Tjipcast

Dit is een nieuwe aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO. In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van mensen in het onderwijs.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Maaike Koopman en Lotte Bakker. Maaike Koopman is associate lector, verbonden aan de lectoraten Beroepsonderwijs en Werken in Onderwijs van Hogeschool Utrecht. Lotte Bakker is schoolleider van Jenaplanschool Wittevrouwen, verbonden aan SPO Utrecht.

We gaan in gesprek over de vraag: Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? We bespreken het  onderzoeksrapport ‘Anders organiseren in het primair onderwijs’, over een onderzoek naar Utrechtse basisscholen en hoe zij hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert. Hoewel dit geen onderzoeksproject is dat gefinancierd is door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, is het vanwege de relevantie voor de onderwijspraktijk opgenomen in deze podcastreeks.

In het gesprek komen veel verschillende maatregelen aan bod. Ook worden concrete praktijkvoorbeelden besproken. Daarnaast gaan we in op onderliggende thema’s zoals gespreid leiderschap, collectieve verantwoordelijkheid, het belang van visie bij verandering en de vraag hoe scholen deze vormen van anders organiseren duurzaam kunnen integreren in hun organisatie.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Onderzoek naar hoe Utrechtse basisscholen hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert (het onderzoeksrapport)

Infographic met de belangrijkste inzichten uit het onderzoek en meer informatie over Utrecht Leert en de experimenteerregeling

Eerder sprak ik Lotte Bakker al eens in een podcast over werkplezier en werkgeluk in het primair onderwijs

Ik heb diverse afleveringen gemaakt over aantrekkelijke schoolorganisaties voor starters en zij-instromers. Deze aflevering is onderdeel van een reeks die is gemaakt in samenwerking met PCBO Rotterdam Zuid

De podcast over teamgericht organiseren met Ben van der Hilst vind je hier

Het gesprek over onderwijsambassadeurs kan je hier terugluisteren:

Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Over het anders organiseren van de klas of school

Over de effectieve inzet van onderwijsassistenten bij differentiatie

Over professionalisering in het onderwijs

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:05 Intro podcast
00:27 Opzet reeks
00:48 Intro gasten
02:14 Onderzoek Utrecht
02:52 PLG aanpak
05:05 Lerarentekort
07:09 Begrip definitie
08:24 Voorbeelden maatregelen
10:07 Kwetsbaarheid systeem
11:42 Maatregelen overzicht
13:06 Experimenteerregeling
14:52 Leren proces
16:08 Rol visie
19:12 Onderzoeksaanpak
22:30 Waarderen aanpak
24:23 Resultaten maatregelen
26:31 Keuzes scholen
28:28 Stimulerend belemmerend
30:49 School verschillen
32:24 Gespreid leiderschap
32:42 Professionalisering vraag
35:00 Praktijk voorbeelden
38:18 Vervolg onderzoek
41:05 Afsluiting podcast

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Het bericht Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? verscheen eerst op Tjipcast.

Een diploma lijkt helder, maar zegt vaak minder dan we denken. Wie een voldoende heeft voor Nederlands, kan vaak heel verschillend schrijven, spreken of argumenteren. Precies daar begint het denken over skillsgericht werken: niet alleen kijken naar het eindbewijs, maar naar wat iemand daadwerkelijk kan, weet en in de praktijk laat zien. Ondanks het praktijkgerichte karakter van het middelbaar en hoger beroepsonderwijs weten we deze ‘visie’ niet optimaal in de praktijk in te brengen. Hierover praat ik met Wim Pelgrim die recent een boek uitbracht met de titel: Skillsgericht werken in de beroepspraktijk.

In het beroepsonderwijs zijn vaardigheden extra relevant. Studenten leren niet alleen uit boeken, maar juist ook in stages, tijdens simulaties, op school en in concrete beroepssituaties. Dan wordt de vraag belangrijk hoe scholen, opleidingen en werkveld zicht krijgen op die ontwikkeling, zonder te vervallen in een systeem van afvinken en georganiseerd wantrouwen (aldus mijn gast).

Het gesprek laat zien dat skillsgericht geen wegbeweging is van het belang van kennis. Integendeel: kennis, vaardigheden, houding en context grijpen voortdurend in op elkaar. De uitdaging zit vooral in de manier waarop opleidingen dat erkennen, benoemen en vastleggen. Daarvoor is gemeenschappelijke taal nodig, betere verbinding met de beroepspraktijk en ruimte om anders te kijken naar bewijs van bekwaamheid. Technologische ondersteuning komt ook aan bod. Iets waar we niet omheen kunnen.

