Tjipcast

Onderwijsvernieuwing klinkt al snel alsof alles anders moet. Maar juist in vernieuwingsscholen blijkt verandering vaak voort te bouwen op een lange traditie. Montessori-, Dalton-, Jenaplan- en andere vernieuwingsscholen zoeken al decennialang naar manieren om onderwijs breder te maken dan alleen kennisoverdracht: met aandacht voor zelfstandigheid, samenwerking, vorming en verantwoordelijkheid.

Volgens Symen van der Zee, lector bij het lectoraat Vernieuwend Onderwijs van de Saxion Hogeschool, zit vernieuwing daarom niet vanzelfsprekend in radicale verandering. Veel betekenisvolle vernieuwing ontstaat juist stap voor stap, dicht bij de praktijk en met oog voor wat al werkt. Tegelijkertijd stelt dat lastige vragen. Hoeveel ruimte is er voor brede vorming wanneer meetbare opbrengsten zwaar wegen? Wat betekent wetenschappelijke evidentie als onderzoek vooral naar smalle leerdoelen kijkt? En hoeveel ruimte moet een leraar hebben om bewust af te wijken van een methode of planning?

Het gesprek draait daarmee om een bredere vraag: wat verstaan we eigenlijk onder goed onderwijs? Niet alleen welke resultaten leerlingen behalen, maar ook welke mensen zij worden en welke professionele afwegingen leraren daarvoor dagelijks moeten maken.

Kernpunten uit het gesprek:

🧭 Onderwijsvernieuwing ontstaat zelden door een volledige breuk met het verleden. Volgens Van der Zee gaat het vaker om stapsgewijze verbetering waarbij nieuwe werkwijzen worden verbonden met bestaande tradities.

🌱 Traditionele vernieuwingsscholen richten zich nadrukkelijk op meer dan taal en rekenen. Ook zelfstandigheid, samenwerking, verantwoordelijkheid, zingeving en brede vorming maken onderdeel uit van hun onderwijsvisie.

⏳ Ruimte en vertraging kunnen pedagogisch waardevol zijn. Niet ieder belangrijk leer- of vormingsproces laat zich vooraf plannen, meten of onderbrengen in een strak lesblok.

🔬 Wetenschappelijke kennis is belangrijk, maar moet altijd worden geïnterpreteerd vanuit de context waarin onderzoek is uitgevoerd. Effectonderzoek geeft volgens Van der Zee geen neutraal of universeel antwoord op de vraag wat in iedere onderwijspraktijk werkt.

⚖️ Professioneel leraarschap vraagt om leren omgaan met spanningsvelden. Leraren moeten niet één model volgen, maar afwegen wanneer sturing, vrijheid, instructie of zelfstandigheid passend is.

Quotes uit het gesprek:

“Radicaal veranderen ten opzichte van een bestaande praktijk, zonder oog en aandacht voor de traditie in die praktijk, is heel lastig. Ik ken eigenlijk geen goede voorbeelden waarbij dat lukt.”

“Je dient als onderwijsprofessional wetenschappelijk geïnformeerd zijn. Maar je moet je ook kritisch kunnen verhouden tot die wetenschap.”

“Er is niet één beste model dat altijd voor iedereen werkt. Je hebt keuzes en dilemma’s.”

Tijdstempels

00:00 – Vernieuwend onderwijs
01:23 – Onderzoekslijnen vernieuwingsonderwijs
03:30 – Historische vernieuwing
06:54 – Stapsgewijze verandering
10:30 – Praktijkwijsheid opbouwen
12:39 – Onderwijsstaat vernieuwers
15:49 – Brede vorming
19:57 – Pedagogische ruimte
21:37 – Bewust vertragen
25:11 – Meetbare opbrengsten
29:04 – Vernieuwingspraktijken vandaag
34:26 – Wetenschappelijke evidentie
38:18 – Innovatie onderzoeken
40:24 – Geïnformeerd handelen
43:11 – Professionele dilemma’s

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Bronnen en verdieping

De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Vertragen in tijden van effectiviteit en efficiëntie
De centrale publicatie waar het gesprek naar verwijst, met aandacht voor pedagogische ruimte, brede vorming, effectiviteit en vertraging.

De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Nederlandse Jenaplan Vereniging
Pagina met de download van de publicatie en een toelichting op het centrale thema van vertraging en pedagogische ruimte.

