Цёмны Лёс

Сёння размаўляем пра тэму, якая для беларускай літаратуры доўгі час была сапраўднай экзотыкай — маштабную навуковую фантастыку і кіберпанк. У гасьцях праграміст і аўтар бадай што лепшай сучаснай беларускай фантастыкі «Пентаквантар» — Арцём Шуканаў.

Мы паглыбімся ў свет, дзе штучны інтэлект эвалюцыянаваў у «Іэлаў» — асобаў з высокім маральным складнікам, якія катэгарычна адмаўляюцца называцца проста інтэлектам. Пагаворым пра тое, чаму на стварэнне кнігі сышло 10 гадоў, як працуюць «коблерныя» працэсары на аснове хімічных рэакцый і што такое тэхнаэмпатыя — калі чалавек адчувае складаны механізм як працяг уласнага цела. Даведаемся, чаму Арцём прынцыпова адмовіўся ад выкарыстання ШІ пры напісанні тэксту і стварэнні вокладкі, як сацыяльныя танцы сталі кодам для вылічальных ядраў і ці сапраўды ў нас, беларусаў, «цёмны лёс».

Налівайце гарбату, сядайце зручней — будзе тэхнічна, гуманістычна і вельмі цікава! 

СПАСЫЛКІ
👉 Антон ў твітары: https://x.com/daphnis_nerii/
👉 Дзе набыць Пентаквантар: https://x.com/daphnis_nerii/status/1986004625707946239
👉 Збор на аплату хостынга для "Цёмнага Лёсу": https://t.me/tribute/app?startapp=g49P

НАВІГАЦЫЯ
0:00 Уступ: чаму «Пентаквантар» чытаецца з задавальненнем 
5:08 Знаёмства з Арцёмам Шуканавым
9:30 Гісторыя напісання: 10 гадоў працы над кнігай 
10:51 Як «Ла-Ла Лэнд» паўплываў на твор і планы на працяг - «Гексаквантар»
21:58 Чаму Арцём прынцыпова не выкарыстоўваў ШІ нават для вокладкі 
35:03 Геаграфія свету: Менск-3, Інтэрмарыум і Японія 
45:52 Разбор арганізацый сусвету
50:50 Што такое Іэлы і чаму яны вышэй за «штучны інтэлект» 
58:46 Танец як мадальнасць і ключ да разумення асобы Іэлаў 
1:02:07 Коблерныя працэсары: вылічальная магутнасць у 15 пікалітрах 
1:12:48 Пераход у «хмару» і выхад з фізічных целаў 
1:38:40 Мэматычнае навучанне: як мемы закладаюць інтуіцыю 
1:49:28 Касмічныя баржы, амішы і эканоміка рэсурсаў 
1:54:58 Праект «Больц»: квантавы кампутар у Гіпервойдзе 
2:09:50 Фінальная бітва на планеце Джуніпэр 
2:20:05 Беларуская мова: чаму кніга стала выключнай падзеяй 
2:25:19 Ці цёмны лёс у беларусаў?

ЦЁМНЫ ЛЁС У ІНТЭРНЭЦЕ
🔻 YouTube: https://youtube.com/@ciomnylos
🔻 Аўдыё: https://ciomnylos.itbeard.com
🔻 Тэлеграм: https://t.me/ciomnylos
🔻 Твітар: https://x.com/ciomnylos

#цёмнылёс #біблія #пентаквантар

Вітаю вас у чарговым выпуску рубрыкі «ШІ-лаба», у межах якой я распавядаю пра цікавосткі са свету нейрасетак і штучнага інтэлекту! 

Сёння прадстаўляю вам запіс маёй лекцыі для адной буйной IT-кампаніі, у якой я ад А да Я распавядаю пра стан праграмавання з ШІ на красавік 2026 года — з тэорыяй, гістарычнымі фактамі і практыкай. Гэты выпуск разлічаны найперш на праграмістаў, але, думаю, будзе часткова карысны і аматарам ШІ. Прыемнага прагляду і праслухоўвання!

