Decide for Impact podcast

Vandaag bespreken we het boek De machtscode van Marietje Schaake.

De ondertitel is: Hoe de onzichtbare belangenstrijd achter AI onze democratie bedreigt

https://www.linkedin.com/in/marietjeschaake

https://nl.wikipedia.org/wiki/Marietje_Schaake

Marietje was 10 jaar lid van het Europees Parlement voor D66.

Ze was verbonden aan de Universiteit van Stanford tot april 2026 als Fellow van het Institute for Human-Centered AI.

Ze is vooral actief op het gebied van de onafhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech.

In 2024 gepubliceerd: De tech coup. Hoe tech is gaan regeren en we de macht weer terugwinnen, Atlas Contact, Amsterdam. ISBN 978904504662

In februari 2025 ontving Schaake een Felipe Rodriquez Award, de positieve variant van de Nederlandse Big Brother Award, voor "het aankaarten van de gebrekkige tot afwezige democratische controle op de Big Tech-bedrijven die onze wereld vormgeven".

Boek:

Inleiding - In de ban van AI

De doorbraak van AI

De mythe van AI

De ideologie achter AI

De macht van AI

Een agenda voor AI

Nawoord - Tijd voor zelfvertrouwen

Inleiding - In de ban van AI

In de inleiding laat ze direct de risico's en kwetsbaarheden van het AI-gebruik zien. We laten belangrijke beslissingen over aan ondoorzichtige systemen die zijn ontworpen om waarde te creëren voor aandeelhouders. Daarnaast wordt er te weinig gekeken naar de gevolgen, zoals milieuschade, sociale ontwrichting en onvoorspelbaarheid. We worden vooral gestuurd door kansen.

In Europa gebruiken we massaal Amerikaanse platforms en investeren we in Amerikaanse techbedrijven waarmee we de Amerikaanse economie ondersteunen, terwijl ze de democratie in Europa onderuit willen halen.

De machtscode: wie de controle over de AI-infrastructuur heeft, bepaalt welke informatie miljarden mensen bereikt, welke vragen als legitiem worden beschouwd en welke antwoorden als waarheid worden gepresenteerd.

Het boek is een pamflet.

De doorbraak van AI

Veel mensen gebruiken AI, ook als ze daarmee hun eigen werk uiteindelijk overbodig maken. We werken direct mee aan de groei van AI-bedrijven.

AI is ons leven binnengeslopen voordat we goed hebben begrepen wat de consequenties zijn.

Gesloten systemen, waarin bedrijven vinden dat zij alleen een veilig gebruik van AI kunnen garanderen. De geschiedenis wijst uit dat dit niet lukt. Uiteindelijk gaat de winst van het bedrijf voor.

AI als intieme partner voelt een emotionele band met de bot. Met name bij jongeren die zijn opgegroeid met de mobiel in de hand. AI sluipt in alle apps op je telefoon.

Whittaker (Signal) waarschuwt dat agentic AI (die allerlei taken van je kan overnemen) het einde is van de privacy. Het systeem heeft overal toegang toe en kent je bank- en creditcardgegevens.

AI heeft invloed op ons welzijn, werk en de weerbaarheid van mensen en daarmee op de maatschappij. Het stuurt ongemerkt ons gedrag. Waarvan we afhankelijk worden van een klein aantal (tech)bedrijven met ondoorzichtige belangen en nauwelijks democratische controle. Ze optimaliseren voor schaal en snelheid en niet voor maatschappelijke verantwoordelijkheid, welzijn of het voorkomen van problemen.

De mythe van AI

p38

De mythische verhalen over AI legitimeren macht, rechtvaardigen offers en maken halfgoden van AI-experts. Het geeft deze bedrijven meer macht en aanzien en ze lijken alle investeringen waard.

De bedrijven verzamelen gigantische hoeveelheden data over wat wij online doen. (Google, Meta, Amazon)

Managers willen AI inzetten voor meer efficiëntie.

De angst voor China bij de techbedrijven dat ze worden ingehaald, waardoor er steeds hogere bedragen worden geïnvesteerd.

Wanneer de bubbel barst met de geplande IPO's van tientallen miljarden, lijkt er een nieuwe piek te zijn. Als de bubbel barst, dan heeft dit ook effect op de rest van de economie omdat veel bedrijven in AI hebben geïnvesteerd (FOMO), zoals de Nederlandse pensioenfondsen.

De vooruitgang van AI lijkt niet te stoppen, haast onvermijdelijk, alsof we geen keuze hebben, maar die hebben we wel.

De ideologie achter AI

De Nederlandse overheid en bedrijven zijn afhankelijk van Amerikaanse technologie; zie het gebruik van Microsoft 365 (overheid en bedrijven) en Google (bedrijven en privé). Deze bedrijven zijn nauw verbonden aan de politiek in de VS.

De mensen achter de AI-bedrijven (met macht), bijna allemaal witte mannen met techno-utopische, antidemocratische en anti-Europese ideeën. p58 Soms zelfs fascistisch of technofascistisch. Ze beïnvloeden met hun platformen de meningen en emoties in vele landen.

Libertarische ideeën, vrije markt en individuele vrijheid. Het belangrijkste doel is groei en winst voor de eigen bedrijven. Ze lobbyen tegen wetgeving op het gebied van AI, technologie, privacy, vermogensbelasting. Ze hebben grip op de media, zoals Bezos (Washington Post en Time Magazine) en Ellison (CBS en Paramount), en Musk met Twitter.

Thiel is oprichter van Palantir, waar veel overheidsdiensten, zoals politie en leger, al mee werken. (niet van overtuigd dat vrijheid en democratie samen gaan). p62

"Echte vrijheid voor ondernemers zoals hij is onmogelijk in een democratie waarin iedereen een stem heeft."

Ze komen met startup states en CEO-koningen.

