Tjipcast

Hoge verwachtingen klinken mooi, maar krijgen pas betekenis als je ze ook didactisch waarmaakt. Juist in nieuwkomersonderwijs wordt zichtbaar hoe belangrijk dat is: leerlingen hebben recht op kennisrijk onderwijs, op deelname aan dezelfde inhoud als klasgenoten en op leraren die niet de lat verlagen zodra taal een drempel vormt. Maar hoe geef je hier concreet handen en voeten aan?

Om hier meer te weten over te komen hebben we de podcast apparatuur ingepakt en opgesteld middenin de Schilderswijk in Den Haag. Ik ben te gast bij de Jan Ligthartschool, een openbare basisschool die vanuit hoge verwachtingen onderwijs verzorgt aan nieuwkomers. Weetje: Dit is de plek waar deze bekende onderwijsvernieuwer begin 20ste eeuw leidinggaf aan zijn eerste school! De school is een aspirant-expertiseschool voor ontwikkelkracht en momenteel is het leertraject voor andere scholen in ontwikkeling. Ik ga ik in gesprek met Ira Ekhart, sinds 4 jaar leerkracht nieuwkomers en burgerschapscoördinator. Met Lisa Peters leerkracht bovenbouw en gedragsspecialist en Anne Kreuger, begeleider en trainer bij expertisescholen ontwikkelkracht

In het gesprek wordt duidelijk dat hoge verwachtingen in nieuwkomersonderwijs begint bij een andere blik op meertaligheid. De thuistaal is geen hindernis die eerst moet verdwijnen, maar een bron waarop verder gebouwd kan worden. Dat vraagt om onderwijs waarin visualisering, taalsteun, interactie en thematisch werken geen losse trucs zijn, maar een doordachte aanpak. Tegelijk vraagt het ook iets van leraren zelf: lef om methodes losser te gebruiken, vertrouwen in de leerling, en de bereidheid om voortdurend te blijven leren.

Wat hier sterk naar voren komt, is dat hoge verwachtingen niet hetzelfde zijn als ongeduld. Nieuwkomers hebben tijd nodig om taal en schoolse routines op te bouwen. De kunst is dus om ambitie te combineren met realisme: hetzelfde doel voor ogen houden, maar de route ernaartoe slim, ondersteunend en menselijk vormgeven. Precies daar krijgt goed nieuwkomersonderwijs zijn pedagogische en maatschappelijke betekenis.

Kernpunten uit het gesprek

🔍 Hoge verwachtingen betekenen niet dat je de ondersteuning snel afbouwt, maar dat je het leerdoel hoog houdt en de route ernaartoe toegankelijk maakt met taalsteun, visualisering en rijke interactie.

🌍 Meertaligheid wordt benaderd als kracht. De eigen taal en cultuur van leerlingen helpen juist om nieuwe kennis en het Nederlands beter te begrijpen en te verankeren.

🧩 Goed nieuwkomersonderwijs zit vaak in kleine didactische keuzes: teksten vertalen, moeilijke woorden markeren, beelden toevoegen en leerlingen laten meedoen aan hetzelfde thema als de rest van de groep.

🤝 De schoolcultuur is cruciaal. Open uitwisseling, gezamenlijke scholing en structurele tijd om met elkaar te leren maken het mogelijk om complexe vragen samen te dragen.

📈 Opbrengsten worden niet alleen bekeken vanuit externe normen, maar ook vanuit groei ten opzichte van de leerling zelf. Dat helpt om ontwikkeling eerlijker en betekenisvoller te volgen.

Quotes uit het gesprek:

“Ga een nieuwkomersleerling die net instroomt niet met een apart mapje wegzetten of ga het doel lager maken. Nee, hetzelfde doel houden.”

“Durf er dus op te vertrouwen op die leerling en durf dus ook op te vertrouwen op jezelf als school.”

“Een kind heeft nog gemiddeld vijf jaar ondersteuning nodig. Realiseer je dat.”

Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdremoelig meedoen of meer informatie over de expertiescholen? Check dan hier de link!

Boeken en linkjes uit het gesprek

Talenbewust lesgeven

Traumasensitief lesgeven

Oratie van Lisa Gaikhorst over hoge verwachtingen en gelijke kansen

LOWAN, de landelijke organisatie voor nieuwkomersonderwijs

Rapport van de Onderwijsraad over meertaligheid en thuistaalgebruik

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:28 – Intro samenwerking Ontwikkelkracht
01:21 – Hoge verwachtingen?
03:43 – Nieuwkomersklas
04:59 – Schoolpopulatie
06:30 – Expertiseschool en leren
08:08 – Taalsteun visueel
11:21 – Thuistaal kracht
14:54 – Zelfde doelen
20:46 – Teamvisie
22:47 – Professioneel leren
24:22 – Groei volgen
28:34 – Valkuilen en sturing
29:49 – Leertraject ontwikkelen
33:00 – Boekentips
35:13 – Afsluiting gesprek

Het bericht Hoe geef je nieuwkomersonderwijs vanuit hoge verwachtingen? verscheen eerst op Tjipcast.

