatie is echt best wel hard, primitief en irrationeel.
‘Pater, leg nou eens uit hoe het zit’ riep een van die meisjes natuurlijk. En toen was ik de klos, want daar zat ik niet op te wachten. Niet voor niks ben ik geen moraaltheoloog geworden. Ik heb een vreselijke hekel aan godgeleerdheid die zich al te gedetailleerd bezighoudt met wat mensen zoal tussen de lakens doen.
Daarbij heeft de Kerk als het om seksualiteit gaat in de afgelopen honderd jaar zo enorm geblunderd dat ze het niet erger had kunnen maken als ze het expres had gedaan. Alleen al het kindermisbruik dat vanaf 2010 of zo aan het licht kwam heeft minstens tien jaar van mijn leven verziekt, en dat was weliswaar wel het ergste, maar niet het enige probleem.
Ik ben er dus eigenlijk wel een beetje klaar mee en er zijn andere onderwerpen die ik uitdrukkelijk aantrekkelijker vind.
Maar goed. In de hemel rusten we uit. Vooruit maar weer.
Essenties
Nu volgt er een hele reeks valse starts. Klassieke muziekstukken hebben wel tien eindes, maar ik kon dit filmpje maar niet begonnen krijgen. Allereerst omdat één ding al heel snel glashelder werd.
Ik begon toen ik eenmaal zeker wist dat ik dit ging doen natuurlijk beter op te letten en ook meer vragen te stellen. Natuurlijk heb ik niet de middelen om een serieus wetenschappelijk onderzoek op poten te zetten, maar de resultaten waren zó uniform en eensluidend dat voor mij persoonlijk de conclusie helder is.
Niemand begon over een concrete afkeer van Berend de balletliefhebber en Max de modekoningin. Of Natasha de plaatselijke bokslegende. Ook heb ik niemand horen zeuren over viezerikken die gluren onder de douche bij de voetbal of dat soort dingen.
Al dat soort cliché’s had ik wel verwacht, maar ik kreeg ze niet. Wél kreeg ik voortdurend tirades over regenboogvlaggen, -bankjes -zebrapaden en kalenders vol roze en paarse maan-, dins- woens- en zaterdagen en zelfs hele pride-months. En dan vooral ook de vermoeiende passieve agressie waarmee dat alles wordt toegediend.
Ik hoop maar dat het niet te laat is, maar misschien is deze hele negatieve ontwikkeling nog wel redelijk makkelijk te stoppen. Namelijk door de bobo’s van de emancipatie-industrie de volgende spreekwoorden in spiegelbeeld op hun voorhoofd te laten tatoeëren:
‘De tonen maken de muziek’
‘Met honing vangt men meer vliegen dan met azijn’
en vooral ook:
‘In de beperking toont zich de meester,’
‘Overdaad schaadt’ en
‘Je moet de pap niet te dik maken.’
Natuurlijk weet ik niet of dit ook opgaat voor bepaalde gemeenschappen met een specifieke migratie-achtergrond, maar ook daar vermoed ik dat je meer bereikt met vriendelijkheid en geduld dan met een zuur toegediende stortvloed van regenbogen.
Het probleem ligt dus volgens mij deze keer eerder bij de linkse Kerk dan de katholieke Kerk. Die heeft trouwens ook, zelfs als er inderdaad al een oplevingetje gaande is, op dit moment helemaal niet de invloed om zo’n verschuiving te veroorzaken. Maar ook trouwens gewoon niet de wens.
Tenminste: dat hangt er vanaf wie je precies bedoelt met ‘de Kerk.’ Alleen de officiële autoriteiten of ook alles wat daar achteraan slakkert, rijp en groen door elkaar? Want daaruit gaan soms toch wel vreemde stemmen op.
Als katholieken hebben wij de regel dat eerlijk zoeken naar de waarheid boven het krijgen van het eigen gelijk gaat. Nou is helaas door de invloed van Amerikaanse Vlogs de gewoonte ontstaan om op een vooringenomen manier dingen te roepen over zaken die niks met theologie te maken hebben, en die dan dogmatisch vol te houden alsof het om wet en profeten gaat. Ook als mensen die er wél voor hebben geleerd zeggen dat dat allemaal zo niet klopt.
Bijvoorbeeld over of homoseksualiteit is aangeboren of aangeleerd of ontstaat als je als peuter wordt bepoteld of wanneer je hebt geprobeerd het hoofd van de barbiepop van je zusje in je neus te proppen. Of de mini monstertruck van je broertje, als je een meisje bent.
Daarom maar even, ten overvloede: Daar gaat deze video niet over. Wat de oorsprong is van seksuele oriëntaties is geen religieus thema. Niemand in ons vakgebied heeft de expertise om daar iets zinnigs over te kunnen zeggen. En de mensen die wél zijn opgeleid om er iets over te vinden komen er tot nu toe gewoon nog niet uit, lees ik.
Dit alles is voor mij dus principieel geen onderwerp, en het boeit me ook niet. Niet-heteroseksuele mensen bestaan. Proberen ze daarin te veranderen loopt klaarblijkelijk vrijwel altijd op een drama uit en wordt daarom nu zoveel mogelijk aan banden gelegd. Waarschijnlijk terecht, maar niet mijn expertise. Punt.
Nog zo eentje uit Amerika: roepen dat onze identiteit niks te maken heeft met onze seksuele oriëntatie. En dat argument dan gebruiken om mensen te verbieden zich te uiten. Nou is seks inderdaad niet de maat van alle dingen, prima. Het probleem is alleen wel dat juist voor de Kerk seks onlosmakelijk verbonden hoort te zijn met liefde. En je oriëntatie bepaalt natuurlijk wél met wie je een intieme relatie ontwikkelt. Met wie je je leven deelt, van wie je houdt.
En daaraan ontleen je wel degelijk je identiteit. Minstens een deel daarvan.
Denk even na: nota bene de Personen van de goddelijke Drievuldigheid ontlenen hun identiteit aan hun relatie met elkaar. De Vader is alleen Vader omdat Hij een Zoon heeft, de Zoon is Zoon omdat Hij een Vader heeft en de Heilige Geest is nota bene niks anders dan de liefde van die twee die zo alles overstijgend is dat hij zelf weer tot een Persoon wordt.
Van wie je houdt zegt dus niet alles over wie je bent, maar wel van alles over wie je bent.
Goed. Moedigt de Kerk nou homohaat aan of niet. Niet, natuurlijk, maar je snapt wel waar het misverstand vandaan komt. Want ze zegt wel nog steeds dinge…


