Dossier NAV

Journalisten, activisten en wetenschappers krijgen steeds vaker te maken met juridische druk. Met kostbare en langdurige rechtszaken proberen machtige partijen kritische publicaties af te schrikken en uit te putten.

In Dossier N.A.V. onderzoekt Sinan Çankaya wat dit betekent voor persvrijheid en het publieke debat.

Onderzoeksjournalist, eindredacteur Roelof Bosma (Zembla) en Jasmijn de Zeeuw van Free Press Unlimited duiden hoe SLAPP‑zaken journalisten, freelancers en bronnen raken en hoe dit leidt tot zelfcensuur en verhalen die nooit het publiek bereiken.

Gemeenten gebruiken AI om buurten en jongeren preventief als risico te bestempelen. Europa versoepelt intussen de AI‑wet en schuift het toezicht deels door naar gemeenten en bedrijven zelf.

‘Veiligheid voor wie?’ vraagt Nadia Benaissa zich af. Zij is jurist en beleidsadviseur bij Bits of Freedom en ziet hoe algoritmes bestaande ongelijkheid en discriminatie kunnen versterken zonder onafhankelijke controle.

Sinan Çankaya spreekt ook met Yassine Radi Hemdi, ervaringsdeskundige en jongerenwerker, over wat het betekent om als jongere of buurt een label te krijgen waar je nauwelijks aan ontsnapt.

NAV vroeg de gemeente Heerlen om toelichting op het gebruik van AI‑systemen. De gemeente heeft daarop niet inhoudelijk gereageerd.

Volgens Jan de Vries is dakloosheid geen natuurverschijnsel, maar het resultaat van politieke keuzes. Het kan worden opgelost, mits er lef is om structurele maatregelen te nemen. Toch blijft het beleid vasthouden aan misvattingen: dakloosheid wordt in Nederland vaak gezien als een kwestie van persoonlijke schuld – iemand zou verkeerde keuzes hebben gemaakt of kampen met zware zorgproblemen. Dat beeld is diep verankerd in beleid, zoals de ‘woonladder’, waarbij je eerst opvang moet doorlopen en bewijzen dat je een woning verdient.
 
In Dordrecht start in 2026 een experiment dat dakloze mensen direct aan een woning helpt, geïnspireerd door het bewezen succesvolle Housing First-model. Ondertussen worden moeders met kinderen soms geïntimideerd bij loketten en dreigt uithuisplaatsing als straf voor dakloosheid – een praktijk die in strijd is met kinderrechten.
 
Sinan Çankaya spreekt met ervaringsdeskundige Corine de Graaf, Jan de Vries van Straat Consulaat en Mirjam van den Hoek over verborgen dakloosheid, stigma’s en de vraag: wat is er nodig om het doel van nul daklozen in 2030 wél te halen?

Een theatervoorstelling brengt agenten en activisten samen om te praten over racisme en politiegeweld. Voor politieagent Dennis was het lifechanging, maar critici zoals Jair waarschuwen: door te focussen op het individu blijven structurele problemen buiten beeld. Hoe gaat een organisatie met een geweldsmonopolie om met macht? En waarom blijven regels rond tasers in strijd met mensenrechten?
Sinan Çankaya spreekt met Adelheid Roosen, politieagent Dennis, Zaïre Krieger en Jair Schalkwijk.

Moslimdiscriminatie is hardnekkig en wordt steeds normaler gevonden, blijkt uit meerdere onderzoeken. Maar gemeente Eindhoven heeft, net zoal veel andere gemeenten in het land, nog geen beleid om dit tegen te gaan. En de Tweede Kamer weigerde een belangrijk onderzoek over dit thema te bespreken. Ondertussen raken moslims onderzoeksmoe en blijven incidenten zich opstapelen.  

Sinan Çankaya spreekt met Samir Toub, Saïda Derrazi en Stefanie Sprong.