De Ambachtsschool

In deze aflevering spreekt Angela Stoof met Odette Moeskops over Vanzelfzwijgend, het meest recente boek van Odette. Hoe krijgen organisatiepatronen brandstof? En wat is de rol van emoties en verhalen?

In het eerste deel van het gesprek staan we stil bij de vraag hoe emoties het handelen van mensen sturen. Dat gebeurt lang niet altijd bewust. Vaak gaat het om vanzelfzwijgende –vanzelfsprekende, stilzwijgende– processen. De vraag is: hoe kun je hierbij diagnosticerend en interveniërend te werk gaan?
In haar boek reikt Odette hiertoe een aantal methodische lenzen aan. Ze vertrekt hierbij vanuit een systeempsychodynamisch perspectief, waarbij relatiepatronen tussen mensen en het sociale weefsel in een organisatie centraal staan.

In het tweede deel van het gesprek wordt uitgebreid ingegaan op narratieve interventies.
Het uitgangspunt hierbij is dat mensen verhalenmakers zijn. Door middel van verhalen geven mensen betekenis aan hun ervaringen en emoties. Dat doen mensen ook in organisaties. Maar dat proces verloopt vaak vanzelfzwijgend. Tegelijkertijd kunnen verhalen een enorme macht uitoefenen in een organisatie. Hoe werkt dat, en hoe kun je daarop interveniëren?
Belangrijke aanknopingspunten zijn het bestaan van arme en rijke verhalen, de invloed van het maatschappelijke discours, het gebrek aan agency en handelingsperspectief bij vastzittende verhalen, de techniek van het externaliserende spreken en de uitdaging voor de interventionist om de zuigkracht van een dominant verhaal te weerstaan.

Moeskops, O. (2024). Vanzelfzwijgend. Amsterdam: RoodPurper.

Marijke Spanjersberg en Leike van Oss gaan in gesprek over Marijkes boek Tussentaal. Een boek dat toen het uitkwam de nodige impact had (en nog heeft), omdat het de schijnwerper zet op een gebied waar we helemaal niet zoveel taal voor hebben: voor dat wat er tussen mensen gebeurt.

Het gesprek gaat over het boek zelf, de reacties erop en over hoe Marijkes denken over tussentaal zich in de tussentijd verder heeft ontwikkeld.

In de podcast wordt verwezen naar
Marijke Spanjersberg: Tussentaal
Paul Watzlawick, Janet H. Beavin, Don D. Jackson: De pragmatische aspecten van de menselijke communicatie
Gregory Bateson: Steps to an ecology of mind

Fer van den Boomen gaat in gesprek met Gertjan Schuiling over zijn net verschenen boek 'Impact met actieonderzoek'.

Onderzoeken is volgens Gertjan niet een activiteit die is voorbehouden aan wetenschappers. Hij benadrukt vooral het belang van een onderzoekende houding; die is steeds relevant bij verandervraagstukken, dus ook bij organisatieverandering en bij maatschappelijke opgaven. Maar het vraagt wel moed om samen met betrokkenen te zoeken naar een nieuw idee dat een productieve werkwijze mogelijk maakt.

Het boek bevat bijdragen van maar liefst veertig auteurs. Gertjan vormde samen met Ronald van Steden en Jan Sanne Mulder de redactie. ‘Een eitje!’, volgens hem. Hij licht toe: ‘Daar ging wel zeven jaar zoeken met collega’s en deelnemers in de VU-leergangen actieonderzoek aan vooraf. Toen het organiserende idee eindelijk was gevonden, liep het schrijven van het boek als vanzelf.’

Het boek levert een vernieuwende bijdrage aan theorievorming door zes grondbegrippen van actieonderzoek uit te diepen. Ook wordt uit een groot aantal casestudies duidelijk hoe veelvormig actieonderzoek er in de praktijk uit kan zien.

Ronald van Steden, Gertjan Schuiling & Jan Sanne Mulder (2026). Impact met actieonderzoek. Een werkwijze in vele disciplines. Boom.

Zie voor de werkplaats waar het denken over actieonderzoek verder ontwikkeld wordt:
https://vu.nl/nl/onderwijs/professionals/cursussen-opleidingen/leergang-actieonderzoek-voor-veranderaars/inleiding

Leike van Oss en Anne-Marie Gunnink gaan in gesprek over Wederopbouw -het meest recente boek dat Leike samen met Jaap van 't Hek schreef. (Shortlist Boek van het Jaar 2026 van de Ooa en Sioo)

Het boek vertrekt vanuit een fundamenteel besef: er is iets stuk in hoe we werken in organisaties. En het 'hoe verder' ligt niet meteen voor de hand.

Hartmut Rosa's denken is een belangrijke bron. In het gesprek komt aan de orde, hoe je als adviseur opgesloten kunt raken in een echokamer: denkend het goede te doen, zonder werkelijk verschil te maken. Ook de noodzaak van scharrelruimte wordt besproken; als manier van kijken en om te stoppen met de reproductie van het bestaande. Ruimte en tijd om uit te stappen uit de taal van maakbaarheid en voortgang. Niet zozeer individueel, maar gezamenlijk, met de bestuurder en de mensen in de organisatie.

Het boek en het gesprek nodigen uit tot scherpte, moed en uithoudingsvermogen. Het vraagt ons de onzekerheid in- en aan tegaan, als sprint én als marathon.

Odette Moeskops spreekt in deze podcast met Fer van den Boomen over zijn boek Leren stimuleren. Dat boek is gebaseerd op onderzoek waar Fer in 2024 op promoveerde. Het vormt een praktische handreiking voor adviseurs die erop uit zijn dat klanten iets opsteken van hun advies. Maar willen klanten wel leren? En willen adviseurs zelf eigenlijk wel dat hun klanten leren? Zij bespreken vier verschillende adviesstromingen en vier manieren van leren, en hoe adviseurs daartussen zouden moeten (kunnen) schakelen en hoe Fer zelf het nodige leerde van zijn onderzoek.