De miljardairs in het The Autoritarian Stack-netwerk willen steeds meer overheidsfuncties omzetten in private producten zoals DigiD en betalingsverkeer.

De macht van AI

Macht over het milieu - kan klimaatverandering tegengaan en zorgt tegelijk voor een toename van het fossiele energieverbruik.

De automation bias - we geloven dat geautomatiseerde systemen neutralere of eerlijkere beslissingen nemen dan mensen. Systemen zijn ontworpen, gebouwd en getraind door mensen.

Discriminatie door deze systemen (toeslagenaffaire)

Zoekmachine Zero - nul klikken in de zoekmachine met AI-gegenereerde antwoorden hoef je niet meer door te klikken naar websites, terwijl ze wel de oorspronkelijke informatie leveren.

Interessant GPT-NL gebaseerd op de archieven van Nederlandse mediabedrijven.

Enshittification van Cory Doctorow - goed boek dat schrijft over verslechtering van de producten en diensten van de topbedrijven zoals Google.

Macht over de economie, cultuur en werk. Productiviteit stijgt en inkomen daalt. Werken loont steeds minder.

Macht over de politiek - ondermijning van de democratie p101 106, 107 en 108

Macht over de regelgeving - minder regels, deregulering.

De machtscode - verschuivingen op de arbeidsmarkt, het verlies van kennis en intellectueel eigendom, de grote hoeveelheid water, land en energie die nodig zijn, de erosie van de rechtsstaat. De impact van AI is gigantisch en lang niet altijd duidelijk.

Digitale autonomie moet het uitgangspunt zijn voor de overheid p115

Een agenda voor AI

p119 opsomming van wat we hebben in Nederland: ASML, efficiënte landbouw, internetknooppunt, goede universiteiten. Concrete visie op publieke waarden in de digitale wereld. p120

Rapport Wennink - te veel door een economische bril gekeken en te weinig door een maatschappelijke bril.

Er is beweging - DigiD wordt teruggedraaid. Vanochtend in FD dat "De fiscus wil ‘voorloper’ op het gebied van digitale autonomie worden binnen de Rijksoverheid, na kritiek op de overstap naar Amerikaanse leveranciers." https://fd.nl/politiek/1599626/belastingdienst-scherpt-aanbestedingsbeleid-it-projecten-aan

Stoppen met de aandelenbeurzen van landen buiten de EU massaal te subsidiëren. (er komen grote IPO's aan)

Maak de stappen naar digitale soevereiniteit concreet. p128

Test AI voordat het op de markt komt

Zorg ervoor dat iedereen toegang heeft tot AI

Faciliteer onafhankelijke kennis over AI

Zet huidige wet- en regelgeving in

Maak handhaving flexibeler

Bouw Europese AI (publieke waarden)

Trek talent aan

Verstevig samenwerking tussen democratische landen

Vorm een democratische AI-alliantie

Leer van anderen

Gebruik onze troeven

Nawoord - Tijd voor zelfvertrouwen

Europa heeft veel goede dingen en Silicon Valley wat minder romantiseren.

Je kunt zelf ook iets doen voor meer democratische grip op AI:

stap over van ChatGTP of Gemini naar Mistral Vibe (voorheen Le Chat)

stap over van Sharepoint naar NextCloud

van Gmail naar Proton Mail

Er zijn genoeg Europese alternatieven zie https://decideforimpact.com/eu-tech/

p154 afsluiter

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 Intro van het boek en eerste indruk van Erno

04:40 De drie elementen waarom de serie De Vonkjes zo waarderen.

08:35 Een inkijk in hoeveel macht de AI-techbedrijven hebben, met name door gigantische verwachtingen te geven over de toekomst met AI.

14:35 Een voorbeeld van de macht van de VS is het blokkeren van creditcards en e-mail van rechters van het Internationaal Gerechtshof.

16:15 Voorbeeld van DigiD: hoe de politiek niet ingrijpt als de VS meer macht dreigt te krijgen en toestemming geeft voor de verkoop.

19:55 Medicijnen worden getest, AI amper.

20:40 AI is een machine die ons bedreigt en we moeten daarom de mens voor AI beschermen [Tom]

22:15 Onder druk van de versnelling naar de toekomst worden langetermijnbeloften gedaan en moeten belemmeringen op dit moment worden geminimaliseerd.

23:05 Hoe een versie van Gen AI (Claude) de besluitvormers (mensen) beïnvloedt en zelfs chanteert om niet op te waarderen naar een nieuwe versie.

28:05 De financiële markten die afhankelijk zijn van het succes van AI door de enorme investeringen met alle risico's van dien als de bubbel barst.

29:35 De FOMO-gedachte waardoor het lijkt dat we geen keuze hebben en wel moeten doorgaan met AI.

30:05 Vanuit de Amerikaanse optiek speelt Europa geen rol meer in de AI-wedloop.

30:50 Kritische vragen worden bestempeld als anti-patriotisch.

34:05 Bria heeft met The Authoritarian Stack in kaart gebracht hoe de spelers samenhangen.

...

Vandaag het gesprek met Marja Wagenaar.

Marja is Besluiten Architect. Zij adviseert leiders en teams bij het nemen van onvoorwaardelijke besluiten. Onlangs verscheen haar nieuwe boek ‘Onvoorwaardelijke Besluiten in 10 stappen’. Wagenaar heeft ervaring in zowel het bedrijfsleven, de wetenschap als de politiek. Ruim 25 jaar geleden was zij lid van de Tweede kamer.

Laten we beginnen…

Samenvatting

Met hulp van AI gemaakt.

In aflevering 495 van de Design for Impact podcast spreekt Erno met besluitenarchitect Marja Wagenaar, auteur van "Onvoorwaardelijke besluiten in tien stappen". Wagenaar blikt terug op haar tijd als Tweede Kamerlid en bespreekt hoe de politiek een grote besluitmachine is, hoe afstand tot burgers populisme voedt en hoe besluiten zonder uitvoering slechts voornemens zijn, met voorbeelden als de vuurwerkramp Enschede, toeslagenaffaire en Groningen.