De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2025
De eerste editie, met bijdragen over brede persoonsvorming, onderwijseffectiviteit, burgerschap, zelfregulerend leren en de traditie van vernieuwingsonderwijs.

Lectoraat Vernieuwend Onderwijs – achtergrond bij de eerste Staat
Saxion licht toe waarom de Staat van het Vernieuwingsonderwijs is ontwikkeld als aanvulling op het generieke beeld uit de Staat van het Onderwijs.

Vragenlijst Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026
Achtergrond bij het onderzoek naar kwaliteit, efficiëntie, vertraging, welzijn en ‘lege ruimte’ binnen traditioneel vernieuwingsonderwijs.

We bespraken daarnaast vier specifieke podcast afleveringen die de moeite waard zijn te bekijken of beluisteren:

Waarom heeft de wereld meer Jenaplan onderwijs nodig?
Over de filosofie en actualiteit van Jenaplanonderwijs, met aandacht voor brede ontwikkeling, stamgroepen, burgerschap en pedagogiek.

Kan schoonheid een onderwijsideaal zijn?
Met Hanke Drop en Joop Berding over schoonheid, creativiteit, maken, verbeeldingskracht en de ruimte voor vorming naast efficiëntie en meetbaarheid.

Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen
Met Arthur Bakker en Marian Hickendorff over de vraag hoe betekenisvol en betrouwbaar het is om de kwaliteit van rekenonderwijs af te meten aan het percentage leerlingen dat 1S behaalt.

Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat?
Met Karlijn de Jong over lerarentekorten, anders organiseren en de vraag hoe scholen met verschillende professionals toch pedagogische en didactische kwaliteit kunnen bewaken.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Het bericht Wat is de staat van het vernieuwingsonderwijs in 2026? verscheen eerst op Tjipcast.

Goed leren lezen en spellen is meer dan alleen een didactische opgave. Het raakt direct aan de kansen die kinderen krijgen om mee te doen op school en later in de samenleving. Zeker op een school met grote verschillen in taalachtergrond vraagt dat om meer dan een goede methode: het vraagt om heldere keuzes, gezamenlijke routines en een team dat weet waarom het doet wat het doet.

Op de Caeciliaschool in Amersfoort werken leraren daarom van groep 1 tot en met 8 aan een samenhangende aanpak voor lezen en spelling. Het uitgangspunt is dat alle leerlingen de school goed geletterd verlaten. Dat begint al bij kleuters, met gerichte aandacht voor klanken en klankgebaren, en loopt door in vaste instructieroutines, directe feedback en duidelijke afspraken over wat leerlingen in iedere groep leren.

Leerkracht en spellingspecialist Heleen Fokker en teamleider Janneke Smit laten zien dat zo’n doorgaande lijn niet ontstaat door simpelweg een methode te kiezen. Het vraagt om samen lessen voorbereiden, oefenen, leerlingwerk bespreken, resultaten analyseren en gemaakte afspraken steeds opnieuw toetsen aan de praktijk. Daarbij speelt ook schoolleiding een inhoudelijke rol: focus aanbrengen, tijd organiseren en bewaken dat onderwijsontwikkeling daadwerkelijk bijdraagt aan wat leerlingen nodig hebben.

De Caeciliaschool is één van de expertisescholen van Ontwikkelkracht. Interesse om als school meer te leren van deze experts? Meld je aan en doe mee aan het leertraject!

Kernpunten uit het gesprek

🧩 Een doorgaande lijn vraagt om gezamenlijke afspraken. Leraren moeten niet alleen weten wat zij in hun eigen groep doen, maar ook waar leerlingen vandaan komen en waar zij daarna naartoe gaan.

🎯 Gelijke kansen worden verbonden aan sterke instructie. Juist wanneer kinderen met uiteenlopende taalervaringen binnenkomen, kan een gezamenlijke, leraargestuurde basis ervoor zorgen dat iedereen toegang krijgt tot dezelfde essentiële kennis.

🔄 Directe feedback is onderdeel van het leerproces. Leerlingen controleren en verbeteren hun werk meteen, zodat fouten niet alleen worden vastgesteld maar direct worden gebruikt om verder te leren.

🪞 Toetsresultaten zijn vooral informatie voor de leraar. De centrale vraag is niet alleen hoe een leerling scoort, maar wat de uitkomsten zeggen over het onderwijs en welke aanpassing in het handelen van de leraar nodig is.

