Ga naar de inhoud
Radio Logo

Radio Naukowe

Radio Naukowe - Karolina Głowacka
Nieuwste aflevering

417 afleveringen

  • Radio Naukowe

    #327 Co zrobić, żeby ruszyć się z kanapy? O psychologii zdrowia | prof. Aleksandra Łuszczyńska

    19-11-2026 | 1 u. 15 Min.
    Wyobraźmy sobie, że polskie państwo zakazuje reklam, dajmy na to, chipsów i słodkich napojów gazowanych i pozwala je wystawiać tylko na jednej, nisko położonej półce w głębi supermarketu. Część z nas zareaguje na taki pomysł irytacją: dlaczego ktoś nas, dorosłych ludzi, upupia i wychowuje? Mamy prawo podejmować własne decyzje! – Teraz też jesteśmy bardzo upupieni, tylko przez producentów czego innego i reklamodawców czego innego – ocenia prof. Aleksandra Łuszczyńska, kierowniczka Centrum Badań Stosowanych nad Zdrowiem i Zachowaniami Zdrowotnymi Uniwersytetu SWPS i członkini Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o psychologii zdrowia i tym, co sprawia, że choć teoretycznie wiemy, co dla nas dobre, to trudno nam wybierać marchewkę zamiast chipsów i wysiłek fizyczny zamiast serialu na kanapie.

    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📚 https://wydawnictworn.pl/

    Badania nie pozostawiają wątpliwości: jesteśmy bombardowani treściami o jedzeniu, co ma wpływ na nas wszystkich, ale szczególnie niekorzystny na dzieci. W ciągu 3 godzin scrollowania mediów społecznościowych młody człowiek w wieku 10-16 lat widzi aż 10 000 przekazów dotyczących żywności! Jeśli w rezultacie nie odmawia sobie wysoko przetworzonych, kalorycznych przysmaków, to ma to negatywny wpływ na jego mózg. – Są problemy z dojrzewaniem tego obszaru centralnego układu nerwowego, czyli mózgu, który odpowiada za hamowanie – wyjaśnia prof. Łuszczyńska. Część mózgu odpowiedzialna za kontrolę impulsów nie rozwija się prawidłowo i dużo łatwiej nam potem ulegać zachciankom – naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy takie zmiany są trwałe, ale na pewno długofalowe.

    Zmiana nawyków związanych z odżywianiem i ruchem zwykle przychodzi nam bardzo trudno. Mamy skłonność do rzucania się na głęboką wodę, a tymczasem cele powinny być mierzalne i realistyczne. Muszą wiązać się z pewnym wysiłkiem, ale też być konkretne i wykonalne. – Cele, które są mierzalne, czyli wiemy, po czym rozpoznamy, że realizujemy cel. To są tak zwane cele SMART – tłumaczy badaczka. Czyli nie: od dziś nie jem słodyczy i nie piję napojów gazowanych, tylko: od dziś zamiast Fanty piję wodę z cytryną. Niby prosta sprawa, a daje bardzo dużo. – Mam już takie doświadczenie, że panuję nad jakąś częścią moich zachowań i mojego świata, w którym żyję, to mogę spróbować dodać sobie coś jeszcze, co będzie mnie zbliżało w kierunku tych moich ważnych, własnych kroków i ważnych celów – mówi. 

    WHO zaleca 150 minut średnio intensywnej aktywności fizycznej w tygodniu, na przykład taniec czy szybki spacer, plus trochę ćwiczeń siłowych i oporowych. Drugą ważną kwestią jest to, że powinniśmy unikać długiego siedzenia. Może się wydawać, że nie ma znaczenia, czy rozmowę telefoniczną w pracy przeprowadzimy siedząc przy biurku, czy spacerując po biurze. A jednak coraz więcej badań wskazuje, że różnica jest ogromna. – Mamy coraz więcej dowodów na to, że jeżeli przerywamy te długie bloki siedzenia i dzielimy je na krótsze, zmienia nam się gospodarka hormonalna takich hormonów, które są odpowiedzialne m.in. za transport różnego rodzaju substancji odżywczych – mówi prof. Łuszczyńska. A więc, drodzy słuchacze, wstajemy na parę skłonów, trzy podskoki i kilka kroków! 