Ze benadrukt het belang van nieuwsgierigheid naar verschillende leefwerelden en noemt haar boek "Het einde van de buitenspelcultuur". Verder licht ze haar "fifty-fifty"-methode toe uit haar leiderschapsboek voor vrouwen: tijd verdelen tussen organisatie/anderen en jezelf, inclusief netwerken en reputatie bouwen.

In haar besluitvormingsboek draait het om lef, risico’s nemen, concrete uitvoeringsplannen, besluiten op het juiste niveau beleggen, onderbouwing toetsen en met een betrokkenheidsbord bepalen wie meebeslist, adviseert of geïnformeerd wordt.

Tot slot bespreekt ze Europese uitdagingen rond economie, defensie en technologische afhankelijkheid en hoe individuen in onzekere tijden via kleine stappen weer grip krijgen.

Wat ik zoal leerde van Marja :

05:00 intro -

05:40 In de Tweede Kamer je idealen verwezenlijken

06:20 De Tweede Kamer is de grootste besluitenmachine die we hebben (in Nederland).

07:15 Het was een meisjesdroom.

09:35 Een onderzoeksraad voor veiligheid naar aanleiding van de vuurwerkramp in Enschede.

10:35 Een cultuur waarin mensen de hele tijd met elkaar bezig zijn: de buitenspelcultuur.

13:35 Een besluit dat geen besluit lijkt te zijn maar een voornemen of een idee.

14:25 De schriftelijke wilsverklaring zorgt ervoor dat mensen die niet kunnen lezen of schrijven worden uitgesloten.

16:05 De nieuwsgierigheid naar mensen die niet op jou lijken.

16:40 De drie fases van de ontwikkeling van een politiek leider.

19:35 Vrouwen zijn in hun werk minder dan mannen bezig met tijd en energie te steken in hun eigen ontwikkeling en carrière.

22:00 Veel werken voor je bedrijf en de klanten en daardoor te weinig werken aan de ontwikkeling van je bedrijf.

22:50 Leiderschap voor vrouwen met de 50/50-methode.

27:00 Kleine overzichtelijke weekdoelen voor je eigen ontwikkeling.

28:35 Besluiten zijn het grootste lek in organisaties.

30:50 Huiswijn-besluiten - je kiest voor iets gemiddeld

35:05 Besluiten neerleggen op het niveau waar ze thuishoren.

37:15 Zorg voor een goed uitvoeringsplan als je een besluit neemt.

41:10 In overleggen en vergaderingen 'het rondje' maken, want je wil ook de stille stemmen horen.

43:30 Het betrokkenheidsbord om te zien wie je bij je besluit moet betrekken.

46:15 Je hebt meer aan een bewindspersoon die optreedt dan aan een die aftreedt.

48:25 Onderzoek wie de energiegevers en energievreters in je leven zijn.

51:55 De landen in Europa zijn meer een toeristische bestemming geworden dan een economische macht.

56:00 Investeren in economische ontwikkeling en veiligheid in Europa.

1:05:00 Tijd en afstand nemen om voor jezelf en met jezelf aan de slag te gaan.



Meer over Marja Wagenaar:

https://leadershipint.com

https://www.linkedin.com/in/marja-wagenaar-2a460827/

https://nl.wikipedia.org/wiki/Marja_Wagenaar

Boeken:

Onvoorwaardelijke besluiten in 10 stappen (2026) - voor leiders met lef

Het leiderschapsboek voor vrouwen (2015)

Het einde van de buitenspelcultuur, een democratisch antwoord op het populisme (2004)

De Rijksvoorlichtingsdienst: Geheimhouden, toedekken en openbaren (1997)

Herinneringen aan Joop Den Uyl (1988)

Andere bronnen:

Ondernemers Boekencast

Boek Tony Blair - On Leadership

Inner Development Goals

Michiel Muller

Mario Draghi rapport ‘De toekomst van het Europese concurrentievermogen – Een strategie voor het concurrentievermogen van Europa’ bericht van Buza hierover.

Hidden Champions van de 21e eeuw – Hermann Simon #boekencast afl 25

Hidden Champions Die neuen Spielregeln im chinesischen Jahrhundert – Hermann Simon #boekencast afl 48

Anthropic - Wikipedia

Video van het gesprek met Marja Wagenaar

https://youtu.be/dVlXYL6b_TQ

Kijk hier https://youtu.be/dVlXYL6b_TQ

Transcript van het gesprek

[00:00:00] Erno Hannink: Hallo en welkom bij aflevering 495 van de Design for Impact podcast. Vandaag het gesprek met Marja Wagenaar. Marja is besluiten architect. Zij adviseert leiders en teams bij het nemen van onvolmaaktlijke besluiten. Onlangs verscheen haar nieuwe boek Onvoorwaardelijke besluiten in tien stappen. Wagenaar heeft ervaring in zowel het bedrijfsleven, de wetenschap als de politiek.

[00:00:29] Erno Hannink: Ruim 25 jaar geleden was zij lid van de Tweede Kamer. Het was een super interessant gesprek waar we het hadden over besluitvorming, wat ik natuurlijk een bijzonder onderwerp vind. Besluiten voor jou als ondernemer, voor het individu, maar ook besluiten in de politiek en het effect dat het heeft op ons allemaal en de acties die we nu hebben te ondernemen.

[00:00:51] Erno Hannink: Hopelijk vind jij het gesprek net zo interessant als ik het vond om het met Marja te hebben. Mijn naam is Erno Hannink en ik deel mijn opgedane kennis, ervaringen en expertise met jou. Ik coach ondernemers zodat ze besluiten nemen om in impact te groeien. Laten we beginnen.