Tegelijk maakt het gesprek duidelijk waarom verandering in het onderwijs lastig is. Financiering, diplomalogica, toetscultuur en systemen van controle sturen het onderwijs nog sterk. Juist daarom is de waarde van een skillsgerichte benadering niet dat alles meteen om moet, maar dat docenten en instellingen op kleine schaal anders leren kijken naar wat studenten werkelijk in potentie kunnen ontwikkelen.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Skillsgericht werken verschuift de aandacht van het diploma naar de vraag wat iemand daadwerkelijk kan, weet en in de praktijk laat zien.

🧠 Kennis verdwijnt daarbij niet naar de achtergrond; het gesprek benadrukt juist dat kennis, vaardigheden, houding en toepassing nauw met elkaar verweven zijn.

🛠️ In beroepsonderwijs ontstaat leren vaak in echte werksituaties, stages en informele contexten, waardoor klassiek toetsen niet altijd goed zichtbaar maakt wat een student beheerst.

🗣️ Een gedeelde skillsgerichte taal is nodig om scholen, opleidingen en werkveld beter met elkaar te laten communiceren over bekwaamheid en ontwikkeling.

🏗️ De grootste belemmeringen zitten niet alleen in didactiek, maar ook in systemen van financiering, diplomering, controle en institutionele logica.

Quotes uit het gesprek

“Het feit dat je een diploma hebt betekent niet dat je daarmee automatisch ook voldoet aan wat er in de praktijk nodig is.”

“Heel veel doen we al. Alleen hoe ga je dat in samenhang met elkaar op een goede manier organiseren?”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Tijdstempels

00:00 – Eerste kennismaking
00:23 – Skillsgericht werken
02:20 – Diploma waarde
03:56 – Skills competenties
06:32 – Kennis vaardigheden
07:41 – Praktijk leren
11:09 – Skillsgerichte taal
14:58 – Competent NL
17:08 – Open badges
19:13 – Vertrouwen controle
22:39 – Digitale paspoorten
26:33 – Financiering prikkels
28:16 – Wasstraat winkelstraat
31:35 – Kleine stappen
35:05 – Morgen beginnen

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!
Het bericht Hoe kan skillsgericht werken het beroepsonderwijs verrijken? verscheen eerst op Tjipcast.

Vandaag ben ik te gast bij Skills The Finals. Het grootste beroepenevenement van Nederland. In de Brabanthallen Den Bosch is een heuse arena opgebouwd vol vakmanschap met hele gave vakwedstrijden en toffe activiteiten om beroepen uit te proberen. Op een locatie met een grootte van meer dan zeven voetbalvelden wordt er door ruim 600 vmbo’ers en mbo’ers gestreden om de titel Nederlands kampioen in zijn/haar vakgebied. Denk aan metselen, bloemwerk, fashion, verpleegkundige handelingen, brood bakken, apothekerassistent, lassen en nog veel meer! Er komen hier meer dan 25.000 bezoekers op af. 90% van de mbo-instellingen en 175 vmbo scholen doen aan de vakwedstrijden mee! Echt een onderwijs evenement van een andere orde. En ik ga hier een live podcast opnemen met meer dan 200 onderwijsmanagers, bestuurders en onderwijsleiders over het sluitstuk van de vakwedstrijden: de impact van Skills The Finals. Ook slaan we de brug naar krachtig en duurzaam onderwijs. Hoe kunnen we dit soort vakwedstrijden een duurzame plek geven in het (beroeps) onderwijs van Nederland?

Ik ga hierover in gesprek met Dominique Majoor, lid van het college van bestuur van het Koning Willem I College, Judith Veltman, directeur zorg en welzijn bij het ROC van Amsterdam – Flevoland en Linda Baeten-Vervoort, docent apothersassistent en skills coördinator bij Summa. Tussendoor doet het publiek mee door vragen te stellen en te reageren op diverse stellingen die ik hen voorleg. Dank aan Skills The Finals voor deze geweldige kans om hier een LIVE podcast op te kunnen nemen!

#SkillsTheFinals #STF26 #LOBX #SkillsHeroes #SkillsTalents #mbo #vmbo #vakwedstrijden

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!
Het bericht Wat kan het onderwijs leren van vakwedstrijden zoals Skills The Finals? verscheen eerst op Tjipcast.

Veel onderwijsvernieuwing strandt niet op een gebrek aan ideeën, maar op de manier waarop scholen zijn georganiseerd. Daar ligt de kern van dit gesprek over het voortgezet onderwijs. Jeroen Imants laat zien hoe hardnekkig structuren als het leerstofjaarklassensysteem, vroege selectie, summatieve toetsing en een ver doorgevoerde opsplitsing van taken het leren van leerlingen én het werk van leraren beïnvloeden.

