Tjipcast

Presteren in het onderwijs roept snel spanning op. Want leren gaat niet alleen over opbrengsten, toetsen en doelen, maar ook over veiligheid, vertrouwen, motivatie en de ruimte om fouten te maken. Toch laat de topsport een interessante vraag achter: hoe bouw je aan een cultuur waarin mensen samen beter willen worden, zonder dat het werk kil, hard of opgejaagd wordt? Ik praat hierover met Anouk Kleinpaste en Pjotr van der Marel, allebei schoolleider. Anouk geeft leiding aan de dappere school Campherbeek in Zwolle. Pjotr is verbonden aan de Sint Bonifatiusschool in Wassenaar.

In dit gesprek wordt duidelijk dat de vergelijking met topsport niet vooral gaat over harder duwen of meer meten. De kern zit eerder in samenwerking, volhouden, professionele routines en leiderschap dat dichtbij mensen blijft. Data kan helpen om blinde vlekken zichtbaar te maken, maar alleen als er voldoende vertrouwen is om er samen naar te kijken. Anders wordt meten al snel een oordeel.

De schoolleiders laten zien dat onderwijskwaliteit niet losstaat van werkplezier. Een team dat zich gezien voelt, durft makkelijker te leren, te botsen en verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijk vraagt verandering om geduld: een school ontwikkel je niet in een sprint, maar stap voor stap, met oog voor het tempo van het hele team.

Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

🏃 Topsport gaat niet alleen over prestatiedruk, maar vooral over de wil om samen beter te worden. In het onderwijs betekent dat: blijven oefenen, reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit.

🤝 Vertrouwen blijkt een voorwaarde voor professionele ontwikkeling. Pas als mensen zich gezien en veilig voelen, kunnen data, feedback en opbrengsten onderwerp van gesprek worden zonder dat het als aanval voelt.

📊 Data helpt om blinde vlekken zichtbaar te maken. Niet als afrekencultuur, maar als gezamenlijke taal om te onderzoeken waar een team, school of leerlingpopulatie iets te ontwikkelen heeft.

🐢 Onderwijsverandering vraagt tempo-bewust leiderschap. Een schoolleider kan een duidelijke ambitie hebben, maar moet ook kunnen vertragen om het hele team aangehaakt te houden.

🎽 De school is geen verzameling losse lokalen. De kracht zit in collectief eigenaarschap: samen werken aan onderwijs dat je beter achterlaat dan je het aantrof.

Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

Quotes uit de podcast:

“Je kan zo snel als je langzaamste speler. Je moet het samen doen, hè. Het is wel echt een teamsport.”

“Ik speel niet directeurtje. Ik ben ook echt als het moet sta ik overal achter en kan ik ook de harde besluiten nemen.”

“Ik heb met al mijn collega’s startgesprekken waarbij ik een uur ga wandelen en het gewoon heb over het leven.”

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels:

00:0 – Werkgeluk Scholen
01:10 – Data Werkplezier
03:06 – Gelukkige Teams
05:56 – Topsport Onderwijs
08:06 – Data Presteren
09:07 – Samen Doorzetten
11:25 – Tempo Leiderschap
13:01 – Cultuur Meten
15:21 – Groeitaal Mindset
17:04 – Mensen Zien
19:03 – Duurzaam Presteren
24:14 – Onzichtbare Routines
26:24 – Kwaliteitskaarten Sport
31:50 – Authentiek Leiderschap
36:02 – Collectief Mandaat

Boeken en leestips:

Bas Kodden – De kunst van duurzaam presteren

James Kerr – Legacy

Eva Naaijkens en Martin Bootsma – En wat als we nou weer gewoon gingen lesgeven?

Het bericht Wat kan het onderwijs van topsport leren? verscheen eerst op Tjipcast.

In het onderwijs hebben we het vaak over reflectie. Leraren, studenten, schoolleiders en opleiders worden voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij hun handelen. Maar juist doordat reflectie zo vanzelfsprekend is geworden, wordt het waarschijnlijk ook vaak maar ten dele of niet goed ingezet. Wie te snel naar oplossingen springt, mist de vraag wat er eigenlijk gebeurde. En wie reflectie vooral ziet als een verplicht verslag, raakt gemakkelijk kwijt dat het in de kern gaat om professionele groei.

Fred Korthagen laat zien dat reflectie pas krachtig wordt wanneer je vertraagt. Niet alleen nadenken over gedrag, maar zoeken naar betekenis: wat speelde er precies, welke overtuigingen, gevoelens en verlangens deden mee, en welke kwaliteiten waren al aanwezig? Daarmee verschuift reflectie van probleemgericht repareren naar krachtgericht ontwikkelen.