[00:01:31] Erno Hannink: Welkom in de nieuwe podcast aflevering! Vandaag spreek ik met Marja Wagenaar. Welkom Marja!

[00:01:37] Marja Wagenaar: Dank je wel! Leuk om er te zijn, Erno.

[00:01:39] Erno Hannink: Ja, ik heb je uitgenodigd omdat ik je tegenkwam op LinkedIn door je boek.

[00:01:44] Erno Hannink: Dat gaat over besluitvorming. Daar komen we zo meteen uitgebreid op terug. Want ik wil ook even een beetje terug in waar je vandaan komt. Hoe kom je hier bij dit, bij dit onderwerp zeg maar. En een belangrijk stuk in jouw ontwikkeling, in jouw geschiedenis en je carrière is de Tweede Kamer en de politiek.

[00:02:03] Erno Hannink: Als ik het zo is. Voor mij was het een belangrijk onderdeel. Ik weet niet hoe het voor jou zat. Wat heeft jou getrokken om om dat werk te gaan doen? Om in de Tweede Kamer te stappen?

[00:02:14] Marja Wagenaar: Nou, dat was eigenlijk heel simpel. Je kunt in de Tweede Kamer ongelooflijk veel dingen doen, je idealen verwezenlijken. En dan zitten we wel gelijk bij het onderwerp besluiten.

[00:02:25] Marja Wagenaar: Er worden in de Tweede Kamer, het hoogste orgaan in ons land, dagelijks ongelooflijk veel besluiten genomen over van alles. En die meeste besluiten hoort bijna niemand iets over. Wij horen thuis eigenlijk alleen maar iets over besluiten waar men het of in de Tweede Kamer onderling of Kamer en kabinet.

[00:02:46] Marja Wagenaar: Of bijvoorbeeld met een grote maatschappelijke organisatie, de vakbeweging, de werkgevers wanneer men het niet eens is. Terwijl, het is de grootste besluitmachine die we hebben. Dus ik heb het boek ook aangeboden aan Ton van Kan, de voorzitter, nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. Die komt uit Zwolle. En waarom heb ik dat gedaan?

[00:03:06] Marja Wagenaar: Omdat hij een heel mooi voorbeeld is van iemand die besluiten durft te nemen. Hij is op zijn 35e stak hij zijn vinger op en zei: ik wil deze club gaan leiden. Nou, en dan word je niet uitgenodigd bij een chique headhunter op de Zuidas in Amsterdam voor een discreet kopje koffie. Nee, dan heb je een sollicitatiegesprek gewoon met al je collega's.

[00:03:29] Marja Wagenaar: Daar kwam hij doorheen. Zij kozen hem. Nou, dat je op die leeftijd zo'n besluit durft te nemen en te zeggen ik ga ervoor. Ja, dat vind ik lef hebben en dat vind ik ontzettend leuk.

[00:03:41] Erno Hannink: Want jij hebt een bepaald besluit genomen, ook in de Tweede Kamer te stappen. Maar hoe ging dat besluit dan? Had je daar ook lef voor nodig dan op dat moment?

[00:03:49] Marja Wagenaar: Nou, het was iets. Het was echt. Ja, meisjesdroom. Het was wel een meisjesdroom. Ik wilde heel graag de politiek in met het idee daar kan ik heel veel dingen voor elkaar krijgen. Nou, dat is ook heel mooi gebeurd en het bracht alles bij elkaar wat ik zelf leuk vond om te doen. Spreken, schrijven, nadenken, dingen verder brengen, zorgen dat dingen beter worden.

[00:04:14] Marja Wagenaar: Dat is wat ik in mijn ondernemerschap nu ook al jaren doe. Maar je probeert te zorgen dat dingen beter worden. Een heel mooi voorbeeld is. Ik heb de rampen mogen doen, de vuurwerkramp in Enschede en ook de brand, de oudejaarsbrand in café Het Hemeltje in Volendam en in Enschede merkte je echt. Ik zal dat nooit vergeten.

[00:04:34] Marja Wagenaar: Dat was op 13 mei 2000. Ik vierde namelijk op dat moment mijn verjaardag. Ik ben op 14 mei jarig en mijn keuken stond vol mensen. Maar uiteindelijk was iedereen naar die tv aan het kijken en de dag erna ben ik er heen gegaan. En dan zie je de impact van zoiets in de regio zoals dat dan in Nederland heet.

[00:04:58] Marja Wagenaar: Ja, het. Het stuk dat daar verwoest was in Enschede, dat is een stuk als je dat met Amsterdam vergelijkt. Van Leidseplein tot Centraal Station. Nou, als dat ergens in de Randstad gebeurd zou zijn, zou de impact en ook de hulp, het geld dat uiteindelijk ervoor werd vrijgemaakt totaal anders zijn. Ik vond het heel mooi om te zorgen dat wel die hulp er kwam, dat er goede financiële regelingen kwamen voor de mensen.

[00:05:25] Marja Wagenaar: Want op de een of andere manier gebeuren dit soort dinge

Vandaag bespreken we het boek Je bent niet de baas, maar je moet er wel iets mee van Marije van den Berg en Nico Groen.

De ondertitel is: Het gemeenschappelijke organiseren

Marije werkt als onderzoeker, adviseur en initiatiefnemer op het grensvlak tussen gemeenschap en overheid. Ze zit in het bestuur van het Druckeronds, in de Rekenkamer Leiden & Leiderdorp en in de raad van toezicht van Ouders en Onderwijs. Ze is columnist van VNG magazine en Binnenlands bestuur.

Ze heeft een podcast Democratie in uitvoering (link)

Nico is bestuurskundige en meer dan veertig jaar onafhankelijk organisatieadviseur en interim-manager. Hij was bijna twintig jaar bestuursvoorzitter van een groep industriële ondernemingen in de machinebouw. Nu is hij voorzitter van Werknemersparticipatie Rotaform Lelystad, de Industriële Kring Lochem en van de Coöperatie LochemEnergie Waterkracht.