This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.paterhugo.nl/subscribe

This is a free preview of a paid episode. To hear more, visit www.paterhugo.nl

Dit is de tweede aflevering van de serie ‘Blauwdrukken van de Werkelijkheid,’ over de invloed van het neoplatonistische emanatiedenken op de christelijke mystiek. Om de stof goed te kunnen begrijpen is het wel echt van belang om kennis te hebben van wat er in de eerste aflevering is besproken. Daarin heb ik de basistrekken van het neoplatonisme behandel…

De laatste tijd stikt het ineens van de vers bekeerde katholieke mannetjes die mij uitschelden voor modernist. Dat is in ieder geval een fris prespectief, want het grootste deel van mijn leven ben ik nogal eens voor aartsconservatief uitgemaakt. Dus fijn dat er eens wat nieuws onder de zon is. Maar ik heb wel de indruk dat deze jonge traditionele katholieken niet echt goed begrijpen wat het woord ‘modernisme’ precies betekent. Ik snap dat, want het is ook écht een héél moeilijk woord. Zelfs de mensen die het bedacht hebben konden destijds al niet goed uitleggen wat ze er eigenlijk mee bedoelden. Een beetje zoals je tegenwoordig het woord ‘synodaliteit’ hebt. Enfin, dat is een ander verhaal. Dat moet maar eens worden behandeld door iemand die ervoor betaald wordt en dus wel zal moeten.
Ik beperk mij vandaag tot modernist en modernisme. Ik zal eens grondig uitleggen waar dat woord vandaan komt en wat het nou eigenlijk wel en niet betekent. Dan kunnen al die opgewonden kleine conservatieve vadermansjes mij er in het vervolg met recht en reden voor uitschelden. Of misschien ook wel niet. Maar daar komen we dan nu achter.
(intro)
Voordat ik echt van wal steek nog even voor de echt ongeduldige tiktokbreinen onder ons: op paterhugo.nl heb ik een cheat sheet modernisme klaargezet. Link in de beschrijving.
Ok: daar gaan we dan: Een modernist in de katholieke zin is alvast niet zomaar iemand die de liturgie wil verpesten met banaal gedoe of sacrale dans of brood-en-watervieringen of malle liedjes. Zo iemand noemen wij in de katholieke Kerk gewoon een prutser of, als hij ervoor gestudeerd heeft, een vakliturgist, maar niet persé een modernist.
Ook bedoelen we met dat woord niet iedereen die in het algemeen moderne ideeën heeft over de Kerk of de theologie of de ethiek. Iemand die vrouwen priester wil laten wijden of homo’s kerkelijk wil laten trouwen is wel erg modern, maar niet persé een modernist. Kán wel, maar hoeft niet persé.
Wat is dan wél precies een modernist? De definitie is ongeveer als volgt:
Een katholieke modernist is iemand die het christelijk geloof helemaal probeert te begrijpen vanuit de moderne historische wetenschap en de moderne filosofie. En dat niet zómaar, maar zó dat dogma’s niet meer in de eerste plaats worden gezien als onveranderlijke waarheden die God heeft geopenbaard. Ze worden gezien als menselijke formuleringen van een religieuze ervaring. Die formuleringen ontwikkelen zich door de geschiedenis heen en zouden ook zomaar kunnen veranderen of zelfs worden achtergelaten.
Dat de definitie zo lang is geeft al wel aan dat het om een behoorlijk vaag begrip gaat. In ieder geval is vooral die laatste zin heel essentieel. Dus dat de grote geloofswaarheden van de Kerk zich niet alleen ontwikkeld hebben, maar ook nu nog kunnen veranderen of zelfs worden losgelaten. Iemand die dat niet duidelijk zo verkondigt is per definitie niet geen modernist.
Vanaf de achttiende eeuw ontwikkelden de moderne wetenschappen zich ineens razendsnel, en in de negentiende eeuw zorgde dat ervoor dat het wereldbeeld van de mensen in feite niet meer tot rust kwam. Elke keer als je dacht dat je het snapte veranderde alles weer. De geologie maakte duidelijk dat de aarde niet duizenden, maar tenminste miljoenen jaren oud was. Darwin verscheen met zijn theorieën over de evolutie, rare verhalen over de mensen die van apen afstammen.
Electriciteit, licht en magnetisme bleken min of meer hetzelfde verschijnsel te wezen. Ziekten bleken nogal eens te komen van levensvormen die zo klein zijn dat je ze niet kan zien. Het was om stapelgek van te worden.