СПАСЫЛКІ
👉 Прэзентацыя з выпуска: https://docs.google.com/presentation/d/1TrnhPa9ORIlqXDr4g8HRG7lLI4sTBU-bb-9K3qhubFw/edit?usp=sharing
👉 Збор на аплату хостынгу для канала: https://t.me/tribute/app?startapp=g49P
👉 Падтрымаць падкаст: https://itbeard.com/support

НАВІГАЦЫЯ 
0:00 Уступ
1:52 Базы праграмавання са ШІ ў 2026 годзе
2:44 Хто такі Аляксей Картыннік: itbeard.com і беларускамоўныя падкасты
5:37 Тэорыя: што такое інтэлект і як вучыцца ШІ
11:04 Нейрасеткі — гэта не ШІ? Разбіраемся ў тэрмінах і маркетынгу
13:56 Гісторыя ШІ: ад алгарытмаў Аль-Харэзмі да Ады Лаўлайс
16:48 Алан Цюрынг, архітэктура Фон Неймана і першыя вылічальныя сістэмы
19:23 Станаўленне Data Science і «бацькі» сучаснага ШІ
22:03 Гонка за AGI і ASI: чаму ўсе хочуць замяніць чалавека
26:34 Геапалітыка ШІ: ЗША, Кітай і «забараняючы» AI Act у Еўропе
30:21 Агляд вендараў ЗША: OpenAI, Anthropic, Google і xAI (Grok)
35:13 Кітайскія мадэлі: чаму DeepSeek і Qwen захапілі свет
38:45 Беларускі след у сусветным штучным інтэлекце
42:08 Пытанні з залы: пра вагі (weights), файл-мадэлі і кошт навучання
48:11 ТОП-3 мадэлі для кода: Claude 4.6 Opus, GPT 5.4 і Gemini 3.1
54:04 Бэнчмаркі і Chatbot Arena: як зразумець, хто лепей праграмуе
1:01:19 Агляд AI-First IDE: Cursor, Windsurf, Antigravity і кітайскі Qoder
1:08:44 Тэрмінальныя асістэнты (Warp) і PR-агенты для аўтаматызацыі GitHub
1:15:37 Прамт-інжынірынг памёр? Пераходзім да кантэкст-інжынірынгу
1:19:12 Spec Driven Development (SDD): MD-файлы як інструкцыі для агентаў
1:25:28 Усё пра кантэкст: механізм Attention, токены і прычыны галюцынацый
1:33:08 Пяць узроўняў працы са ШІ: ад аўтадапаўнення да бэкграўнд-агентаў
1:39:10 Model Context Protocol (MCP) — новы стандарт інтэграцый ад Anthropic
1:41:58 Сабагенты і скілы: распаралельванне задач унутры чата
1:45:17 Праграмаванне голасам: інструменты EVY.app і Whisper Flow
1:48:01 ШІ ў браўзерах: як Arc Browser дапамагае чытаць дакументацыю
1:50:02 Майстар-клас па Cursor: рэжымы Ask, Plan і Agent
1:59:56 Мадэлі, якія «думаюць» (Thinking effort): як працуе Max Mode
2:05:35 Індыксацыя праекта і падключэнне знешняй дакументацыі ў Cursor
2:10:32 Бяспека: рызыкі агентаў, уразлівасці бібліятэк і ШІ-вірусы
2:18:03 Як бяспечна ўкараніць ШІ ў кампанію: сертыфікацыя SOC 2

ЦЁМНЫ ЛЁС У ІНТЭРНЭЦЕ
🔻 YouTube: https://youtube.com/@ciomnylos
🔻 Аўдыё: https://ciomnylos.itbeard.com
🔻 Тэлеграм: https://t.me/ciomnylos
🔻 Твітар: https://x.com/ciomnylos

#цёмнылёс #шілаба #праграмаванне

Сёння размаўляем пра тэму, якая стагоддзямі выклікае спрэчкі, захапленне і тысячы пытанняў - біблейскую гісторыю. Адразу прызнаюся: я як вядучы ў гэтай тэме зусім не эксперт (мякка кажучы). Таму маё заданне сёння - задаваць "сорамныя" пытанні і спрабаваць не заблытацца ў запаветах, пакуль нашая госця будзе ратаваць выпуск сваімі ведамі. І гэта не проста госця - гэта падкастэрка і кандыдатка гістарычных навук, якая абараніла дысертацыю па гісторыі старажытных габрэяў і ведае пра Стары Запавет літаральна ўсё - Ганна Дзягель.

Мы паглыбімся ў свет бібліістыкі і паспрабуем зразумець, як навуковы падыход суіснуе з верай і ці магчыма быць аб’ектыўным, вывучаючы свяшчэнныя тэксты. Пагаворым пра тое, чаму Біблія - геніяльная літаратура, як яе збіралі, чаму Стары Запавет такі вялікі, а Новы - такі канцэнтраваны, і чым паміж сабой падобныя рэлігіі свету. 

Налівайце гарбату, сядайце зручней - будзе цікава!