De kwaliteitsgerichte cyclus is op veel scholen minder helder dan op papier vaak lijkt. Wie preciezer kijkt naar de dagelijkse werkwijze, de documenten die gebruikt worden en de manier waarop daarop gestuurd wordt, ziet geregeld vaagheid, versnippering en een gebrek aan samenhang. Juist daar zit een belangrijk probleem, want een kwaliteitscyclus is geen administratieve bijzaak, maar een wezenlijk onderdeel van goed onderwijs. Wanneer visie, planning, groepsbezoeken, analyses en professionele gesprekken logisch met elkaar verbonden zijn, ontstaat er meer focus in het handelen van leraren en teams. En die samenhang werkt direct door in de kwaliteit van het curriculum en in de opbrengsten die scholen met leerlingen weten te realiseren.

Mijn gast Chava van der Zanden beschrijft hoe scholen kunnen werken met een vaste, kwaliteitsgerichte cyclus waarin visie, jaarplan, groepsbezoeken, leergesprekken, analyses en ondersteuning logisch met elkaar verbonden zijn. Niet als administratief systeem, maar als manier om steeds opnieuw de goede professionele vragen te stellen. Wat zien we in de klas? Wat vragen deze leerlingen? Welke keuzes maken we als team? En hoe zorgen we dat verantwoordelijkheid niet versnipperd raakt?

De kracht van die benadering zit in de samenhang. Door per maand een helder focuspunt te kiezen, formats en rollen expliciet te maken en het gesprek steeds rond dezelfde inhoud te organiseren, ontstaat rust. Tegelijk wordt het werk inhoudelijk scherper. Niet de papieren werkelijkheid staat centraal, maar het vakmanschap van leraren, coördinatoren en schoolleiders. Zo wordt kwaliteitszorg minder een verplicht nummer en meer een gezamenlijke manier van werken aan beter onderwijs. Luister de podcast over het waarderingskader zeker ook nog eens terug! En onderaan deze pagina vind je de overzichtsposter van de kwaliteitscyclus ook terug.

Kernpunten uit de podcast:

🔁 Kwaliteitszorg werkt pas echt wanneer het geen los systeem is, maar een herkenbaar ritme in het schooljaar. Door vaste momenten, formats en gesprekken ontstaat samenhang tussen visie, jaarplan en dagelijkse praktijk.

🎯 Veel scholen doen te veel tegelijk en missen daardoor focus. Een kwaliteitsgerichte cyclus helpt om keuzes te maken, speerpunten vast te houden en die ook werkelijk te verbinden aan wat er in de klas gebeurt.

👀 Groepsbezoeken en leergesprekken zijn onmisbaar, omdat kwaliteit niet alleen uit data blijkt maar ook uit wat leraren daadwerkelijk doen. Door samen gericht te kijken, wordt het professionele gesprek concreter en inhoudelijker.

🧭 Rolverwarring ondermijnt schoolontwikkeling. Wanneer helder is wat van leerkrachten, KC’ers en schoolleiders verwacht wordt, ontstaat meer eigenaarschap en minder frustratie.

🛠️ Een goed handboek, vaste formats en een eenduidige digitale inrichting lijken misschien praktisch, maar zijn wezenlijk voor rust en werkplezier. Juist die structuur maakt het mogelijk om minder ad hoc en meer doelgericht te werken.

Quotes uit het gesprek

“Nee, het komt er niet bij. Soms missen scholen het fundament en heldere kapstokken waardoor ze niet zien dat alles met alles te maken heeft.”

“We worden gewaardeerd op al die indicatoren uit het waarderingskader. Dat is ons vak.”