Wat heel belangrijk is, en ik daarom ook maar blijf benadrukken, is dat mensen voor het eerst op grote schaal gingen reizen. Daardoor kwamen er echt persoonlijke contacten met mensen met totaal andere religies uit totaal andere culturen. Dat maakte het veel lastiger om die religies en culturen als alleen maar monsterlijk of vreemd te blijven zien.
Maar dat leverde wel twijfels op aan hoeveel waarheid van God er misschien ook wel in die andere tradities zou kunnen zitten. En sommige mensen begonnen zich zelfs af te vragen hoe absoluut de eis van Jezus was dat zijn leer overal verkondigd moest worden.
Dat alles raakte dus hier en daar al behoorlijk aan het geloof, maar een hoop andere dingen nog veel directer. Voor het eerst werd het bijvoorbeeld duidelijk dat de Bijbel bepaald niet uit de lucht is komen vallen. Zo ontdekte een zekere George Smith tussen een berg Assyrische kleitabletten een voorloper van het verhaal over Noach en de ark.
Het was duidelijk dat het Bijbelse verhaal daarvan afhankelijk was geweest. De uiteindelijk strekking was ook nog eens anders: God verdelgde de mensen niet omdat ze zo zondig waren, maar omdat ze teveel lawaai maakten. Dit alles maakte het wel moeilijk de zonvloed en de redding van Noach nog letterlijk te nemen.
Sowieso toonden Bijbelgeleerden aan dat de vijf eerste boeken van het Oude Testament, waarvan iedereen altijd had geloofd dat ze door Mozes geschreven waren, door een hele hoop mensen in een hele hoop verschillende tijden waren geschreven. En daarna nog eens door een hele hoop mensen door elkaar waren gehusseld en veranderd en herschreven, dat ook nog.
Dan waren er nog de geleerden die zich op de ideeën van kerkvaders stortten. En ook die ontdekten van alles. Eigenlijk dwaas, want het ging hier om geschriften die altijd al gewoon beschikbaar waren geweest en gedeeltelijk zelfs in de liturgie zaten. Maar iedereen had er al die tijd overheen gelezen. Het viel nu toch wel op dat allerlei heilige kerkvaders er in de eerste eeuwen van het christendom ketterse ideeën op na hadden gehouden.
Nou ja, eigenlijk konden die ideeën toen nog niet ketters zijn, omdat de orthodoxe leer er gewoon nog niet was. Dat gold voor de heilige Justinus de martelaar, de heilige Cyrillus van Alexandrië en zelfs, in zekere zin, voor de heilige Athanasius.
De clou van dit alles bij elkaar was dat vrijwel alles ineens een geschiedenis kreeg. De aarde had een geschiedenis. Diersoorten hadden een geschiedenis. De mens had een geschiedenis. Talen hadden een geschiedenis. Beschavingen hadden een geschiedenis. En uiteindelijk bleken ook Bijbelteksten, dogma’s en religieuze instituties een geschiedenis te hebben.
Waarschijnlijk kijk je daar helemaal niet zo erg van op, en ook in de negentiende eeuw hadden ze dat op zich ook wel de hele tijd al geweten. Maar ze waren al heel lang niet meer gewend geweest om er ook zo naar te kijken.
Tussen de elfde en de vijftiend eeuw had er een stroming gebloeid in de theologie die we ‘scholastiek’ noemen. Die had ertoe geleid dat de katholieke theologie veel meer naar de werkelijkheid was gaan kijken als een systeem dan als een geschiedenis.
Niet de ontwikkeling van het christelijke denken stond centraal, maar de samenhang ervan in het hier en nu. De scholastici keken niet chronologisch naar de katholieke werkelijkheid, maar synchroon, zo noemen we dat dan.
Ze beweerden het niet, maar hun werk wekte evengoed wel de indruk, dat de christelijke werkelijkheid even statisch was als de natuur. Dat het geen verhaal was, geen relatie van God met de mens die zich ontwikkelde, maar een kristallijn stelsel van verbanden, hiërarchieën en systemen.
Dat beeld versterkte zich nog eens toen verschillende scholastici een soort totaaltheologieën begonnen te schrijven - boeken waarin ze probeerden heel de christelijke leer samen te vatten.
De beroemdste van die theologen was de heilige Thomas van Aquino, die heel de werkelijkheid doorrekende aan de hand van het denken van de klassieke filosoof Aristoteles. Hij schiep een soort symfonische dogmatiek waarin alles met alles samenhing. Officieel maakte hij het niet eens helemaal af, maar toch oogde het zo compleet dat het inderdaad zoiets als de illusie van de definitieve voltooiing van de theologie wekte bij veel mensen.
Zelf zou hij die suggestie trouwens bespottelijk hebben gevonden, maar het probleem met dit soort meesterwerken is nou eenmaal dat als je eenmaal dood bent andere…