    W odcinku usłyszycie też, jak rozmawiać z bliskimi, którzy mierzą się z otyłością lub nieprawidłowym odżywianiem, co zrobić, żeby wprowadzanie zdrowych nawyków było skuteczniejsze, i dlaczego tak trudno wprowadzać zmiany na poziomie społecznym.

    Rozmowa jest drugą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce!
  • Radio Naukowe

    #326 Łączność 6G: potrzebna i potencjalnie niebezpieczna | prof. Hanna Bogucka

    12-11-2026 | 59 Min.
    Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu 6G, którego wdrożenie planuje się na rok 2030. – To jest kolejna zmiana jakościowa. Bardzo ważne będzie zastosowanie sztucznej inteligencji, ale nie jako aplikacji, tylko jako sieci natywnej, AI native, czyli sztuczna inteligencja będzie dokonywała zarówno optymalizacji sieci, jak i predykcji przydziału zasobów – tłumaczy prof. Hanna Bogucka, dyrektor Instytutu Teleinformatyki Politechniki Poznańskiej i wiceprezes poznańskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o internecie, jak właściwie działa, na czym polegają zmiany standardów i co nas czeka w przyszłości.

    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📚 https://wydawnictworn.pl/

    Standardy telekomunikacyjne zmieniają się mniej więcej co dekadę, wraz z wzrostem liczby użytkowników, zwiększonymi potrzebami i nowymi wyzwaniami. Zaczynaliśmy w latach 80. od sieci 1G, dużym przełomem były standardy 4G, w których skupiono się na internecie mobilnym i przesyłaniu danych w ruchu. Teraz powszechnie korzystamy już z technologii 5G, a naukowcy pracują nad uporządkowaniem standardów 6G. Jej drugim ważnym elementem ma być sensing, czyli wykrywanie i lokalizacji, i potrzeb użytkownika. Wiązka radiowa ma śledzić np. użytkownika danego telefonu i na podstawie jego lokalizacji oceniać, ile zasobów potrzebuje.

    Oczywiście tak złożona sieć telekomunikacyjna, w której wszystko powiązane jest ze wszystkim, budzi obawy o bezpieczeństwo, np. w związku z ewentualnością prób ataku czy przejęcia kontroli z zewnątrz. Jednym z postulowanych rozwiązań ma być większe rozproszenie infrastruktury. – Teraz badania idą w tym kierunku, żeby wykorzystywać zarówno stacje naziemne, jak i statki powietrzne, drony, ale też inne urządzenia w powietrzu, jak i satelity, i przełączać się między nimi elastycznie – wyjaśnia prof. Bogucka. Część danych można przetwarzać na skrajach systemu, nie muszą się w ogóle dostawać do centrum, co pomoże utrzymać lepszą przepustowość, ale też bezpieczeństwo. 

    W odcinku usłyszycie też, jak właściwie działa internet, dlaczego inżynierowie i programiści od telekomunikacji funkcjonują trochę jak w czasach zimnej wojny, jakie są postulaty rozwiązania problemów (np. energochłonności systemu) i dlaczego w pracach nad technologiami coraz większe znaczenie mają filozofowie i etycy.

    Rozmowa jest pierwszą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce!

    00:00 Wstęp
    01:13 Jak działa przesył danych
    05:42 Kodowanie sygnału radiowego
    12:15 Standardy łączności od 1G
    14:17 Różnice między generacjami sieci
    22:03 Śledzenie użytkownika w sieci
    24:42 Inwigilacja a rozwój sieci
    27:45 Wyjaśnialna sztuczna inteligencja
    31:15 Cyberbezpieczeństwo i obrona AI
    36:58 Bezpieczeństwo centrów danych
    39:37 Energooszczędność w telekomunikacji
    42:23 Wyzwania wdrożenia sieci 6G
    46:25 Częstotliwości fal w 6G
    49:12 Dług technologiczny w telekomunikacji
    51:56 Kariera naukowa Hanny Boguckiej
    58:28 Zakończenie
  • Radio Naukowe