“De kwaliteitscyclus is geen losse interventie, maar een doelgerichte ontwikkeling.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Tijdstempels

00:00 – Intro start
00:41 – Kennismaking
01:43 – Herstelopdracht
02:40 – Systemen en kritiek
04:20 – Waarderingskader
05:24 – Schoolritme
06:29 – Focus keuzes
10:13 – Zicht groep
13:23 – Flitsbezoeken
17:33 – Leergesprek
21:10 – Consultatie KC
23:38 – Ondersteuningsniveaus
27:58 – Handboek structuur
31:30 – Problemen scholen
37:28 – Vooruit plannen

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Hieronder vind je de posters van de kwaliteitscyclus die we bespreken tijdens de podcast:

Kwaliteitsgerichte cyclus Antoniusschool definitiefDownloaden

Het bericht Hoe zit de kwaliteitsgerichte cyclus van een school in elkaar? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is een LIVE podcast opgenomen tijdens de Jenaplan inspiratie dag in Heerhugowaard. Jenaplan onderwijs bestaat al meer dan 100 jaar en is ooit ontwikkeld door de Duitse pedagoog Peter Petersen (in Jena overigens). Jenaplan richt zich op de brede ontwikkeling van het kind in stamgroepen met verschillende leeftijden. In de jaren 50 werd het schoolconcept in Nederland geïntroduceerd. Er zijn ongeveer 200 Jenaplanscholen in Nederland. Op school staan de pijlers gesprek, spel, werk en viering centraal. Zelfstandigheid in verbondenheid is een belangrijk uitgangspunt wanneer leerlingen naar school komen. In deze podcast staan we stil bij de filosofie en actualiteit van Jenaplan onderwijs in Nederland. Zo leggen we ondermeer de verbinding met inclusief onderwijs, burgerschap en pedagogische vraagstukken die nu actueel zijn. Tussendoor stelt het publiek vragen!

Aan tafel zit Maureen Lansink, stamgroepleider op Jenaplan de Nieuwe School in Edam, Karel Wolf, voorzitter van de Jenaplan verengiing Noord Holland Noord en schoolleider op Jenaplan de Zonnewijzer in Heerhugowaard. En Edwin Solen, directeur van de Nederlandse Jenaplan Vereniging, docent NT2 op het Daltion in Zwolle.

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!
Het bericht Waarom heeft de wereld meer Jenaplan onderwijs nodig? verscheen eerst op Tjipcast.

Goed rekenonderwijs begint niet bij de vraag waarom een kind iets nog niet kan, maar bij de vraag wat een leerkracht precies moet doen om dat leren mogelijk te maken. In dit gesprek verschuift het perspectief daarom bewust van leerling naar professional: niet kinderen moeten “beter leren rekenen”, maar wij moeten kinderen beter leren rekenen. Hierover spreek ik met Wied Ruijssenaars en Anouk Kersten. Wied is emiritus hoogleraar Orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Samen met Cécile Ruijssenaars-Elshoff onder andere auteur van de boeken Berekend! en Eerste Hulp Bij Instructie. Anouk is leerkracht op De Uilenspiegel, een school voor ervaringsgericht onderwijs. Ze is ook rekencoördinator in opleiding.

Dat vraagt om vakmanschap. De gasten laten zien dat goed rekenonderwijs staat of valt met zicht op voorkennis, een heldere opbouw van procedures en het vermogen om doelgericht te kiezen wat wél en niet nodig is uit methode en curriculum. Juist daar wringt het volgens hen vaak: methodes zijn overladen, leerlijnen worden onvoldoende bewaakt en de overdracht tussen groepen is lang niet altijd vanzelfsprekend.

Tegelijk klinkt er ook een constructieve boodschap door. Rekenen hoeft niet droog of mechanisch te zijn. Betekenisvolle activiteiten, rijke contexten en aandacht voor welbevinden kunnen helpen, zolang ze verbonden blijven met expliciete instructie en stevige kennisopbouw. Wie kinderen wil laten rekenen in de wereld, moet eerst zorgen dat de bouwstenen aanwezig zijn.

Zo ontstaat een praktische maar belangrijke boodschap: vereenvoudig waar het kan, wees precies waar het moet. En houd als leerkracht de regie over het leerproces in de klas.

Kernpunten uit het gesprek

🔹 Goed rekenonderwijs begint bij de professional niet bij de leerling: de centrale vraag is niet wat een kind niet goed kan (of mankeert, denk aan dyscalculie), maar wat een leerkracht systematisch dient aan te bieden, uit te leggen en te oefenen.

🔹 Voorkennis is doorslaggevend. Zonder zicht op voorkennis, procedures en de opbouw daartussen raakt instructie al snel te algemeen of ineffectief.

🔹 Veel methodes zijn volgens de gasten overvol. Niet alles wat in een les staat, draagt direct bij aan het leerdoel; schrappen kan ruimte geven voor meer oefening en gerichtere instructie.

🔹 Betekenisvol rekenen is waardevol, maar alleen als het verbonden blijft met expliciete kennisopbouw. Contexten, verhalen en activiteiten vervangen de basis niet.