🤝 Onderwijskwaliteit wordt gezamenlijk onderhouden. Kwaliteitskaarten, lesbezoeken, gezamenlijke oefening en whiteboardsessies zorgen ervoor dat afspraken geen papieren documenten blijven, maar onderdeel worden van het dagelijkse professionele handelen.

Quotes uit het gesprek:

“Het begint bij de leraar. Die maakt het verschil in die groep.”

“Een fout maken is niet erg. Dat je hem goed verbetert, is wel wenselijk voor een leerling.”

“Voor ons is toetsen vooral de vraag: geven we nog goed les? Het is eigenlijk onze eigen spiegel.”

Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 Gelijke kansen
03:19 Diverse school
04:24 Geletterde basis
06:36 Sterke instructie
07:09 Directe feedback
08:52 Kwaliteit borgen
10:15 Samen verbeteren
14:09 Elke letter
15:10 Doorgaande lijn
18:30 Gezamenlijke doelen
21:07 Bewuste keuzes
23:08 Vaste routines
26:32 Onderbouwd handelen
27:59 Toetsen benutten
28:55 Onderwijskundig leiderschap

Bronnen

José Schraven – Zo leer je kinderen lezen en spellen: Handboek voor groep 2 t/m 8. Dit is de methodiek waar in het gesprek expliciet naar wordt verwezen. De aanpak richt zich op gestructureerde, leerkrachtgestuurde instructie voor technisch lezen en spellen en op een doorgaande lijn door de school.
Uitgeverij Pica – Zo leer je kinderen lezen en spellen

Bea Ros, Amos van Gelderen, Kees de Glopper & Roel van Steensel – Leer ze lezen: Praktische inzichten uit onderzoek voor leraren basisonderwijs (2021). Het boek bundelt inzichten uit 23 internationale kernpublicaties over goed leesonderwijs, van ontluikende geletterdheid tot technisch lezen en tekstbegrip.
Rijksuniversiteit Groningen – Leer ze lezen

Ontwikkelkracht – Elke letter telt: Kansengelijkheid in lezen en spellen. Het leertraject van Kindcentrum Caeciliaschool in Amersfoort richt zich op een consistente doorgaande lijn van groep 1 tot en met 8, gezamenlijke afspraken, leerkrachtgestuurde instructie en een cultuur van gezamenlijk verbeteren.
Ontwikkelkracht – Elke letter telt

Het bericht Elke letter telt! Kansengelijkheid in spellen en lezen verscheen eerst op Tjipcast.

Woorden als betekenisvol, samenhang en vakoverstijgende domeinen klinken aantrekkelijk, maar wat gebeurt er als zulke begrippen het curriculum gaan dragen zonder precies te maken wat leerlingen daadwerkelijk moeten kennen en kunnen? Volgens docent Nederlands David Roelofs is dat geen semantische kwestie, maar een probleem dat rechtstreeks raakt aan kansenongelijkheid, vakmanschap en de kwaliteit van onderwijs.

Een helder curriculum hoeft de leraar volgens hem niet te beperken. Integendeel: duidelijke inhoud kan juist het fundament vormen waarop professioneel handelen mogelijk wordt. Zoals een vakman materiaal nodig heeft om zijn ambacht uit te oefenen, heeft een leraar kennisdoelen nodig om goede lessen te kunnen ontwerpen.

Het gesprek gaat daarmee ook over een bredere pedagogische vraag. Wanneer helpen vrijheid, keuze en openheid leerlingen verder, en wanneer hebben zij juist structuur, kennis en duidelijke grenzen nodig? Roelofs verbindt die discussie aan de herijking van de Vlaamse minimumdoelen. Gericht op vakinhoudelijk onderwijs, hoge verwachtingen en het belang van historische en culturele kennis. Wat kan Nederland hiervan leren? En welke gevolgen hebben de keuzes die landelijk gemaakt worden op leerlingen uit kwetsbare milieus?

Ook gezag komt aan bod: veiligheid ontstaat volgens hem niet alleen doordat leerlingen zich gehoord voelen, maar juist ook door voorspelbaarheid, heldere normen en consequent handelen. Ook hier loopt Nederland nogal achter te feiten aan aldus Roelofs. De bredere vraag is daarmee hoe onderwijs vrijheid kan combineren met een stevige basis op het gebied van kennis, structuur, gedrag op school en hoge verwachtingen.

Kernpunten uit het gesprek:

🎯 Duidelijke curriculumdoelen ondersteunen vakmanschap. Als doelen te abstract zijn geformuleerd, moeten leraren zelf eerst bepalen wat er precies geleerd moet worden voordat zij aan goed onderwijs kunnen beginnen.