Een fijn boek. Minder dan 200 pagina's. Behapbare hoofdstukken van enkele pagina's. Net als haar boek Stop. (Boekencast over in 2021 opgenomen) Lekker geschreven, kernachtig. Dit keer geen stappenplan of methode, maar wel goede tips voor actie, met veel aandacht voor gemeenschappen en de ruimte tussen de markt en de staat. De kruk met drie poten. Ik kreeg er energie van en wilde weer aan de slag met het werk dat ik normaal doe. Met de goede tip, met anderen delen wat je belangrijk vindt én gaan doen wat er dan moet gebeuren.

Moedig zijwaarts. Voor de meeste goede dingen hoef je geen toestemming te vragen. p 192

Boek Je bent niet de baas 6 delen:

Verwacht niet te veel van organisaties (en bazen)

Overschat markt en staat niet

Herstel maatschappelijke balans

Vorm lokale gemeenschappen

Maak ruimte voor wat er toch al gebeurt

Laat je niet afleiden

Geheim katern (voor als je wél de baas bent)

We zijn al bevoegd en hebben geen toestemming nodig.

Zekerheid vs vrijheid - boek van Aldous Huxley De tijd van de oligarchen. Mensen kiezen voor zekerheid.

Inleiding: de buschauffeur in de nacht maakt keuzes zonder dat er een baas nodig is.

Wie niet zelf zijn positie kiest, krijgt er eentje toegewezen. Daar zit voor mij wat gevoel voor merit in. Je moet het zelf doen. Vrijheid komt niet vanzelf.

Verwacht niet te veel van organisaties (en bazen)

We verwachten teveel van organisaties, efficieny, de mechanistische benadering

Alle mensen zijn ongeveer even groot.

Als je de baas wordt, ga je je anders gedragen.

Het verschil in grootte van karakter is vaak meer een kwestie van de omstandigheden.

Hannah Arendt - handelen p27

p30 besluitvorming, beslissingen in organisaties worden vaak door mensen genomen die nét niet genoeg vakkennis hebben om alle details te begrijpen. Terwijl uitvoerders deze kennis wel bezitten en ook actuele informatie hebben.

Herbert Simon: autoriteit ontstaat omdat anderen hun gedragskeuzes door de baas laten bepalen. Je accepteert de leiding omdat je het nut ervan inziet, niet omdat het moet.

Terwijl leiderschap wisselt naar gelang de vraag en de omstandigheden.

Een ondernemer doet het ook niet allemaal alleen. Terwijl ze zich wel eenzaam voelen.

Overschat markt en staat niet

De kracht van de markt is niet zo groot mogelijk. Meer middenstand, minder monopolies.

De neoliberale belofte van efficiëntie door schaalvergroting is vaak een recept voor kwetsbaarheid. Waar variëteit beschermt tegen systeemuitval.

De markt heeft ons veel gebracht, maar ze moet terug in haar hok.

We moeten de staat ook niet overschatten.

Positie kiezen in de gemeenschap. Met overheidsbeleid besturen we de staat, niet de samenleving.

Ook hier besluitvorming zo dicht mogelijk bij de praktijk leggen.

p60 en 61 - Door eigendom te verbinden met daadwerkelijke betrokkenheid, geen focus meer op financiële waarde maar op maatschappelijke waarde.

Herstel maatschappelijke balans

Een stelsel van twee is nooit stabiel (markt en staat). Een derde domein, het coöperatieve domein.

Laten we de kleinste omweg kiezen. p73 Grootste omweg zoals in de zorg. Kleinst mogelijke omweg via de commons. p75 Eerst tijd geven aan wat belangrijk is en dan pas een besteding zoeken voor de tijd die over is.

Haal het schema uit je hoofd dat tijd vooral werktijd is die je moet verkopen voor loon.

Tijd is een hulpbron die waardevoller wordt als we die delen met anderen en gezamenlijk inzetten. Tijd als common.

p80 Whatever the problem, community is always the answer.

p 86 beheermodellen naast gezonde verdienmodellen. Gebruikswaarde creëren en in stand houden. p88

Wees middenstander. Midden in de gemeenschap. p100

Vorm lokale gemeenschappen

Maak ruimte voor wat er toch al gebeurt

Laat je niet afleiden

Geheim katern (voor als je wél de baas bent)

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 Intro van het boek en eerste indruk van Erno

02:15 Met anderen delen wat je belangrijk vindt en gaan doen wat er dan moet gebeuren.

02:55 Eerste induk van Tom

06:05 Je hebt geen toestemming nodig om te beginnen.

10:05 Wie niet zelf positie kiest, krijgt er een toegewezen.

10:50 Haal dat [organisatie]harkje uit je hoofd.

13:15 In deel 1 was ruimte geweest voor een stappenplan hoe je naar zelforganisatie komt.

15:55 Afhankelijk van het thema kijken we (op) naar de leider die past bij de situatie.

17:05 Leiderschap is een eigenschap van een systeem en niet van een functionaris.

18:45 Voor de ondernemer is eenzaamheid het lastigste wat ze dien.

19:25 Schaalvergroting zorgt niet voor meer efficiëntie, maar wel voor meer kwetsbaarheid.

20:35 De markt heeft ons veel gebracht, maar ze moet terug in haar hok.

21:30 Tom is het er niet mee eens dat we de overheid overschatten en het voorbeeld is de woningbouw.

27:10 Onderzoek naar framing rondom openbaar vervoer.

29:45 Uit het dogma volgt dat een staatsschuld per definitie negatief is. De overheid is geen bedrijf.

30:35 Een samenleving antifragieler of stabieler maken met de coöperatie als kernorganisatie.