🔹 Een vaste basisprocedure helpt alle leerlingen, juist ook de zwakkere. Variatie kan daarna volgen, maar vraagt steeds om teruggrijpen op een helder fundament.

Quotes uit het gesprek:

“Wij zijn degene die de kinderen moeten leren rekenen. Leg niet telkens de verantwoordelijkheid bij de leerling.”

“Je kunt in veel gevallen gewoon de helft wegknippen en dan hou je dus tijd over om belangrijkere dingen te doen.”

“Een methode is een middel en zelf ben jij daarin leidend en sturend. Maar wees alsjeblieft geen slaaf van je methode.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:00 – Welkom en introductie
01:40 – Centrale vraag
03:04 – Professionele verschuiving
04:38 – Rekenen in de praktijk
05:11 – Ervaringsgericht onderwijs
06:13 – Zorgen rekenonderwijs
07:53 – Overladen methodes
11:30 – Doelgericht werken
16:03 – Belang voorkennis
19:17 – Misverstand automatiseren
24:30 – Vaste procedure
28:33 – Betekenisvol rekenen
30:09 – Praktisch logboek
34:17 – Leren doe je samen
35:21 – Terug naar vakmanschap

Het bericht Wanneer leer je kinderen echt ‘goed’ rekenen? verscheen eerst op Tjipcast.

Expertise in lesgeven klinkt vanzelfsprekend, maar blijkt bij nadere beschouwing verrassend lastig te definiëren. Wanneer is een leraar echt een expert? En waaraan zie je dat, in een vakgebied waarin doelen, overtuigingen en onderwijsvisies voortdurend door elkaar lopen? Ik spreek hierover met Marald Mens, neuropsycholoog in het onderwijs en auteur van het boek Meesterschap, over expertise in lesgeven. Een belangrijk inzicht is dat vakmanschap niet alleen draait om routine, ervaring of veel “meters maken”. Juist wanneer lessen soepel verlopen, dreigt ook stilstand. Dan ontstaat de vraag hoe leraren voorbij dat plateau komen. Marald beschrijft daarvoor het onderscheid tussen routine-expertise en adaptieve expertise: het vermogen om ook in nieuwe, onverwachte en complexe situaties professioneel te blijven handelen.

Hiermee verschuift de aandacht van goed onderwijs als vaste methode naar goed onderwijs als doordacht kunnen handelen onder druk. Wat vraagt dat van leraren, teams en schoolculturen? En hoe ontwikkel je dit zonder te vervallen in simplificaties? Het gesprek laat zien dat expertise niet alleen zit in wat je weet, maar ook in hoe je kijkt, afweegt en reageert wanneer routines niet meer volstaan.

Tijdens de podcast bespreken we het onderzoekswerk van John Hattie. Hierover is recent ook kritiek op geuit door onder andere de Universiteit van Melbourne.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Expertise in onderwijs is moeilijk eenduidig vast te stellen, omdat de doelen van onderwijs niet overal hetzelfde zijn en sterk samenhangen met visie en overtuiging.

🧠 Intuïtie speelt een fundamentele rol in vakmanschap, maar is niet altijd betrouwbaar; juist daarom vraagt professionele expertise ook om inzicht in de grenzen van intuïtief handelen.

📚 Hoogpresterende leraren combineren brede didactische en pedagogische kennis met inzicht in hoe leren werkt en een scherp beeld van hun leerlingen.

🎯 Goede leraren maken leren niet te gemakkelijk: ze zoeken bewust de productieve moeilijkheid op en stemmen die af op wat leerlingen aankunnen.

🛠️ De stap naar adaptieve expertise ontstaat niet vanzelf door ervaring alleen, maar vraagt reflectie op complexe praktijksituaties en gezamenlijke analyse van scenario’s.

Quotes uit het gesprek

“Het fundament van goede leerkrachten en hun expertise is dat ze sterke intuïtie hebben ontwikkeld.”

“Een topleraar accepteert dat plafond niet.”

“Topleraren weten wat ze moeten doen, ook als ze niet weten wat ze moeten doen.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Tijdstempels

00:00 – Podcast intro en welkom
00:23 – Boek meesterschap
00:56 – Expertise definitie
02:55 – Intuïtie fundament
05:46 – Pseudo expertise?
07:13 – Onderwijs criteria
11:39 – Onderwijs pluriformiteit
15:23 – Leraar kenmerken
20:49 – Routine expertise
24:26 – Professioneel plateau
27:14 – Adaptieve expertise
31:42 – Scenario leren
37:16 – Topgun metafoor
39:40 – Team leren

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!
Het bericht Hoe bouw je expertise op als leraar? verscheen eerst op Tjipcast.