НАВІГАЦЫЯ
0:00 Ці можа вернік быць аб'ектыўным даследчыкам рэлігіі?
10:05 Супярэчнасці паміж Бібліяй і навукай: узрост чалавецтва і Зямлі 
13:24 Эвалюцыя светапоглядаў: міфалагічны, рэлігійны і навуковы 
15:40 Народная Біблія: чаму Маісей пераводзіў яўрэяў праз Заходнюю Дзвіну? 
22:17 Крыніцазнаўства: як пазабіблейскія тэксты пацвярджаюць Біблію 
27:37 Міф пра Біблію як самую старажытную кнігу
33:21 Пачатак выпуска. Прадстаўленне 
36:03 Што такое біблейская гісторыя? 
38:37 "Габрэі" ці "яўрэі": як правільна па-беларуску? 
40:34 Традыцыйная яўрэйская адукацыя: хедэр, бар-міцва і іешыва 
44:31 Чаму рэлігійнае жыццё яўрэяў пабудавана вакол тэксту? 
48:11 Іўдаізм як нацыянальная рэлігія і канцэпцыя "Бога месца" 
54:28 Біблеістыка
59:51 Гісторыка-крытычны метад і арганізаваны скептыцызм 
1:06:54 Што з'яўляецца гістарычнай крыніцай і ці лічыцца ёю Біблія? 
1:12:58 Склад Бібліі: Стары Запавет, Новы Запавет і Танах 
1:16:44 "Песня песняў" Саламона: эратычная паэзія ў каноне 
1:23:32 Што за разбурэнне Першага храма
1:40:24 Хасідызм: новы накірунак іўдаізму з тэрыторыі Беларусі і Украіны 
1:42:47 Новы Запавет: універсалізм апостала Паўла 
1:45:51 Калі насамрэч нарадзіўся і жыў гістарычны Ісус? 
1:49:47 Чаму ў Рымскай імперыі пераследавалі хрысціян?
1:56:30 Месіянскія ідэі ў іўдаізме: вызваліцель з роду Давіда 
2:07:22 Паняцце "неканона": што не ўвайшло ў афіцыйную Біблію
2:12:12 Што такое апокрыфы і чаму іх называюць «таемнымі ведамі»? 
2:14:27 Ці можна верыць перакладам Бібліі? 
2:28:40 Розніца ў канонах праваслаўных і каталікоў
2:30:45 Біблейская археалогія: пошукі Ноевага каўчэга і рэальныя раскопкі 
2:38:11 Сувязь іслама з іўдаізмам і хрысціянствам 
2:42:47 Ці ёсць сувязь паміж Бібліяй і ўсходнімі рэлігіямі (будызм, індуізм)? 
2:49:53 Ці існавала Вавілонская вежа насамрэч? 
2:53:32 Адам і Ева
2:55:24 Юда і Іуда
3:02:11 Ці праўда, што Біблію пастаянна перапісвалі ў палітычных мэтах? 
3:04:44 Актуальная біблейская крытыка: каго чытаць сёння? 
3:10:40 Чаму мы ведаем «пра Біблію», але не чытаем саму Біблію? 
3:14:02 З якіх кніг лепш пачаць знаёмства з Бібліяй свецкаму чалавеку? 
3:20:01 Гісторыя Ганны: як дзяўчынка з вёскі зацікавілася старажытнымі габрэямі 
3:27:11 Шлях да беларускай мовы і асаблівасці заходнепалескай гаворкі 
3:30:54 Што такое быць беларусам
3:38:01 Ці цёмны лёс у беларусаў?

СПАСЫЛКІ
👉 Падкаст "Так склалася гістарычна": https://www.youtube.com/channel/UCJXyczqGVhTux0CRnB6O2Ww
👉 Плэйліст з выпускамі падкаста "Так склалася гістарычна" пра рэлігію: https://youtube.com/playlist?list=PLKMH6Y8k0JI5YBRYpde-5Wp6pDcNCgoPh&si=wcTGANAgO74TfIOm
👉 Выпуск падкаста "Так склалася гістарычна" пра іўрыт: https://youtu.be/-Mav_h9wojc?si=qvyNgNx35ytS6T1V
👉 Збор на аплату хостынга для "Цёмнага Лёсу": https://t.me/tribute/app?startapp=g49P

ЦЁМНЫ ЛЁС У ІНТЭРНЭЦЕ
🔻 YouTube: https://youtube.com/@ciomnylos
🔻 Аўдыё: https://ciomnylos.itbeard.com
🔻 Тэлеграм: https://t.me/ciomnylos
🔻 Твітар: https://x.com/ciomnylos