🧱 Basiskennis gaat vooraf aan complexe samenhang. Vakoverstijgend en kritisch denken worden volgens Roelofs pas werkelijk mogelijk wanneer leerlingen eerst voldoende kennis binnen afzonderlijke vakgebieden hebben opgebouwd.

⚖️ Hoge verwachtingen zijn ook een kwestie van kansengelijkheid. Vage doelen kunnen lage verwachtingen legitimeren, juist voor leerlingen die vanuit huis met minder taal- of voorkennis beginnen.

🧭 Veiligheid vraagt om voorspelbaarheid. Heldere regels, routines en consequenties beschermen leerlingen tegen willekeur en voorkomen dat informele groepsmacht bepaalt wat de norm wordt.

📚 Niet alles hoeft direct betekenisvol te voelen. Leerlingen hoeven tijdens het leren nog niet altijd te begrijpen waarom bepaalde kennis, literatuur of geschiedenis waardevol is; dat inzicht kan later ontstaan.

Quotes uit het gesprek:

“Veiligheid is voorspelbaarheid.”

“Je hoeft op het moment van leren niet te begrijpen waarom het waardevol is.”

“Die minimumdoelen betekenen iets voor de leerling: dit moet je kennen en kunnen.”

Tijdstempels

00:00 – Duidelijke taal
03:20 – Leraars vakmanschap
07:34 – Vlaamse minimumdoelen
10:02 – Vakgerichte kennis
12:01 – Complexe werkelijkheid
14:50 – Postmoderne vloek
16:49 – Spellings attitude
18:12 – Historische kennis
21:07 – Vage taal
22:32 – Pedagogisch gezag
28:40 – Hoge verwachtingen
33:27 – Concrete doelen
34:55 – Waardevol leren
37:21 – Curriculum bouwen
38:43 – Gezamenlijke opdracht

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Bronnen en verdieping

Wouter Smets – Voorbij de kennisarmoede?
Over het belang van een stevige kennisbasis en de keuzes achter duidelijke minimumdoelen in het onderwijs.

Zwarte zwanen – Iliass El Hadioui
Over scholen die met hoge verwachtingen en doelgericht onderwijs kansenongelijkheid proberen te verkleinen.

Francis Fukuyama – The End of History and the Last Man
Relevant bij de discussie over historische kennis, postmodern denken en de vraag waarom kennis van het verleden nodig blijft.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Het bericht Hoe helpt duidelijke taal en concrete curriculumdoelen het onderwijs verder? verscheen eerst op Tjipcast.

Een veilige klas is niet automatisch een stille klas. Rust kan een teken van veiligheid zijn, maar achter stilte kan ook stress, terugtrekgedrag of onzekerheid schuilgaan. Veiligheid gaat daarom minder over orde alleen en meer over de vraag of leerlingen zich gezien, gewaardeerd en voldoende ontspannen voelen om te kunnen leren. Hierover spreek ik met Pascal Tijdink en Els van der Wel. In deze nieuwe aflevering leggen we uit waarom de leerkracht een centrale rol heeft in het realiseren van veiligheid in het klaslokaal. Relatie, voorspelbaarheid en professionele zelfreflectie komen vaak terug als kernthema’s. Een leerling die veel stress ervaart, kan moeite ervaren met concentreren, emotieregulatie en volgehouden aandacht. Gedrag dat op het eerste gezicht lastig, ongemotiveerd of storend lijkt, kan daarmee ook een signaal zijn dat een leerling zichzelf op dat moment onvoldoende kan reguleren. Tegelijkertijd vraagt veiligheid niet om een klas waarin iedere hobbel wordt weggenomen. Leerlingen moeten juist ruimte krijgen om fouten te maken, grenzen te verkennen en moeilijke dingen te oefenen. Dat vraagt om duidelijke kaders én flexibiliteit. De veilige klas is daarmee geen eindpunt dat na de gouden weken bereikt is, maar iets waaraan leerlingen en leerkrachten gedurende het hele schooljaar samen blijven werken.

Kernpunten uit het gesprek

🧠 Veiligheid is een voorwaarde voor leren, omdat sterke stress het moeilijker maakt om functies als concentratie, aandacht en emotieregulatie te gebruiken.

🤝 De relatie tussen leerkracht en leerling vormt een belangrijke basis. Vooral leerlingen die veel stress ervaren hebben verbinding met een volwassene nodig om zichzelf beter te kunnen reguleren.