Dat is relevant voor leraren, opleiders, coaches en schoolorganisaties. Want veel professionele situaties worden complexer zodra er druk ontstaat. Dan vallen mensen terug op automatismen. Reflectie helpt om die patronen zichtbaar te maken, maar alleen wanneer er ruimte is voor denken, voelen én willen. Zo wordt reflectie geen administratieve verplichting, maar een manier om bewuster, creatiever en menselijker te handelen.

Kernpunten uit de podcast:

🧭 Reflectie begint niet bij een probleem, maar bij een ervaring. Pas door goed terug te kijken ontstaat zicht op wat er werkelijk speelde.

🔍 Korthagen maakt onderscheid tussen gedragsgerichte reflectie en betekenisgerichte reflectie. Niet meteen vragen “wat moet ik doen?”, maar eerst onderzoeken “wat gebeurde hier eigenlijk?”

🌱 Een krachtgerichte benadering kan reflectie verdiepen. Door te kijken naar wat goed ging en welke kwaliteiten zichtbaar waren, ontstaat meer ruimte voor leren.

🧠 Reflecteren is niet alleen denken. Gevoelens, verlangens, intuïtie en professionele idealen beïnvloeden het handelen vaak sterker dan rationele analyse.

🏫 Ook organisaties kunnen reflectiever worden. Dat vraagt om andere gesprekken: minder agenda’s vol problemen, meer aandacht voor idealen, kwaliteiten en gezamenlijke betekenisgeving.

Quotes uit het gesprek

“Wat voor mij de essentie van reflecteren is: dat je via het opdiepen van de essentie komt tot een handelingsalternatief.”

“Het is soft om alleen maar met denken bezig te zijn, want dat heeft relatief weinig invloed op wat er gebeurt.”

“Laten we krachtgericht coachen en niet altijd maar op problemen coachen. Dan kan het zomaar zijn dat het hele probleem er heel anders uitziet.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Meer lezen op basis van deze podacst?

Fred Korthagen en Micha Korthagen – Zin in reflectie
Fred Korthagen, Ella Nuijten en collega’s – De kracht van reflectie
Fred Korthagen en Ellen Nuiten – Krachtgericht coachen

Tijdstempels

00:00 – Reflectie en start
01:52 – Menselijk vermogen
03:29 – Gedrag verdiepen
05:36 – Vijf stappen
07:19 – Negatief kijken
09:03 – Krachtgericht kijken
10:29 – Voelen willen
13:13 – Professioneel voelen
15:43 – Liftoefening toepassen
20:17 – Reflectiegesprekken voeren
22:18 – Goede coaching
23:45 – Kennis opbouwen
27:30 – Blinde vlekken
31:21 – Reflectie in Japan
33:27 – De reflectieve organisatie

Het bericht Wat is de zin en onzin van reflectie op je eigen handelen? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is de 10e en laatste aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO). In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van onderwijsprofessionals in het onderwijs.

Docentontwikkeling krijgt betekenis wanneer zij aansluit bij het werk dat docenten dagelijks doen, de teams waarin zij samenwerken en de kwaliteiten die daarin zichtbaar worden. In deze aflevering praten we met Valesca Tobias, promovendus professional teacher learning aan Tilburg University en vanaf juli 2026 adviseur leiderschapsontwikkeling aan de Erasmus Universiteit en Elisa Bruggink, manager Onderwijs, Onderzoek & Innovatie bij Rijn IJssel. We verkennen hoe sterke punten van docenten in het mbo herkend, benut en verbonden kunnen worden aan onderwijskwaliteit.

Het gesprek illustreert dat talentgericht werken van meerwaarde kan zijn wanneer het zorgvuldig wordt ingericht. Sterke punten worden pas krachtig wanneer ze zichtbaar worden in samenwerking, taakverdeling en een gedeelde visie op leren en ontwikkelen.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Stimuleren van docentontwikkeling op basis van een sterke punten benadering

Duurzame ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap. Een eerdere aflevering uit deze podcastreeks met o.a. Loes de Jong.  

Fred Korthagen – genoemd in relatie tot krachtgericht coachen. Deze Tjipcast verschijnt medio juni 2026.

Hoe kunnen masteropgeleide docenten de onderwijspraktijk van het mbo versterken? Een eerdere aflevering uit deze podcastreeks met o.a. Piety Runhaar.

Je kunt het talentwerkboek hieronder bekijken of downloaden!

Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Condities voor effectieve opleidingsteams | Onderwijskennis

Agency in beroepsomgevingen | Onderwijskennis

Hoe zit het met de relatie tussen de door mbo-docenten ervaren hoge werkdruk en het bieden van kwalitatief goed onderwijs? | Kennisrotonde

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:00 – Onderzoekskader en introductie
01:49 – Persoonlijke aanleiding
03:10 – Praktijkdeelname Rijn Ijssel
06:20 – Sterke punten benadering
09:28 – Teamontwikkeling talent
11:28 – Talentgesprekken praktijk
12:49 – Energie verliezen
14:19 – Theoretische basis
17:45 – Sociale ontwikkeling
20:30 – Leiderschap opvolging
23:41 – Onderzoeksopzet uitgelegd
25:29 – Ervaren docenten
28:23 – Werkdruk motivatie
30:36 – Jobcrafting teams
36:43 – Praktische lessen

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Het bericht Hoe stimuleer je docentontwikkeling op basis van een sterke punten benadering? verscheen eerst op Tjipcast.

Gedrag in de klas ontstaat zelden uit het niets. Wat op het eerste gezicht lijkt op expres iets weigeren, storen of escaleren, heeft vaak een aanloop: een overgang die schuurt, een taak die te moeilijk is, spanning van thuis, onzekerheid of een leerling die nog niet goed weet hoe hij met emoties kan omgaan. Juist daarom ligt de sleutel niet alleen bij het corrigeren van gedrag, maar bij het leren kijken naar wat eraan voorafgaat. Over de vraag hoe de leerkracht sleutel is tot gedrag in de klas praat ik met Tessa de Bok, leerkracht speciaal basisonderwijs, redactielid van JSW en schrijfster van het activiteitenboek voor verlies en rouw. En Ruchama Brunsveld, orthopedagoog en leerkracht in het speciaal onderwijs. Momenteel is ze kwaliteitscoördinator bij basisschool Aventurijn in Houten. Allebei schreven ze mee aan het themadeel van JSW over gedrag in de klas!

In dit gesprek staat de rol van de leerkracht centraal: als degene die structuur biedt, voorspelbaar reageert, relaties onderhoudt en tegelijk de veiligheid van de hele groep bewaakt. Dat vraagt pedagogische tact. Soms helpt nabijheid, soms duidelijke consequenties, soms een rustmoment, en soms is extra observatie of expertise nodig. Een belangrijke lijn is dat positief gedrag niet vanzelf ontstaat door vooral te zeggen wat niet mag. Leerlingen hebben baat bij concrete verwachtingen, rustige routines en volwassenen die benoemen wat wél helpt. Daarmee wordt gedrag niet versimpeld tot een individueel probleem, maar gezien als iets dat ontstaat in interactie tussen leerling, leerkracht, groep en context.

Kernpunten uit het gesprek

🔑 De leerkracht heeft veel invloed op gedrag door structuur, voorspelbaarheid en duidelijke verwachtingen. Dat betekent niet dat al het gedrag verdwijnt, maar wel dat veel onrust voorkomen kan worden.

👀 Escalatie begint vaak eerder dan het moment waarop gedrag zichtbaar problematisch wordt. Goed observeren helpt om signalen als wiebelen, grapjes maken, zuchten of discussie zoeken tijdig te herkennen.

🧩 Het ABC-model helpt om gedrag niet als los incident te zien, maar te kijken naar aanleiding, gedrag en gevolg. Daardoor wordt duidelijker wanneer en waardoor bepaald gedrag steeds terugkomt.

🤝 Een sterke relatie tussen leerkracht en leerling werkt de-escalerend. Juist na een conflict of rustmoment is herstel belangrijk, zodat een leerling ervaart dat er opnieuw begonnen kan worden.

🌱 Positieve bekrachtiging vraagt om concreet benoemen wat goed gaat. Niet alleen “goed zo”, maar precies aangeven welk gedrag helpt, maakt verwachtingen zichtbaar voor de hele groep.

Quotes uit het gesprek:

“Ik denk dat jij als leerkracht al heel veel gedrag stiekem weg kan nemen. Niet dat het gedrag er dan nooit meer is, maar wel dat je veel gedrag kan voorkomen als leerkracht.”

“De leerkracht heeft gewoon een grote invloed op het klimaat, op de veiligheid in de klas en de interacties in de klas.”

“Een goede instructie geven of goed klassenmanagement, dat is heel zichtbaar. Maar een stevige of goede band opbouwen is niet altijd direct zichtbaar.”