32:30 Haal het schema uit je hoofd dat tijd vooral 'werktijd' is die je moet verkopen voor loon.

33:05 Tijd is een hulpbron die waardevoller wordt als we delen met anderen en gezamenlijk inzetten.

34:10 Voor veel maatschappelijke problemen is 'de straat' het uitgangspunt.

37:15 Op zoek naar concrete stappen die je in je eigen straat kunt organiseren.

38:25 Ik noem Segers, maar ik bedoelde Ronald Rovers over materiaalgebruik. Zie bronnen hieronder.

42:10 In kleine stappen afstand nemen van het leidinggeven.

44:00 Leiderschap wordt op dit moment neergezet als, de briljante eenling die weet hoe je de problemen oplost.

44:40 De ruimte die er is naast de markt en de overheid voor de gemeenschap.

Bronnen die we genoemd hebben

Verhaal met Impact

Leren om goed te stoppen – Marije van den Berg (eerder gesprek met Marije met name over haar boek Stop)

VNG - Vereniging van Nederlandse Gemeenten

De tijd van de oligarchen - Aldous Huxley

Administrative behavior - Herbert Simon

Mission Economy – Mariana Mazzucato #boekencast afl 29

Antifragile – Nassim Nicholas Taleb #boekencast afl 37

Uitgewoond - Cody Hochstenbach

Thrive institute

Onderzoek laat zien dat NS maatschappelijk winst maakt - Eurasmus Universiteit

Duurzaam Kapitalisme – Willem Schramade #boekencast afl 16

Filosofie van de kroeg – Hans Schnitzler #boekencast afl 137

Warmte uitwisselen met elkaar in de wijk via een zonnewarmtenetwerk – Desiree Orij

Het omgekeerde ontwerp van de stad – Marianne Lefever

Het fossiele brandstof feest is voorbij – Ronald Rovers

Self-determination theory - Wikipedia Deci and Richard Ryan

De machtscode boek - Marietje Schaake

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Je bent niet de baas, maar je moet er wel iets mee

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/uERuDCCGVlI

https://youtu.be/uERuDCCGVlI

In deze aflevering bespreken we het boek Je bent niet de baas, maar je moet er wel iets mee.

Samenvatting (met hulp van AI)

In aflevering 141 van de Ondernemers Boekencast bespreken we het boek "Je bent niet de baas, maar je moet er wel iets mee" van Marije van den Berg en Nico Groen (ondertitel: het gemeenschappelijke organiseren).

We waarderen de vlotte stijl en het positieve, activerende doel: niet passief worden door slecht nieuws, maar lokaal zelf iets doen.

Kernboodschappen zijn dat mensen geen toestemming hoeven te vragen (“je bent al bevoegd”), dat autoriteit ontstaat doordat anderen die accepteren, en dat leiderschap een systeemeigenschap is.

Het boek kent zes delen (plus een geheim katern) en pleit voor zelforganisatie, coöperatieve vormen en lokale gemeenschappen als derde pijler naast markt en staat; de markt moet “terug in haar hok”.

We verschillen van mening over de rol van de overheid bij woningnood en missen soms een concreter “waar begin je”-stappenplan, bijvoorbeeld in de eigen straat.

Transcript

[00:00:00] Erno Hannink: Welkom in de nieuwe Ondernemers Boekencast, aflevering 141. Het boek: Je bent niet de baas Maar je moet er wel iets mee. Het boek van Marije van den Berg en Nico Groen. De ondertitel is Het gemeenschappelijke organiseren en het is uitgegeven door Verhaal met impact over verhaal met impact. Volgens mij is dit wel een vorm van uitgeverschap waar het naartoe gaat.

[00:00:24] Erno Hannink: Want verhaal met impact is niet alleen een uitgever dat de boeken ze. Er zijn ook sprekers in die stal. Ze organiseren evenementen, dus ik denk wel dat dat een soort vorm is van uitgeven waar het naartoe gaat voor meerdere uitgevers. Want alleen een boek is veel te weinig denk ik.

[00:00:39] Tom van der Lubbe: Correspondent doet natuurlijk eigenlijk een be

Vandaag het gesprek met Jeanine Mies.

Jeanine is al ruim 25 jaar zelfstandig tekstschrijver en trainer, vooral voor de rijksoverheid. Ze is zich steeds meer gaan richten op de invloed van taal op gedragsverandering. In 2024 publiceerde ze haar boek Magneetwoorden over de aantrekkingskracht van positieve taal. En in het verlengde daarvan richtte ze de WEL-beweging op voor positieve verandering. Daarmee nodigt ze ons uit om ons vaker te richten op wat we wél willen in plaats van wat we níet willen.

Laten we beginnen…

Samenvatting

Met hulp van AI gemaakt.

Wat ik zoal leerde van Jeanine :

00:00 intro - de oorsprong van de liefde voor taal

02:25 De cirkel van de middelbare school tot nu rond met deze lezing

05:05 Spelen met taal en haakjes zoals de Vakbond voor Dieren.

06:00 Framing met taal. De woorden die je gebruikt zeggen iets over hoe je de wereld waarneemt.

11:25 Nathan Rutjes is een mooi voorbeeld van een coach die positieve taal gebruikt in zijn coaching van de jonge spelers.

14:00 Het vraagt extra aandacht om positieve woorden te gebruiken.

15:20 Angstpoli vs durfpoli, een mooi voorbeeld van een woord dat afstoot en een woord dat aantrekt.

20:45 Een frame waardoor je gelijk weet, dit willen we niet.

21:55 Wat is de oproep voor de wereld waar we naar toe willen, in plaats van de wereld waar we vanaf willen?

24:55 Bewustwordingscampagnes maken meer kapot dan je lief is.

25:20 Wil je aandacht? Wees dan ergens tegen. Wil je wat bereiken? Wees dan ergens voor.

