Onderwijs leiden met hart en ziel

Te gast zijn Karim Amghar, Sabine Wassenberg en Kamel Essabane en we spreken over burgerschap, filosoferen en levensvragen naar aanleiding van de twee filosoferen-met-kinderen boeken De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels, twee kinderboeken die gebaseerd zijn op middeleeuwse islamitische verhalen. Kamel en Sabine hertaalden en bewerkten de twee bronverhalen tot eigentijdse verhalen, die aanzetten tot filosofische gesprekken met leerlingen over levensvragen. Van De zoon van de Gazelle is ook een toneelbewerking gemaakt, waarbij Karim een van de acteurs is. Het theaterstuk is geschikt voor leerlingen EN voor onderwijsteams.
In het gesprek geven de drie gasten aan dat filosoferen over levensvragen een essentieel element is in de burgerschapsvorming van leerlingen in PO, VO en MBO. Burgerschap gaat in hun ogen niet over kennis over de democratie en eenzijdige kennisoverdracht, maar over het stellen van kritische vragen en zelfdenkzaamheid. Verhalen zoals De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels nodigen daarbij uit tot het stellen van belangrijke levensvragen, waarop geen eenduidig antwoord is, maar waarop iedereen zelf en in dialoog met elkaar een antwoord mag geven. Leraren en schoolleiders zijn in deze opvatting over burgerschapsvorming van groot belang. Zij moeten de moed hebben om vanuit liefde en rechtvaardigheid de dialoog aan te gaan met leerlingen EN hen te zien als medebouwers van de samenleving.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Luc Sluijsmans en Gert Biesta en we spreken over het nieuwe curriculum. Dit is de eerste aflevering in de serie Aan de slag met het curriculum van de PO-Raad en de Academie en Vakvereniging voor Schoolleiders, AVS, in samenwerking met schoolleidersopleinding ATTC.
Deze aflevering gaat over het waartoe van het curriculum en van wie: dat maakt elke school namelijk zelf uit. In de andere afleveringen gaan we in op wat dit concreet betekent voor schoolleiders, bestuurders, kwaliteitscoördinatoren en kwaliteitszorgmedewerkers.
Curriculumontwikkeling vraagt wat van schoolleiders en bestuurders. AVS en de PO-Raad ondersteunen hen de komende jaren bij het werken aan het curriculum, en dat begint bij een gesprek over goed onderwijs. Wacht niet tot 2031.
Luc is bestuurder in het PO, maar ook onderwijskundige en curriculumexpert. Hij ziet werken aan het curriculum nadrukkelijk als een onderdeel van schoolontwikkeling, naast de organisatorische aspecten daarvan. Schoolleiders zijn verantwoordelijk voor de samenwerking tussen leraren om goed onderwijs te geven aan de leerlingen van hun school. Het nieuwe landelijke curriculum geeft daarvoor een kader met kerndoelen, de schoolleiders en leraren maken met elkaar het curriculum in hun school. Luc heeft een werkwijze van zes brillen ontwikkelt hoe je als schoolteam met elkaar vanuit het beoogde curriculum, of beter: de bedoeling, kunt komen naar het uitgevoerde en gerealiseerde curriculum.
Gert is onderwijspedagoog en benadrukt dat we in Nederland geen nationaal curriculum hebben, dat scholen moeten implementeren. Ons landelijke kader is zelfs geen curriculum, want het geeft globale kerndoelen en eindtermen. Het curriculum vindt plaats in de school. Het is een route waarin scholen leerlingen allerlei zaken aanbieden, zoals kennis en vaardigheden om te beheersen, maar ook ervaringen om op te doen en waartoe ze zich leren verhouden. Het curriculum is het onderwijsrecht van leerlingen vanuit de samenleving.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn professor Jaap Boonstra en docent veranderkunde Simon Noorman en we spreken over veranderkunde in het onderwijs en Veranderen voor de toekomst, het nieuwste boek van Boonstra met 30 auteurs. Daarin is veranderen niet alleen iets voor in organisaties, maar ook tussen organisaties en gericht op de maatschappij. Voor de schoolleider betekent dit richting en duiding geven aan veranderingen, samen met leraren, leerlingen en ouders, maar die ook relateren aan de historie en waarden van de school.
