Onderwijs leiden met hart en ziel

Te gast zijn adviseurs Berdine Grashuis en Nienke de Vries en schooldirecteur Eefke van Schaijk en we spreken over de kunst van vrij leiderschap naar aanleiding van het boek Vrij zijn in je werk.
Eefke heeft als basisschooldirecteur gaandeweg geleerd om minder te doen en meer te zijn. In haar opleiding stond doen centraal, door het contact met Berdine en Nienke is ze zich meer gaan richten op bewustzijn, aanwezig zijn, stil zijn, authentiek zijn en de werkelijke interactie met en in het team. Daarvoor maakt ze bewust gebruik van een break, letterlijk even stil zijn. Berdine en Nienke zijn oprichters van de School voor vrij leiderschap. Daarin werken ze vanuit zes principes die gebaseerd zijn op zijnsoriëntatie. De principes zijn: bewustzijn, zelfinzicht, bezieling, presentie, systeembewustzijn en integratie. 
In het gesprek geven ze alle drie voorbeelden van hoe de principes van vrij leiderschap werken. Vaak verbinden ze die voorbeelden aan metaforen, zoals communiceer ik als schoolleider als een kwakend eendje vanuit mijn ego en overlevingspatronen of vanuit de zwaan van mijn authentieke zelf? En in het werken aan de missie-visie hebben Berdine en Nienke de metafoor van het huis van Both en De Bruin, podcast 49, uitgebreid met hun werkwijze. Hun huis kent niet alleen een missie als fundament, kernwaarden als vloerverwarming en kamers als uitwerking van de visie, maar ook een kelder voor het oprechte onderzoek naar jezelf en de teaminteractie, en een zolder om daar samen bij stil te staan. 
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, organisatieadvies School Matters en herbronningsplek Refontiro Lodge.

Te gast zijn opleiders Colleen Clinton en Rob Bartels en we spreken over basisschoolleraarschap naar aanleiding van het boek Kleur geven aan goed onderwijs dat zij samen met andere opleiders hebben geschreven.
Met het boek willen de auteurs leraren in opleiding stimuleren tot het ontwikkelen van een sterke professionele identiteit. Een professionele identiteit gaat voor hen over drie zaken: 1. Weten wie je bent en wat je waarden en kwaliteiten zijn, 2. In dialoog gaan met anderen, zoals je collega’s, over goed onderwijs, en 3. Je identiteit vormgeven in je handelen als leerkracht. Colleen en Rob pleiten ervoor om als leraar je handelingsruimte zelf vorm te geven, zodat je je onderwijs kleur geeft op basis van je kennis, intuïtie, ervaring en oordeelsvermogen. Dat betekent niet dat je doet wat je wilt, identiteit blijft voor hen fundamenteel dialogisch. Je geeft onderwijs vorm samen met anderen en met je leerpsychologische, pedagogische en didactische repertoire.
Het boek kent ook drie delen: 1. Leren van jezelf en je ervaringen, 2. Leren van, met en door anderen en 3. Leren van en door de wereld. Bij al dit leren speelt voor Colleen en Rob emotie een grote rol. Je leert door je te laten raken. Daar zit wat je belangrijk vindt en wat jou drijft. Zingeving speelt dan ook een belangrijke rol in het leraarschap. Waar doe je het voor? Waar word je blij van? Wat raakt jou in wat er in de maatschappij gebeurt ? Neem daarvoor de tijd als leraar. Schoolleiders zouden daarbij de onderlinge, meervoudige dialoog moeten stimuleren.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, organisatieadvies School Matters en herbronningsplek Refontiro Lodge.