26:55 De blik verschuiven van wat we niet willen, naar wat we WEL willen.

27:20 De kapitalistische negatieve prikkel verkoopt.

30:30 Het negatieve redt zichzelf en het positieve kan een schijnwerper gebruiken.

31:05 De WEL-blik werkt.

33:40 De drie V's voor een goed verhaal: value, villain en vision.

34:55 Het ontstaan van het WEL-festival en de WEL-beweging.

36:55 Als je uitspreekt "ik ga het doen", dan gaat het ook eerder gebeuren.

37:20 Het ontstaan van de magneetwoordenkalender door een vermelding in het boek terwijl die er nog niet was. Plus een slimme manier om deze actueel te houden.

40:15 Dit is waarom ze stichting heeft opgezet voor haar WEL-activiteiten.

42:55 Hoe bepaal je wat een goed bedrag is voor je product?

47:00 Teken van deze tijd: Waar veel geld verdiend wordt dat slecht is voor de wereld, en waar je goed doet voor de wereld dat daar weinig geld tegenover staat.

52:00 Zelf een magneet zijn.

53:15 Hoe wil ik dat mensen me herinneren als ik er niet meer ben.

Meer over Jeanine Mies:

https://www.linkedin.com/in/jeaninemies/

magneetwoorden.nl

https://wel-beweging.nl

Boek: Magneetwoorden (2024)

Andere bronnen:

WEL festival

Karel de Feijter

Orde van den Prince - Wikipedia

Voorzitter van de Vakbond voor (werkende) dieren- Marjolein de Rooij

Nathan Rutjes - video van begeleiding tijdens een wedstrijd

Jens van der Weele - transitietaal

Messaging 101 (drie V's)

Doortje 't Hart

Zo krijgen we een economie zonder verborgen impact – Babette Porcelijn

Samen werken naar het happy 2050 scenario – Babette Porcelijn

boek: Stemmen met je portemonnee met bijdrage van Jeanine en Babette

Reint Jan Renes - Wikipedia

Video van het gesprek met Jeanine Mies

https://youtu.be/UutxNbrVd-k

Kijk hier https://youtu.be/UutxNbrVd-k

Transcript van het gesprek

Vandaag bespreken we het boek The age of extraction, van Tim Wu.

De ondertitel is: How tech platforms conquered the economy and threaten our future prosperity

Timothy Shiou-Ming Wu is a Taiwanese-American legal scholar who served as Special Assistant to the President for Technology and Competition Policy at the United States from 2021 to 2023. He is also a professor of law at Columbia University and a contributing opinion writer for The New York Times. He is known legally and academically for significant contributions to antitrust and communications policy, coining the phrase "network neutrality" in his 2003 law journal article, Network Neutrality, Broadband Discrimination. In the late 2010s, Wu was a leading advocate for an antitrust lawsuit directed at the breakup of Facebook. https://en.wikipedia.org/wiki/Tim_Wu

Dit boek bestaat uit 4 delen:

Understanding platform power

The business of herding

The dangers of centralized economic power

An architecture of equality

Het boek is opgebouwd rond de volgende centrale thema’s:

De opkomst van platformmacht: hoe techplatforms zoals Amazon, Google en Meta zich hebben ontwikkeld tot dominante economische spelers.

De belofte en realiteit van het internet: de oorspronkelijke belofte van welvaart en democratie in de jaren ’90 en ’00, en hoe dit is omgeslagen in nieuwe economische klassen en autocratie.

Extractie als bedrijfsmodel: hoe platforms aandacht, data en welvaart extraheren, en wat de gevolgen zijn voor gebruikers, werknemers en kleine bedrijven.

De rol van monopolies en concentratie: hoe techgiganten concurrenten opkopen en markten domineren, met voorbeelden uit de gezondheidszorg, vastgoed en andere sectoren.

De gevolgen voor democratie en samenleving: hoe deze ontwikkelingen bijdragen aan ongelijkheid, politieke polarisatie en de opkomst van autocratie.

Een blik vooruit: voorstellen voor herstel van de balans, zoals strengere regulering, antimonopoliewetten en democratische controle over platforms.

Tim Wu schetst in The Age of Extraction vijf centrale oplossingen om de macht van techplatforms te beteugelen en een eerlijkere economie te creëren. Deze zijn samengevat als volgt:

Strengere antimonopoliewetten en handhavingWu pleit voor het actief aanpakken van monopolies en het voorkomen van marktconcentratie, bijvoorbeeld door het blokkeren van overnames die concurrentie uitschakelen. Hij wijst op het belang van het herstellen van eerlijke concurrentie, zodat nieuwe spelers kansen krijgen en consumenten, werknemers en kleine bedrijven niet worden uitgebuit.

Democratische controle over platformsPlatforms moeten transparanter en democratischer worden bestuurd, met meer inspraak voor gebruikers, werknemers en andere stakeholders. Wu stelt voor om governance-structuren te herzien, zodat niet alleen aandeelhouders, maar alle betrokkenen invloed hebben op beslissingen die hen raken.

Regulering van data-extractie en privacyWu benadrukt dat platforms nu onbeperkt data en aandacht kunnen extraheren. Hij bepleit strengere regels voor datagebruik, privacybescherming en het beperken van manipulatie via algoritmen. Consumenten moeten meer controle krijgen over hun eigen data.

Herverdeling van economische waardeDe welvaart die platforms genereren, moet eerlijker worden verdeeld. Wu stelt voor om belastingstelsels aan te passen, zodat platforms een billijker bijdrage leveren aan de samenleving en kleine bedrijven en werknemers niet worden benadeeld.

Publieke alternatieven en open infrastructuurWu pleit voor het ontwikkelen van publieke of coöperatieve alternatieven voor commerciële platforms, bijvoorbeeld op het gebied van sociale media, zoekmachines of betaalsystemen. Open standaarden en interoperabiliteit moeten worden gestimuleerd, zodat gebruikers niet gevangen zitten in gesloten systemen.