    #325 Jak działa nasz zegar biologiczny? | prof. Piotr Bębas

    05-11-2026 | 57 Min.
    Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie!
    ***

    Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o 15:00, że o 8:00 wasz mózg jeszcze się nie obudził, a trening jest bardziej efektywny po południu niż bladym świtem, to prawdopodobnie się wam nie wydaje. Ludzie działają w cyklu dobowym i większość z nas ma dwa momenty najlepszej wydajności intelektualnej: godzinę, dwie przed południem i około 18:00. – Dramatem dla organizmu jest zmuszanie do tego, żeby przeciwdziałał sobie i duży wysiłek robił na pochłanianie wiedzy czy myślenie w godzinie 7:00, 8:00 czy nawet 9:00 rano, ponieważ to jest okres zupełnie innej aktywności metabolicznej organizmu – tłumaczy prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. Oczywiście istnieją skrajne chronotypy – „skowronki” to ci najbardziej poranni, „sowy” najbardziej nocni – więc u części osób piki zdolności intelektualnych wypadają w innych godzinach, ale cykl pozostaje ten sam. 

    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe

    Zegarem biologicznym u wszystkich zwierząt kieruje ilość docierającego do nich światła. Ludzkie oko (i generalnie oczy ssaków) wykształciło sobie do tego niesamowitą specjalizację. Specjalny długi akson łączy oko z jądrem nadskrzyżowaniowym podwzgórza w naszym mózgu, czyli informacja o ilości światła jest przekazywana prosto do głównego zegara biologicznego w mózgu.

    Ale to nie wszystko! – W chronobiologii już nie mówimy o samym zegarze jako takim, tylko o systemie zegarowym, jaki występuje w organizmie, bo tych zegarów mamy dużo – wyjaśnia biolog. We własnym rytmie dobowym działają też wątroba, serce, śledziona, nadnercza, jądra. Naukowcy wszystko to badają i wyciągają ciekawe wnioski. Kto podróżuje do innych, odległych stref czasowych, pewnie kojarzy zjawisko jet lagu: czas, w którym organizm funkcjonuje według poprzedniej strefy czasowej i na przykład nie potrafi spać w nocy. Zwykle przechodzi to w ciągu paru dni, bo zegar biologiczny w mózgu się dostosowuje. Ale inne nie są takie szybkie. – Wątroba się dużo słabiej synchronizuje od zegara w mózgu – mówi prof. Bębas. Po zmianie strefy czasowej jeszcze przez kilkanaście dni mogą się wam zdarzać napady głodu o dziwnej godzinie i to jest normalne – wątroba się dostosowuje do nowego cyklu dobowego.

    Ludzie mają technologie, ale dla zwierząt zegar biologiczny powiązany ze światłem to kluczowa sprawa. Inne przesłanki, na przykład temperatura, są zawodne – na pewno kojarzycie wiosenne przymrozki po pierwszych ciepłych dniach. – Zegar biologiczny pozwala przeżyć – oświadcza prof. Bębas. Co ciekawe, nie działa on u zwierząt ewolucyjnie przystosowanych do życia w regionach podbiegunowych.

    W odcinku usłyszycie też, czy zmiana czasu wpływa negatywnie na nasz organizm, dlaczego szkodzi nam jedzenie w nocy, jak to możliwe, że niektóre gryzonie obniżają temperaturę ciała poniżej zera stopni Celsjusza i dlaczego to ważne, żeby żarówki w waszych domach miały ciepły odcień.