#цёмнылёс #біблія #біблеістыка

Сёньня мы паглыбляемся ў закуліссі беларускае агучкі, а правадыром у гэты сьвет стане спадар Вожык. Даведаемся ў Аляксея, як настаўнік нямецкай мовы прыйшоў да дубляжу «Какаінавага мядзьведзя» ды «Баброў-зомбі», і ці рэальна зарабляць грошыкі у гэтай сфэры. Абмяркуем фэномэн «Кінаконг» і разьвіцьцё суполкі, пагаворым пра пірацтва як акт любові да роднага, адсутнасьць беларускай мовы на Netflix і ці варта шукаць ветрў у полі афіцыйных сэрвісаў. Ну і канешне, будзем шмат размаўляць пра тэхнічны бок: як пачаць агучваць, якое абсталяваньне і софт патрэбныя, колькі гэта каштуе грошай і часу.

НАВІГАЦЫЯ
0:00 Разагрэў 
3:43 Знаёмства
13:32 Чаму абраў менавіта гумарыстычны кірунак
18:57 Гісторыя беларускай агучкі
30:38 Чаму агучвальшчыкі дзеляцца на суполкі 
33:31 Супрацоўніцтва з прафесійнымі акторамі 
38:35 Аднагалосая, двухгалосая і шматгалосая агучка: у чым розніца 
41:24 Як адбываецца працэс запісу і мантажу
44:02 Дубляж супраць закадравай агучкі 
46:44 Праца перакладчыка: як укласці тэкст у таймінгі 
50:11 Дзе глядзець беларускую агучку 
56:49 Чаму беларускай агучкі няма на папулярных пірацкіх сайтах 
59:48 Шлях на Netflix: чаму гэта амаль немагчыма для беларусаў 
1:04:02 Балючае пытанне аўтарскага права 
1:12:21 Чым агучка кніг адрозніваецца ад кінаагучкі 
1:16:46 Ці трэба быць філолагам, каб добра агучваць? 
1:20:30 Як стаць «даберам»: з чаго пачаць і які софт патрэбен 
1:25:51 Тэхнічны працэс: апрацоўка голасу, кампрэсія і эквалайзер 
1:29:56 Што такое «дакінг» і як выразаць голас з арыгінала праз ШІ 
1:37:21 Жалеззе: мікрафоны і навушнікі 
1:54:13 Колькі каштуе праца прафесійнага перакладчыка
1:57:22 Размеркаванне роляў у шматгалосцы
2:11:16 Колькі атрымліваюць даберы і чаму перакладчыкі заўсёды ў «шакаладзе»
2:16:15 Колькі каштуе агучка
2:19:15 Будучыня агучкі і пагроза ад штучнага інтэлекту
2:28:06 Наркамаўка ці Тарашкевіца?
2:41:03 Мара Вожыка
2:43:31 Найлепшыя беларускія агучвальшчыкі
2:46:36 ТОП фільмаў па-беларуску
2:49:45 Рубрыка «PG P_rn»: пра п_рнапародыі і «Олафа-млынара».
2:54:55 Ці будзе беларуская агучка «50 адценняў шэрага»?.
3:01:24 Пра пераход на беларускую мову
3:10:09 Што такое такое быць беларусам?
3:16:57 Ці цёмны лёс у беларусаў?

СПАСЫЛКІ
👉 Канал Вожыка:  @vozh_voice 
👉 Канал CIKAVINKA:  @cikavinka 
👉 Першы Гікаўскі:  @piersyhikauski   
👉 Гайд па агучцы ад Вожыка: https://hill-motion-877.notion.site/19250ec4b34c80108298e331dfec8fad?pvs=74
👉 Падтрымаць Вожыка: https://linktr.ee/vozhyk
👉 Падтрымаць Цёмны Лёс: https://itbeard.com/support

ДЗЕ ГЛЯДЕЦЬ БЕЛАРУСКАЕ
🔸 Belmult: https://belmult.online
🔸 Чытанка на ноч: https://t.me/night_readings_s_s
🔸 Кінакіпа: https://kinakipa.site
🔸 Screenka: https://screenka.com
🔸 Baravik: https://baravik.org
🔸 Anibel: https://anibel.net
🔸 Лагодны Цмок: https://la-cmok.me

ЦЁМНЫ ЛЁС У ІНТЭРНЭЦЕ
🔻 YouTube: https://youtube.com/@ciomnylos
🔻 Аўдыё: https://ciomnylos.itbeard.com
🔻 Тэлеграм: https://t.me/ciomnylos
🔻 Твітар: https://x.com/ciomnylos