This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.paterhugo.nl/subscribe

De lezingen waarover de preek gaat:
De profeet Jeremia bad als volgt: Heer, Gij hebt mij verleid, ik ben bezweken, Gij waart mij te sterk. Ik kan niet tegen U op. De hele dag lacht men mij uit, iedereen drijft de spot met mij.Telkens als ik het woord neem, moet ik schreeuwen en 'geweld en onderdrukking' roepen. Het woord van de Heer brengt mij iedere dag schande en smaad.Soms denk ik: Ik wil er niets meer van weten, ik spreek niet meer in zijn naam. Maar dan laait er een vuur op in mijn hart, het brandt in mijn gebeente. Ik doe alle moeite om het in bedwang te houden maar dat lukt me niet. (Jer. 20, 7-9.)
Broeders en zusters, ik smeek u bij Gods erbarming: wijdt uzelf aan Hem toe als een levende, heilige offergave, die Hij kan aanvaarden. Dat is de geestelijke eredienst die u past.Stemt uw gedrag niet af op deze wereld. Wordt andere mensen, met een nieuwe visie. Dan zijt ge in staat om uit te maken wat God van u wil, en wat goed is, wat zeer goed is en volmaakt. (Rom. 12, 1-2.)
In die tijd begon Jezus zijn leerlingen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan; dat Hij daar veel zou moeten lijden van de oudsten, de hoge­priesters en de schriftge­leerden, maar dat Hij na ter dood gebracht te zijn op de derde dag zou verrijzen.Toen nam Petrus Jezus ter zijde en begon Hem ernstig daarover te onderhouden: 'Dat verhoede God, Heer! Zo iets mag U nooit overkomen!'Maar Hij keerde zich om en zei tot Petrus: ' Ga weg, satan, terug! Gij zijt Mij een aanstoot, want gij laat u leiden door menselijke overwegin­gen en niet door wat God wil.'En daarna tot zijn leerlingen: 'Wie mijn volgeling wil zijn, moet Mij volgen door zichzelf te verloochenen en zijn kruis op te nemen.Want wie zijn leven wil redden, zal het verliezen. Maar wie zijn leven verliest om Mijnentwil zal het vinden.Wat voor nut heeft het voor een mens heel de wereld te winnen, als dit ten koste gaat van eigen leven? Of wat zal een mens kunnen geven in ruil voor zijn leven?Want de Mensenzoon zal komen in de heerlijk­heid van zijn Vader, vergezeld van zijn engelen, en dan zal Hij ieder vergelden naar zijn daden. (Mt. 16, 21-27.)


This is a public episode. If you'd like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit www.paterhugo.nl/subscribe