Te gast zijn onderwijspedagogen en psychologen Korthagen en Kiki de Jonge en we spreken over persoonsvorming, pedagogiek en didactiek naar aanleiding van hun boek Bloeikracht. 
Bloeikracht is een werkwijze voor persoonsvorming en burgerschap in het basisonderwijs. Onderwijsbestuurder Ewald de Keijzer van Stichting Obase bedacht de term, Fred en Kiki ontwierpen in dialoog met wetenschap en praktijk de pedagogisch-didactische werkwijze. De metafoor voor bloeikracht is een bloem met vijf blaadjes die vijf krachten van persoons- en burgerschapsvorming representeren: 
Kernkracht: ken je je kernkwaliteiten en jouw belemmeringen daarbij? 
Focuskracht: hoe ga jij om met aandacht, bewustzijn en zelfregulatie?
Creatiekracht: hoe los jij je complexe taken en uitdagingen creatief op?
Zijnskracht: wie ben jij zelf en hoe ben jij met anderen om je heen?
Koerskracht: met welk moreel kompas geef jij richting aan informatieverwerking?
In het gesprek geven Kiki en Fred diverse voorbeelden bij de kachten en gaan we in op drie belangrijke concepten:
Persoonsvorming is volgens hen een integraal geheel van kwalificatie, socialisatie en subjectificatie. Het gebeurt overal en in alle vakken.
Pedagogiek gaat voor hen over menszijn en is onlosmakelijk verbonden met didactiek. Didactiek geeft vorm aan pedagogiek.
Psychologie staat in nauwe relatie tot pedagogiek en wetenschappelijk baseren zij zich op de positieve psychologie en de pedagogiek van de hoop.
We eindigen met hun wens en drijfveer dat bloeikracht een beweging in en van het onderwijs wordt, zoals het begrip flourishing bij de OESO voor richting zorgt.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, School Matters en herbronningsplek Refontiro Lodge.

Te gast is leraar, onderwijswetenschapper en verhalenverteller Barend Last en we spreken over ideologie in het wetenschappelijke onderwijsdebat en hoe expliciet die ideologie is. We doen dit vanuit het denkkader van Philippe Meirieu over de drie dimensies van goed onderwijs: axiologie of overtuigingen, praxeologie of praktijk en wetenschappen.
Barend vertelt over de geschiedenis van het begrip ideologie. Het was Napoleon die het voor het eerst, en in positieve zin, gebruikte naar aanleiding van een Franse wetenschapper die stelde dat goede wetenschap ook de onderliggende ideeën aan wetenschap weergeeft. Later gebruikte Napoleon het als een scheldwoord tegen de hem onwelgevallige onderzoeksuitkomsten van wetenschappers. Ideologen werden zij die naïeve romantische ideeën erop na houden, in zijn ogen. Deze negatieve connotatie kleeft volgens Barend nog steeds aan ideologie, ook in het debat over wetenschappelijk of evidence informed onderwijs.
Barend pleit ervoor om in dat onderwijsdebat open te vertellen wat jouw eigen ideologie is en wat je met ideologie bedoelt. De romantische connotatie die anderen uitscheldt voor dromers of fanatici. De neutraal-analytische denotatie, dat onder elk denken, ook wetenschappelijk denken, altijd waarden, ideeën en overtuigingen zitten. Hij voegt daar tijdens het gesprek ook nog de kritische, marxistische interpretatie aan toe: welke machtsverhoudingen zitten verborgen in ieders ideologie?
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, onderwijsadvies School matters en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is onderwijsfilosofe Anouk Zuurmond en we spreken over de relatie tussen school en samenleving vanuit de vraag en haar boek  'Waarom maken we van scholen geen bedrijven?'
De kern van het antwoord van Anouk op deze vraag is tweeledig. Vanuit het pedagogisch eigene van de school gedacht wil ze de school beschermen om haar eigen opdracht vorm te geven, namelijk kinderen in de wereld in te wijden als kritische burgers. Zij volgt hierin het denken van Maarten Simons en Jan Masschelein over de school en dat van Hannah Arendt over de school als een tussenruimte tussen gezin en samenleving. Vanuit de idee van een rechtvaardige samenleving vindt ze ten tweede dat de school alle kinderen evenveel kansen moet bieden.
In haar boek verkent Anouk de verhouding tussen school en samenleving vanuit de begrippen privaat en publiek. Eerst onderzoekt ze argumenten voor de invloed van de markt op de school, maar de filosoof John Rawls leert haar dat teveel invloed van het private op de school leidt tot kansenongelijkheid. De markt zal zich richten op maximale winst bij bepaalde leerlingen. Daarna verkent ze met de filosoof Michael Sandel of de school dan een publieke ruimte is. Simons en Masschelein leren haar echter dat de school wel een publieke zaak, maar geen publieke ruimte is. Tot slot onderzoekt ze de invloed vanuit maatschappelijke ideologieën op de school, zoals van kritische pedagogen. Maar daarmee willen ook zij de school net als de markt instrumentaliseren. Uiteindelijk pleit Anouk voor de eigenheid van de school vanuit twee pedagogische principes: geen enkele invloed mag dominant zijn en elke invloed moet pedagogisch gefilterd worden naar leerlingen toe.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.