🔍 Gedrag vraagt om interpretatie. Vechten, vluchten en bevriezen kunnen verschillende uitingen van stress zijn, waarbij vooral teruggetrokken gedrag gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.

🪞 Een veilige klas vraagt ook zelfkennis van de leerkracht. Weten welk gedrag je triggert en herkennen wanneer je zelf uit balans raakt, helpt om bewuster en minder reactief te handelen.

🌱 Veiligheid betekent niet dat fouten, spanning en moeilijke opdrachten verdwijnen. Juist binnen een betrouwbare omgeving kunnen leerlingen uitdagingen aangaan, feedback ontvangen en ervaren dat ontwikkeling mogelijk is.

Quotes uit het gesprek:

“Een rustige klas hoeft geen veilige klas te zijn.”

“Die kinderen zijn niet lastig, maar die hebben het lastig.”

“Wat mij betreft mag het een heel gouden schooljaar worden.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Veilige klas
02:14 – Stress verminderen
05:22 – Relatie bouwen
07:50 – Rust misleidt
09:42 – Stressreacties herkennen
11:56 – Identiteit erkennen
13:38 – Zelfreflectie oefenen
16:27 – Complimenten geven
18:53 – Samen reguleren
21:50 – Gouden schooljaar
23:55 – Voorspelbaarheid bieden
29:52 – Samen oplossingen
33:20 – Veilig presteren
37:29 – Emoties herkennen
40:21 – Gezien worden

Bronnen & verdieping

Carol Dweck – onderzoek naar mindset en feedback
In het gesprek verwijst Els expliciet naar het onderzoek van Carol Dweck over fixed en growth mindset. Onderzoek rond Dweck laat onder meer zien dat procesgerichte feedback — bijvoorbeeld gericht op inspanning en strategie — samenhangt met sterkere overtuigingen dat vaardigheden ontwikkeld kunnen worden en met meer bereidheid om uitdagingen aan te gaan.

Adverse Childhood Experiences ACEs – CDC
Pascal verwijst naar ingrijpende ervaringen in de jeugd en de mogelijke gevolgen daarvan. Het klassieke ACE-onderzoek laat een dosis-responsrelatie zien: naarmate mensen meer typen belastende jeugdervaringen rapporteren, nemen verschillende risico’s voor gezondheid en welzijn toe. De precieze aantallen die Pascal in het gesprek voor een ‘gemiddelde klas’ noemt, kan ik op basis van deze bron niet één-op-één bevestigen.

Op den Kelder et al. – Executive functions in trauma-exposed youth
Een meta-analyse van 55 studies met ruim 8.000 jongeren vond dat blootstelling aan trauma samenhing met gemiddeld lagere scores op werkgeheugen, inhibitie en cognitieve flexibiliteit. Dat sluit aan bij de bespreking van stress en executieve functies in het gesprek.

Traumasensitief onderwijs
Recent Nederlands onderzoek naar een schoolbrede trauma-informed aanpak vond na het eerste implementatiejaar bescheiden positieve veranderingen, onder meer in de ervaren sfeer in de klas en veerkracht. Dat ondersteunt de relevantie van deze benadering, maar rechtvaardigt geen claim dat traumasensitief onderwijs op zichzelf alle genoemde problemen oplost.

Psychologische flexibiliteit in het onderwijs – Maaike Steeman en Femke Klomp
Dit boek wordt door Pascal zelf als verdiepende bron genoemd. Het wordt daar gekoppeld aan zelfkennis, psychologische flexibiliteit en de rol van de onderwijsprofessional.

Handmodel van Daniel Siegel
Ook het handmodel van Siegel wordt expliciet in het gesprek genoemd als praktisch hulpmiddel om met leerlingen over emoties, regulatie en het ‘denkbrein’ te spreken.

Het bericht Wat is een veilige klas eigenlijk? verscheen eerst op Tjipcast.

Goed leren rekenen draait niet alleen om het vinden van het juiste antwoord. Het vraagt om een stevige basis van kennis en procedures waarop later complexere wiskunde kan worden gebouwd. Volgens wiskundeleraar en auteur Liesbeth van der Plas is juist die basis in het Nederlandse rekenonderwijs te kwetsbaar geworden.