#цёмнылёс #агучка #вожык

Сёньня мы паглыбляемся ў закуліссі беларускае агучкі, а правадыром у гэты сьвет стане спадар Вожык. Даведаемся ў Аляксея, як настаўнік нямецкай мовы прыйшоў да дубляжу «Какаінавага мядзьведзя» ды «Баброў-зомбі», і ці рэальна зарабляць грошыкі у гэтай сфэры. Абмяркуем фэномэн «Кінаконг» і разьвіцьцё суполкі, пагаворым пра пірацтва як акт любові да роднага, адсутнасьць беларускай мовы на Netflix і ці варта шукаць ветрў у полі афіцыйных сэрвісаў. Ну і канешне, будзем шмат размаўляць пра тэхнічны бок: як пачаць агучваць, якое абсталяваньне і софт патрэбныя, колькі гэта каштуе грошай і часу.

НАВІГАЦЫЯ
0:00 Разагрэў 
3:43 Знаёмства
13:32 Чаму абраў менавіта гумарыстычны кірунак
18:57 Гісторыя беларускай агучкі
30:38 Чаму агучвальшчыкі дзеляцца на суполкі 
33:31 Супрацоўніцтва з прафесійнымі акторамі 
38:35 Аднагалосая, двухгалосая і шматгалосая агучка: у чым розніца 
41:24 Як адбываецца працэс запісу і мантажу
44:02 Дубляж супраць закадравай агучкі 
46:44 Праца перакладчыка: як укласці тэкст у таймінгі 
50:11 Дзе глядзець беларускую агучку 
56:49 Чаму беларускай агучкі няма на папулярных пірацкіх сайтах 
59:48 Шлях на Netflix: чаму гэта амаль немагчыма для беларусаў 
1:04:02 Балючае пытанне аўтарскага права 
1:12:59 Чым агучка кніг адрозніваецца ад кінаагучкі 
1:17:22 Ці трэба быць філолагам, каб добра агучваць? 
1:21:07 Як стаць «даберам»: з чаго пачаць і які софт патрэбен 
1:26:29 Тэхнічны працэс: апрацоўка голасу, кампрэсія і эквалайзер 
1:30:34 Што такое «дакінг» і як выразаць голас з арыгінала праз ШІ 
1:37:59 Жалеззе: мікрафоны і навушнікі 
1:54:51 Колькі каштуе праца прафесійнага перакладчыка
1:58:00 Размеркаванне роляў у шматгалосцы
2:11:54 Колькі атрымліваюць даберы і чаму перакладчыкі заўсёды ў «шакаладзе»
2:16:53 Колькі каштуе агучка
2:19:53 Будучыня агучкі і пагроза ад штучнага інтэлекту
2:28:44 Наркамаўка ці Тарашкевіца?
2:41:41 Мара Вожыка
2:44:09 Найлепшыя беларускія агучвальшчыкі
2:47:14 ТОП фільмаў па-беларуску
2:50:23 Рубрыка «PG P_rn»: пра п_рнапародыі і «Олафа-млынара».
2:55:33 Ці будзе беларуская агучка «50 адценняў шэрага»?.
3:02:02 Пра пераход на беларускую мову
3:10:47 Што такое  такое быць беларусам?
3:17:35 Ці цёмны лёс у беларусаў?

СПАСЫЛКІ
👉 Канал Вожыка: https://www.youtube.com/@vozh_voice
👉 Канал CIKAVINKA: https://www.youtube.com/@cikavinka
👉 Першы Гікаўскі: https://www.youtube.com/@piersyhikauski

👉 Гайд па агучцы ад Вожыка: https://hill-motion-877.notion.site/19250ec4b34c80108298e331dfec8fad?pvs=74
👉 Падтрымаць Вожыка: https://linktr.ee/vozhyk
👉 Падтрымаць Цёмны Лёс: https://itbeard.com/support

ДЗЕ ГЛЯДЕЦЬ БЕЛАРУСКАЕ
🔸 Belmult: https://belmult.online
🔸 Чытанка на ноч: https://t.me/night_readings_s_s
🔸 Кінакіпа: https://kinakipa.site
🔸 Screenka: https://screenka.com
🔸 Baravik: https://baravik.org
🔸 Anibel: https://anibel.net
🔸 Лагодны Цмок: https://la-cmok.me

ЦЁМНЫ ЛЁС У ІНТЭРНЭЦЕ
🔻 YouTube: https://youtube.com/@ciomnylos
🔻 Аўдыё: https://ciomnylos.itbeard.com
🔻 Тэлеграм: https://t.me/ciomnylos
🔻 Твітар: https://x.com/ciomnylos

#цёмнылёс #агучка #вожык