Jeroen Imants zijn punt is niet dat alles anders moet om het anders zijn. Wel dat duurzame verbetering alleen kans krijgt wanneer scholen ook hun organisatie durven herzien. Zolang leraren vooral individueel verantwoordelijk blijven voor losse klassen, vakken en resultaten, raken goede initiatieven versnipperd. Dan ontstaat er veel inzet, maar weinig bestendige verandering. Jeroen heeft een lezenswaardig boek geschreven over anders organiseren in het voortgezet onderwijs.

Opvallend in het gesprek is dat anders organiseren hier niet wordt neergezet als modieuze innovatie, maar als een poging om samenhang terug te brengen: tussen vakken en vaardigheden, tussen begeleiden en lesgeven, tussen feedback en leren, en tussen de verantwoordelijkheid van individuele leraren en het gezamenlijke werk van teams. Dat maakt het vraagstuk urgent. Want wie beter onderwijs wil, kan niet alleen naar didactiek kijken. Ook de structuur van de school bepaalt wat er mogelijk wordt en waar kansen liggen om duurzaam te verbeteren.

Kernpunten uit de podcast:

🔧 Duurzame onderwijsverbetering vraagt volgens Iemans om veranderingen in de structuur van de school, niet alleen om goede losse initiatieven. Zonder structurele aanpassing verwateren vernieuwingen snel.

🧩 Het voortgezet onderwijs is sterk georganiseerd rond fragmentatie: leerjaren, vakken, selectiemomenten, toetsen en begeleidingsrollen zijn vaak van elkaar gescheiden. Die versnippering belemmert betekenisvol leren.

📊 De huidige organisatie stimuleert veel summatieve toetsing, omdat scholen voortdurend moeten selecteren en normeren. Daardoor krijgt feedback vaak te laat en in een vorm die weinig helpt bij het leren.

🤝 Iemans pleit voor meer gezamenlijke verantwoordelijkheid van leraren, waarbij teams niet alleen onderwijs geven, maar ook samen het leren van leerlingen volgen en verbeteren. Dat vraagt om positieve wederzijdse afhankelijkheid én individuele aanspreekbaarheid.

🧭 Voor schoolleiders ligt er een strategische opdracht: verschillende beleidsterreinen met elkaar verbinden en langdurig sturen op samenhang. Anders organiseren is volgens hem een meerjarig proces dat sterk leiderschap vraagt.

Quotes uit het gesprek

“Veranderingen in de structuur zijn nodig om duurzame verbeteringen in het lesgeven en in het leren van de leerlingen mogelijk te maken.”

“Formatief handelen en evalueren overal waar het kan en alleen summatief beoordelen waar het moet.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Tijdstempels

00:00 – Intro gesprek
00:59 – Anders organiseren
04:03 – Teamonderwijs basisonderwijs
07:05 – Schoolstructuur innovatie
09:22 – Duurzame verbetering
13:57 – Vroege selectie
17:04 – Toetscultuur selectie
19:43 – Formatieve feedback
23:22 – Niveauverschillen leerlingen
26:11 – Brede brugklas
30:27 – Professionele leergemeenschappen
34:05 – Kennis vaardigheden
39:20 – Positieve afhankelijkheid
43:23 – Strategisch leiderschap

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!
Het bericht Hoe kunnen we het leren anders organiseren in het voortgezet onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

Is thematisch onderwijs wel geschikt voor kinderen die minder schoolse kennis meekrijgen vanuit thuis of kennis van de Nederlandse taal missen? Hoog tijd om het hier uitgebreider te hebben! Ik spreek hierover met Daisy Mertens, leraar bij de taalschool in Panningen. Eerder leerkracht van het jaar in 2016 en Global Teacher Prize finalist in 2019. Daisy is ook raadslid van de onderwijsraad en primor kwaliteitsvol nieuwskomersonderwijs. En aan tafel zit Loes de Smet, leerkracht in groep 4 bij Het Open Venster in Rotterdam Zuid en lesauteur van Wetenswaardig.

Deze podast is opgenomen tijdens de Nationale Conferentie Thematisch Onderwijs in de Rijtuitgenloods in Amersfoort op 28 januari. Wist je dat er bijna 1.000 leerkrachten en onderwijsprofessionals bij elkaar kwamen om kennis uit te wisselen over thematisch onderwijs? Ook stonden we stil bij de lancering van Wetenswaardig, een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs! Check Tjipcast voor meer afleveringen over thematisch onderwijs.

Het bericht Hoe geef je thematisch onderwijs vorm vanuit hoge verwachtingen naar iedere leerling? verscheen eerst op Tjipcast.