Van der Plas ziet leerlingen in het voortgezet onderwijs binnenkomen die onvoldoende met breuken kunnen rekenen, terwijl die kennis noodzakelijk is voor algebra, natuurkunde en andere bètavakken. Een belangrijke oorzaak ziet ze in een curriculum waarin leerlingen veel verschillende strategieën en contextopgaven aangeboden krijgen, maar fundamentele rekenbewerkingen onvoldoende automatiseren en beheersen. Deze problematiek werkt volgens haar door tot in de lerarenopleiding. Pabo-studenten kunnen een rekentoets halen zonder noodzakelijkerwijs boven de rekenstof te staan die ze later zelf moeten onderwijzen. Daarmee ontstaat een vicieuze cirkel.

De oplossing zoekt Van der Plas niet in méér doelen of complexere methodes, maar juist in vereenvoudiging: een beperkt aantal fundamentele rekenprocedures expliciet aanleren, veel oefenen en pas daarna ruimte maken voor toepassing, flexibiliteit en creativiteit. Aan de hand van specifieke voorbeeldopgaven bespreken we hoe dit eruit kan zien in de dagelijkse praktijk.

Kernpunten uit het gesprek:

🧱 Een stevige beheersing van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen en breuken vormt volgens Van der Plas het fundament waarop later algebra, wiskunde en andere bètavakken worden gebouwd.

🔄 Het aanbieden van meerdere oplossingsstrategieën kan volgens haar juist extra cognitieve belasting veroorzaken. Vooral leerlingen die moeite hebben met rekenen kunnen afhaken wanneer ze telkens opnieuw een andere werkwijze moeten leren.

🎓 De problemen werken volgens Van der Plas door tot de pabo: toekomstige leraren kunnen formeel een rekentoets halen, terwijl ze bepaalde basisbewerkingen nog onvoldoende beheersen of uitleggen.

🧠 Motivatie ontstaat niet alleen door rekenen aantrekkelijk of herkenbaar te maken. Succeservaringen en beheersing kunnen er juist voor zorgen dat leerlingen plezier krijgen in het vak en de onderliggende structuur gaan zien.

🔍 Goed rekenonderwijs vraagt volgens het gesprek ook om vakmanschap van leraren: zelf boven de stof staan, kritisch naar methodes kijken en bewust bepalen welke oefeningen werkelijk bijdragen aan het beoogde leerdoel.

Quotes uit het gesprek:

“Creativiteit, motivatie en verschillende oplossingen zoeken als leerling zijn allemaal belangrijk. Maar dat komt pas daarna. Je moet eerst kunnen optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen.”

“De essentie van rekenen is voor mij dat je het kunt opschrijven. Dat je de berekening laat zien en laat zien: ik snap hoe dit in elkaar zit.”

“Als je dit als kind niet meekrijgt, omdat je zoveel strategieën krijgt en het hele rekenbouwwerk niet overziet als je de basisschool verlaat, dan zie je niet hoe mooi wiskunde in elkaar zit.”

Tijdstempels

00:00 – Rekenproblemen Nederland
01:16 – Ontbrekende voorkennis
03:08 – Breuken beheersen
05:31 – Rekenmethode ontwikkelen
07:12 – Bètakeuze motivatie
09:11 – Vicieuze cirkel
11:06 – Rekentoets tekort
13:32 – Realistische context
15:16 – Cognitieve belasting
16:20 – Meerdere strategieën
18:51 – Basisbewerkingen beheersen
22:20 – Breuken rekenen
25:29 – Maatschappelijke gevolgen
29:10 – Pabo verantwoordelijkheid
36:12 – Schoolteams verbeteren

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Bronnen en verdieping

Rekenen voor de Pabo – Liesbeth van der Plas
Boek met uitleg, oefeningen en uitgewerkte antwoorden voor pabo-studenten.

Foutloos leren rekenen in groep 7 en 8 – Liesbeth van der Plas
Materiaal gericht op het systematisch beheersen van rekenvaardigheden in de bovenbouw van het basisonderwijs.

De gelukkige rekenklas aan het werk
Bundel waarin Van der Plas een hoofdstuk schreef over de staat van ons rekenonderwijs.

Sommenfabriek.nl
Website met uitleg, oefeningen en instructiemateriaal waar Van der Plas in het gesprek naar verwijst.

Rekenen voor het voortgezet onderwijs met een uitwerking van de rekendoelen en uitwerkingen op de middelbare school

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Het bericht Waar zit de bron van de rekenramp in NL (en wat kunnen we eraan doen)? verscheen eerst op Tjipcast.