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

Tijdstempels

00:04 – Introductie van het thema
00:45 – Gasten voorstellen
03:27 – Gedrag leerkracht
05:09 – Professionele ruimte
05:45 – Emotionele voorspelbaarheid
07:51 – Escalatie voorkomen
10:15 – Samen observeren
11:26 – Individueel aanspreken
12:08 – ABC model
13:32 – Trauma herkennen
16:27 – Veilige landingsplaats
18:43 – Structuur consequenties
20:12 – Weerbaarheid oefenen
21:57 – Positief bekrachtigen
28:38 – Groep of individu

Het bericht De leerkracht als sleutel tot gedrag in de klas verscheen eerst op Tjipcast.

Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt steeds vaker afgemeten aan één percentage: hoeveel leerlingen halen aan het eind van groep 8 streefniveau 1S? Volgens de landelijke ambitie zou dat 65% moeten zijn. Maar die manier van kijken rust op stevige aannames: dat 1S een eenduidig en goed onderbouwd referentieniveau is, dat het betrouwbaar te meten is met een drempelwaarde op een vaardigheidsschaal, en dat je daaruit conclusies kunt trekken over de opbrengsten van scholen. Arthur Bakker en Marian Hickendorff laten zien dat juist die aannames problematisch zijn. Ze schreven hier een artikel over dat we bespreken in deze aflevering.

Meten we eigenlijk wel wat we denken te meten? Mijn gasten laten zien dat de specifieke inhoud van 1F en 1S niet altijd scherp is afgebakend, dat doorstroomtoetsen onderling lastig vergelijkbaar zijn en dat een landelijke ambitie ongemerkt een harde norm kan worden. Dat heeft gevolgen voor scholen, leraren en leerlingen: van strategisch toetsgedrag tot curriculumversmalling.

Tegelijk blijft de boodschap niet hangen in kritiek. Er is veel kennis over sterke leerlijnen, goede rekenopbouw en zinvolle schoolontwikkeling. De uitdaging is om toetsing, curriculum, toezicht en praktijkkennis beter op elkaar af te stemmen — eerlijker, preciezer en met meer oog voor ontwikkeling dan voor één kwetsbaar getal.

Kernpunten uit de podcast:

🔍 Het percentage leerlingen dat 1S haalt, wordt gebruikt alsof het een harde maat is voor onderwijskwaliteit, terwijl de meting volgens de gasten inhoudelijk en statistisch kwetsbaar is.

🧩 Het referentiekader was oorspronkelijk bedoeld om doorlopende leerlijnen te ondersteunen, niet om individuele scholen of leerlingen op af te rekenen.

📏 De grens tussen 1F en 1S is in de praktijk minder scherp dan vaak wordt aangenomen; concrete toetsopgaven vragen altijd interpretatie en keuzes.

⚖️ Meerdere doorstroomtoetsen maken vergelijking tussen scholen problematisch, zeker wanneer uitkomsten gevolgen hebben voor toezicht en bestuur.

🌱 Sterker rekenonderwijs vraagt niet om blindstaren op één eindpercentage, maar om rijke schooldata, goede leerlijnen, rekencoördinatie en professionele dialoog.

Quotes uit het gesprek

“Er werd voortdurend gezocht naar maatschappelijke kwesties waardoor resultaten tegenvallen. Maar de verklaring die ik meestal mis is die tweede vraag: hoe zit het met de meting?”

“Durf dat percentage 1S een beetje los te laten en kijk breder. Kijk onder de motorkap.”

“Een meting is zo sterk als de zwakste schakel. En eigenlijk is elke schakel zwak.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

Meer lezen op basis van deze podacst?

Rekenen kinderen echt zo slecht?

Leerresultaten einde basisonderwijs voor rekenen-wiskunde

Onderwijsraad: laat toetsen minder vaak meetellen voor rapport

Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8

Tijdstempels

00:03 – Gasten introductie
01:21 – Aanleiding artikel
03:05 – Referentieniveaus uitgelegd
04:36 – Breuken voorbeeld
06:10 – Historische verschuiving
07:50 – Empirische vragen
10:08 – Vroege selectie
12:30 – Rekenpeilingen besproken
14:32 – Documentanalyse beleid
18:32 – Toetsaanbieders vergelijken
21:28 – Zwakke schakels
22:47 – Onderwijskwaliteit breder
24:44 – Curriculum versmalling
29:40 – Nieuwe toetsing
34:41 – Landelijke samenwerking

Het bericht Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen verscheen eerst op Tjipcast.