Jaap begint met hoe de ontwikkelingen in de veranderkunde in onze samenleving ook de ontwikkelingen in ons onderwijs weerspiegelen. Het gesprek met Simon en mij over veranderkunde kenmerkt zich vervolgens door talloze paradoxen, waarvan de uitersten steeds meedoen in veranderingen. Veranderen gebeurt in en tussen organisaties, voor de organisatie en de samenleving, om te vernieuwen en te stabiliseren, te veranderen en te organiseren, en het is verander-kunde en management, een sociaal en technisch proces, mens- en doelgericht, vraagstuk en oplossing, dromen en plannen, maar ook richting geven en samen spelen, duiden en luisteren, inspireren en consulteren, activeren en nieuwsgierig zijn, verbeelden en argumenten, risico’s nemen en veiligheid, macht en invloed, zelfkennis en mensenkennis, zwakte en sterkte, en het betreft je rol en je echte identiteit.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Hans Hoornstra, AI person of the year 2023, en we spreken over het bewustzijn van de mens in relatie tot AI en gericht op het onderwijs.
In ons gesprek volgen we de lijn van zijn kennisrijke boek Het AI van Columbus. Dit AI-model uit zij boek heeft hij recent ook vertaald naar een kinderboek: Tarda en de papegaaiengrot.
We beginnen met de ideeën van Hans over de mens. Alvorens de vraag te beantwoorden wat de intelligentie van AI is, zul je een antwoord moeten hebben op wat het bewustzijn van de mens is. Hans bekent zich als een filosofisch idealist en geeft een bewustzijnsmodel, het EI van Columbus, waarin de mens naast een bewustzijn, ook een voorbewustzijn en een onbewustzijn heeft. Diep in ieder mens zit ook een zelf dat ons ik kan bezielen.
Naar analogie met het EI van Columbus heeft Hans een model gemaakt om de werking van AI-taalmodellen te duiden. Met dit AI van Columbus legt hij uit dat AI een vijfde semantische ruimte is, die totaal anders werkt dan de eerste vier ruimtes. Die vier zijn de fysieke, de mentale, de taal- en de digitale ruimte en gaan allemaal terug op de werkelijkheid. Met de grot van Plato illustreert Hans dit verschil: AI kan taal taal tot in het oneindige ontleden en vectoriseren, maar is zich niet bewust van de wereld waar de taal naar verwijst.
Hans ziet naast risico’s ook twee grote voordelen voor het onderwijs. Leraren kunnen ermee de macht van methodenmakers breken en weer ambachtelijk lesgeven. Voor leerlingen komt er heel veel ruimte voor persoonsvorming, of zoals hij zegt: de vorming van de wil.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School voor Wijsbegeerte ISVW en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn oud-schooldirecteur Pieter Greiidanus en de NSO-CNA onderzoeksters Diede Stevens en Karin Derksen en we spreken over schoolontwikkeling, vakmanschap en leiderschap in het speciaal onderwijs.
Pieter is zeventien jaar directeur geweest van De Twijn, een school voor SO en VSO in Zwolle. In die periode heeft de school een ontwikkeling doorgemaakt van een hiërarchische naar een netwerkorganisatie. Betekenisvolle bewegingen waren de ontwikkelingen van prestatiegericht naar vormingsgericht werken, van een afrekencultuur naar een cultuur van vertrouwen en vakmanschap en van autoriteit naar gelijkwaardige samenwerking, met name ook tussen de vele specialismen en het onderwijs.
Door middel van een narratief onderzoek van Diede en Karin heeft Pieter deze geschiedenis verankerd in de organisatie en is de verdere schoolontwikkeling niet afhankelijk van zijn leiderschap. Hij is trots op hoe autonoom en vakkundig het team is gaan werken.
Het onderzoek van Diede en Karin fungeert ook als een volgende stap in de ontwikkeling van De Twijn en zelfs van andere scholen. In de analyse van hun onderzoek aan de hand van een tijdlijnmethode voor de betekenisvolle momenten hebben zij een spel met vijf paradoxen voor schoolontwikkeling ontworpen. De paradoxen werken net als pedagogische antinomen. De uitersten staan in een continue relatie tot elkaar. 
De vijf paradoxen zijn: intern en extern ontwikkelen, waarderend en kritisch kijken, leren en presteren, collectief en hiërarchisch leiderschap, en organisch en planmatig veranderen.
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte ISVW en rustplek De vallei van het goede leven.