Kernboodschap: Wu’s oplossingen richten zich op het herstellen van de balans tussen innovatie, economische groei en sociale rechtvaardigheid, met nadruk op democratische controle, eerlijke concurrentie en het beperken van extractieve praktijken.

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 Intro van het boek en eerste indruk van Erno

02:10 Eerste indruk van Tom en de hoop op meer achtergrond over de invloed van Big Tech bij de Amerikaanse verkiezingen.

06:15 Sterke economische macht werd gezien als een bedreiging voor de democratie.

08:45 Oprichters van techbedrijven werden eerst als cool gezien, maar rond 2010 veranderde dit beeld.

12:05 Antitrust als oplossing om de macht van extreem grote en machtige bedrijven op te breken.

13:45 Hoe een bedrijf als Amazon mensen met lage prijzen naar een platform trekt, marktmacht wint en op het moment dat mensen geen kant meer op kunnen, verhoogt het de prijzen.

15:30 Idee dat we allemaal onze abonnementen van de grote platformen opzeggen om de macht af te breken door hun terugkerende inkomsten onder druk te zetten.

17:00 Hoe Big Tech de markt neutraliseert door concurrerende platformen of apps op te kopen.

19:20 Blitz scaling kort uitgelegd aan de hand van de Blitzkrieg, en de verrassing dat Elon Musk hier ontbreekt.

21:05 Thiel moedigt ieder techbedrijf aan om een monopolie na te streven.

24:05 Verschil tussen de strategie van Hidden Champions en de drang van techbedrijven om monopolist te worden.

26:05 De mentale druk op influencers op een platform om continu door te gaan om in beeld te blijven.

28:35 Het verslavende effect van de platformen op kinderen is bewust gecreëerd.

31:00 Dat technologie steeds meer gemak realiseert en bedrijven gebruikmaken van onze hang naar luidheid.

33:30 Je kunt de verantwoordelijkheid nauwelijks meer bij de consument neerleggen, de enige die kan reguleren is de staat.

36:05 Hoe artsen slaven worden van een bedrijf met behulp van software.

39:25 Beperking van de Amerikaanse auteur: Europese voorbeelden, zoals woningcooperaties, worden niet genoemd.

41:20 Geef de woningbouwcoöperaties weer hun oude rol.

42:50 De Europese gemengde economie wordt niet genoemd, maar die functioneert wel beter bij publieke goederen.

43:15 Uitleg hoe economische macht verschuift naar politieke macht.

50:15 De vijf oplossing van Tim Wu.

52:00 Het beperkte zicht is dat, als het bedrijfsleven maar beter functioneert, je dan de problemen hebt opgelost.

54:15 Met het heel zwaar belasten van de miljardairs zou het probleem ook kleiner worden.

55:05 De problemen van de technologieplatformen proberen op te lossen met meer technologie (AI en crypto).

Bronnen die we genoemd hebben

Vibe van Mistral (voorheen Le Chat)

Nazimiljardairs – David de Jong #boekencast afl 66

Pierre Omidyar - Wikipedia - oprichter eBay

MacKenzie Scott (ex-Bezos) - heeft zich ertoe verbonden minstens de helft van haar vermogen aan goede doelen te schenken.

Abigail Disney - Wikipedia (kleindochter oprichter Disney)

Jimmy Wales - Wikipedia (medeoprichter Wikipedia)

Blitzscaling – Hoffman en Yeh #boekencast afl 17

Autoroutes en verkeersrapporten van Waze

Zero to one boek - Thiel

Reid Hoffman - Wikipedia

Peter Thiel - Wikipedia

Palantir Technologies - Wikipedia

Alex Karp - Wikipedia - CEO Palantir

Strijd tussen Trump en paus - NOS

De onzichtbare hand - Bas van Bavel

Over Tirannie – Snyder en Krug #boekencast afl 118

Over vrijheid – Timothy Snyder #boekencast afl 121

Hidden Champions van de 21e eeuw boek

Elon Musk – Walter Isaacson #boekencast afl 94

Muskisme - Quinn Slobodian en Ben Tarnoff

Sir Timothy John Berners-Lee - uitvinder van het internet, het URL systeem

Here Comes Everybody - Clay Shirky

Scott Galloway (hoogleraar) - Wikipedia

De tijd van de oligarchen - Aldous Huxley

Brave New World - Aldous Huxley

Animal farm - George Orwell

Winners take all - Anand Giridharadas

Geld genoeg, maar niet voor jou – Thomas Bollen #boekencast afl 135

De Trias Economica boek - Zo krijgen we een economie zonder verborgen impact – Babette Porcelijn

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek The age of extraction . We vonden het een leuk boek over de groei en achtergronden van de platformen en hoe macht verschuift van de economie naar de politiek. Maar we zijn teleurgesteld over de voorstellen waarmee Tim Wu komt. Door de problemen in de markt op te lossen, met regulering van de markt en met technologie de platformproblemen aan te pakken. Niets om de problemen in de kern op te lossen.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/RUko4jgpsQk

https://youtu.be/RUko4jgpsQk

In deze aflevering bespreken we het boek The age of extraction. Een leuk boek, met voorbeelden, met name uit de VS tenzij het te spannend wordt, bijvoorbeeld over de politieke macht en de afbraak van de democratie; dan zwijgt hij over de problemen in de VS. Hij mist goede oplossingen uit Europa en wil de problemen oplossen met antitrust en technologie. Proberen om de markt onder controle te krijgen, met vooral oppervlakkige oplossingen. Terwijl de geschiedenis, zeker in de VS laat zien dat de markt altijd voor winstmaximalisatie gaat en de burger geen schijn van kans heeft.

Samenvatting (met hulp van AI)

Transcript