    00:00 Wstęp
    01:30 Zmiana czasu a organizm
    03:02 Dlaczego ludzie nie hibernują
    05:14 Jak działa hibernacja
    12:42 Gdzie jest zegar biologiczny
    19:45 Zegar dobowy a roczny
    24:21 Zegar biologiczny na poziomie komórkowym
    30:10 Kiedy jeść i się uczyć
    37:01 Chronotypy: skowronki i sowy
    43:46 Życie bez dostępu do światła
    50:15 Wpływ sztucznego światła
    56:23 Zakończenie
  • Radio Naukowe

    #324 Czy pierwsi chrześcijanie bali się piekła? | prof. Robert Wiśniewski

    29-10-2026 | 1 u. 5 Min.
    W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą była żona, która zdradzała męża. Religia chrześcijańska przyniosła tu nową optykę. – Nowością jest to, że mówimy: jeżeli ty masz żonę, to nie wolno ci szukać zaspokojenia seksualnego poza małżeństwem. Bo jesteś zobowiązany nie tylko do respektowania praw innego mężczyzny, jesteś zobowiązany wobec swojej żony. I to jest naprawdę coś nowego – mówi prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy przy okazji premiery wyczekiwanej kontynuacji książki „Chrześcijanie pierwszych wieków”, wydanej w naszym Wydawnictwie RN.

     Zajrzyj do na https://wydawnictworn.pl/  

    Drugi tom nosi podtytuł „Modlitwa, moralność, magia” i pokazuje, jak chrześcijaństwo układało ludziom świat. – Jak zaczęło porządkować czas, jak zaczęło porządkować moralność, w jaki sposób zaczęło porządkować na poziomie rytualnym i innym relacje między ludźmi a Bogiem – wylicza prof. Wiśniewski.

    Co ciekawe, starożytni bali się niecnego wykorzystania w magii szczątków osoby, która zmarła gwałtowną śmiercią. Chrześcijanie z takich szczątków zrobili świętość: kontakt z relikwią to kontakt z zaświatami, które ludzie błagają o zupełnie rzeczywiste zmiany w swoim życiu. – Jednocześnie myślą sobie, że bliskość relikwii działa w sposób zupełnie automatyczny – opowiada prof. Wiśniewski. Kształtuje się koncepcja zaświatów, w tym czyśćca, w którym zmarli „odrabiają” grzechy, a żyjący mogą im w tym pomóc, na przykład ofiarować w ich intencji modlitwę lub eucharystię. – Na początku V wieku to było traktowane już jako stary obyczaj – wskazuje historyk. 

    W odcinku usłyszycie też, ile osób mogło słyszeć kazanie w starożytnym kościele, jakich metod używali chrześcijanie do wróżenia, czy bali się piekła i jak to wszystko może zbadać historyk.

    🚚✍ Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/

    📅 Spotkanie autorskie z prof. Wiśniewskim 23 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie, poprowadzi prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.

    00:00 Wstęp
    01:07 Chrześcijanie pierwszych wieków tom 2
    02:43 Moralność wczesnych chrześcijan
    07:04 Wierność małżeńska w chrześcijaństwie
    12:55 Seksualność pierwszych chrześcijan
    19:34 Życie po śmierci w antyku
    21:46 Koncepcja czyśćca
    29:30 Fizyczne zmartwychwstanie ciał
    32:54 Magia a chrześcijaństwo
    43:21 Wróżbiarstwo chrześcijan
    49:20 Kim były demony
    53:25 Pierwsze kościoły chrześcijańskie
    58:48 Chrześcijaństwo jako tradycja
    01:00:56 Dlaczego wciąż badamy antyk
    01:04:22 Zakończenie
  • Radio Naukowe

    #323 Czym się wyróżnia polska przyroda? | dr Piotr Bernatowicz

    22-10-2026 | 1 u. 2 Min.
    Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten gatunek ma niesłychanie wyspecjalizowany i sprytny sposób na ochronę potomstwa. Na wiosnę samczyk różanki wybiera sobie małża, na przykład skójkę. – To jest jeden z najładniejszych gatunków ryb u nas występujących w Polsce. Odstrasza inne samce i zaczyna tego małża oswajać – opowiada dr Piotr Bernatowicz z Wydziału Biologii UW. Samczyk delikatnie muska małża pyskiem, żeby przyzwyczaić go do swojej obecności. Kiedy małż przestaje reagować na dotyk zamykaniem, może się do niego zbliżyć samiczka różanki. Składa porcję ikry do wnętrza małża, a samiec zapładnia ikrę. Małe rybki klują się i rozwijają w bezpiecznej muszli. Opowieść o różance to jedna z wielu arcyciekawych historii, które Piotr zawarł w swojej książce: „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody”, wydanej przez nasze Wydawnictwo RN.

    Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/przewodnik/

    W odcinku przywołujemy trochę ciekawostek z książki, ale też rozmawiamy o motywacji, jaka stała za jej napisaniem: o zachwycie. – Tych wow jest w zasadzie nieskończenie wiele, czyli dziesiątki, setki żyć człowieka by nie starczyło na to, żeby to wszystko ogarnąć. Mamy w zasadzie nieskończoną możliwość, żeby się zachwycać – mówi dr Bernatowicz. Więc zachwycamy się na przykład całym potężnym ekosystemem, który żyje i tętni pod plażowym ręcznikiem na nadbałtyckim piasku. Nicienie walczą o życie, spokojnie sobie funkcjonują okrzemki, przemykają się długie na wiele metrów korzenie piaskowych roślin. Dużo tego! A piasek, choć wydaje się żółty, tak naprawdę jest przezroczysty, co można sprawdzić pod mikroskopem. – W Polsce są tysiące takich cudownych, fenomenalnych miejsc do obejrzenia, do opisania – zachęca przyrodnik. Dajcie się zarazić jego entuzjazmem, to bardzo miłe!

    W odcinku usłyszycie też, jak zróżnicowanym „gatunkiem” są biolodzy (są wśród nich m.in. miłośnicy marznięcia w terenie i fani arkuszy kalkulacyjnych), jaki jest niezbędnik przyrodnika i jak się czuje biolog, kiedy orientuje się, że wpadł w fotopułapkę.

    Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/

    📅 Spotkanie autorskie z dr. Bernatowiczem 25 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.

    00:00 Wstęp
    01:16 Czym są fenomeny przyrody
    04:49 Przyroda Czarnej Hańczy
    11:55 Lot kompensacyjny owadów
    16:52 Niezwykłe larwy małży
    19:08 Różanka i małże
    22:48 Rośliny na plaży
    26:54 Co żyje w piasku
    33:29 Chrząszcz trzyszcz
    35:41 Rośliny oszukujące grzyby
    38:44 Rezerwat Dębniak
    43:18 Wpływ lodowca na Polskę
    47:12 Jak działa ewolucja
    54:10 Praca biologa w terenie
    01:00:13 Zakończenie
Meer Maatschappij & cultuur podcasts
Over Radio Naukowe
Nowy odcinek co czwartek, godz. 6:30 || Wirtuale 2025, Podcast Roku 2024 i 2023, Medal Polskiego Towarzystwa Fizycznego 2024, Popularyzator Nauki 2023, Pop Science 2023 || RN to mądre rozmowy o naszym świecie i nas samych. O próbach zrozumienia rzeczywistości na najgłębszym poziomie. Rozmawiam z naukowcami i naukowczyniami, którzy - fenomenalnie! - opowiadają o swoich badaniach i dziedzinach wiedzy. Dyskutujemy nie tylko o tym CO wiemy, ale też SKĄD to wiemy. Zobacz nasze Wydawnictwo RN: https://radionaukowe.pl/wydawnictwo/ 👉 Zostań Patronem: https://patronite.pl/radionaukowe 👉 Wesprzyj jednorazowo: https://suppi.pl/radionaukowe 👉 Więcej: https://radionaukowe.pl/ 👉 Sprawdź nasze WYDAWNICTWO RN https://radionaukowe.pl//wydawnictwo, audiobooki dla naszej publiczności taniej, skorzystaj z kodu: sluchamRN
Podcast website

Luister naar Radio Naukowe, NRC Het Uur en vele andere podcasts van over de hele wereld met de radio.net-app

Ontvang de gratis radio.net app

  • Zenders en podcasts om te bookmarken
  • Streamen via Wi-Fi of Bluetooth
  • Ondersteunt Carplay & Android Auto
  • Veel andere app-functies