De Ambachtsschool

In deze podcast gaan Joost Kampen en Fer van den Boomen met elkaar in gesprek over leren. Beiden besteden in hun werk en in hun onderzoek nadrukkelijk aandacht aan leren. Het proefschrift van Fer gaat over het stimuleren van leren als adviseur, dat van Joost over het leren in verwaarloosde organisaties.

Ze bespreken hun overeenkomsten en verschillen als het gaat om leren, en onderzoeken vervolgens welke inzichten mogelijk ook bruikbaar zijn voor veranderaars die een bijdrage willen leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Als we er vanuit gaan dat de natuur ook verwaarloosd wordt, hoe kunnen veranderaars dan bijdragen aan collectieve leerprocessen die nodig zijn voor de maatschappelijke transitie? Leren is volgens hen uitdagend maar ook lastig onderwerp, waar veranderaars nog lang niet over uitgeleerd zijn

Kampen, J. (2011). Verwaarloosde organisaties: Introductie van een nieuw concept voor organisatieprofessionals. Boom. [Proefschrift].

Kampen, J. (2020). Advieswerk in verwaarloosde organisaties. Theorie en praktijk voor externe en interne adviseurs. Boom. [Publieksversie voor adviseurs].

van den Boomen, F. (2024). Niet bij vis alleen. Houvast voor adviseurs om leren te stimuleren. Twente Universiteit [Proefschrift].

van den Boomen, F. (2025). Leren stimuleren. Een handreiking voor adviseurs. Kloosterhof. [Publieksversie].

Over de grote emoties van onze tijd

De socioloog Eva Illouz schreef een omvangrijk boek over de emoties van deze tijd, getiteld ‘Explosieve moderniteit'. Ze bespreekt een palet aan emoties, waaronder hoop, woede, jaloezie en schaamte en de verbanden daartussen. Wat het boek bijzonder maakt is dat de auteur emoties niet individueel psychologisch duidt, maar als maatschappelijke fenomenen verwijzend naar onderliggende vraagstukken. In deze podcast bespreken Jaap van 't Hek, Odette Moeskops en Joris Brenninkmeijer het boek en wat dit betekenisvol maakt voor veranderaars.

Dit is de eerste podcast in het zesde seizoen. We gaan dit seizoen in gesprek over organiseren in maatschappelijke onrust. Dat is ook het thema van de Ambachtsschooldag op 28 januari 2027. Op de website lees je er meer over.

Bronnen waarnaar we verwijzen in de podcast:
Eva Illouz (2025). Explosieve moderniteit. Over de grote emoties van onze tijd. Ten Have.

Kazuo Ishiguro, De rest van de dag, Ned. vert. B. Kriek, e-book (Atlas Contact, 2022).

Heinrich von Kleist (1902), Michael Kohlhaas. H. Holt.

Peter Sloterdijk (2007). Woede en tijd. Boom.

In deze aflevering spreekt Angela Stoof met Odette Moeskops over Vanzelfzwijgend, het meest recente boek van Odette. Hoe krijgen organisatiepatronen brandstof? En wat is de rol van emoties en verhalen?

In het eerste deel van het gesprek staan we stil bij de vraag hoe emoties het handelen van mensen sturen. Dat gebeurt lang niet altijd bewust. Vaak gaat het om vanzelfzwijgende –vanzelfsprekende, stilzwijgende– processen. De vraag is: hoe kun je hierbij diagnosticerend en interveniërend te werk gaan?
In haar boek reikt Odette hiertoe een aantal methodische lenzen aan. Ze vertrekt hierbij vanuit een systeempsychodynamisch perspectief, waarbij relatiepatronen tussen mensen en het sociale weefsel in een organisatie centraal staan.

In het tweede deel van het gesprek wordt uitgebreid ingegaan op narratieve interventies.
Het uitgangspunt hierbij is dat mensen verhalenmakers zijn. Door middel van verhalen geven mensen betekenis aan hun ervaringen en emoties. Dat doen mensen ook in organisaties. Maar dat proces verloopt vaak vanzelfzwijgend. Tegelijkertijd kunnen verhalen een enorme macht uitoefenen in een organisatie. Hoe werkt dat, en hoe kun je daarop interveniëren?
Belangrijke aanknopingspunten zijn het bestaan van arme en rijke verhalen, de invloed van het maatschappelijke discours, het gebrek aan agency en handelingsperspectief bij vastzittende verhalen, de techniek van het externaliserende spreken en de uitdaging voor de interventionist om de zuigkracht van een dominant verhaal te weerstaan.

Moeskops, O. (2024). Vanzelfzwijgend. Amsterdam: RoodPurper.

Marijke Spanjersberg en Leike van Oss gaan in gesprek over Marijkes boek Tussentaal. Een boek dat toen het uitkwam de nodige impact had (en nog heeft), omdat het de schijnwerper zet op een gebied waar we helemaal niet zoveel taal voor hebben: voor dat wat er tussen mensen gebeurt.

Het gesprek gaat over het boek zelf, de reacties erop en over hoe Marijkes denken over tussentaal zich in de tussentijd verder heeft ontwikkeld.

In de podcast wordt verwezen naar
Marijke Spanjersberg: Tussentaal
Paul Watzlawick, Janet H. Beavin, Don D. Jackson: De pragmatische aspecten van de menselijke communicatie
Gregory Bateson: Steps to an ecology of mind

Fer van den Boomen gaat in gesprek met Gertjan Schuiling over zijn net verschenen boek 'Impact met actieonderzoek'.

Onderzoeken is volgens Gertjan niet een activiteit die is voorbehouden aan wetenschappers. Hij benadrukt vooral het belang van een onderzoekende houding; die is steeds relevant bij verandervraagstukken, dus ook bij organisatieverandering en bij maatschappelijke opgaven. Maar het vraagt wel moed om samen met betrokkenen te zoeken naar een nieuw idee dat een productieve werkwijze mogelijk maakt.

Het boek bevat bijdragen van maar liefst veertig auteurs. Gertjan vormde samen met Ronald van Steden en Jan Sanne Mulder de redactie. ‘Een eitje!’, volgens hem. Hij licht toe: ‘Daar ging wel zeven jaar zoeken met collega’s en deelnemers in de VU-leergangen actieonderzoek aan vooraf. Toen het organiserende idee eindelijk was gevonden, liep het schrijven van het boek als vanzelf.’

Het boek levert een vernieuwende bijdrage aan theorievorming door zes grondbegrippen van actieonderzoek uit te diepen. Ook wordt uit een groot aantal casestudies duidelijk hoe veelvormig actieonderzoek er in de praktijk uit kan zien.

Ronald van Steden, Gertjan Schuiling & Jan Sanne Mulder (2026). Impact met actieonderzoek. Een werkwijze in vele disciplines. Boom.

Zie voor de werkplaats waar het denken over actieonderzoek verder ontwikkeld wordt:
https://vu.nl/nl/onderwijs/professionals/cursussen-opleidingen/leergang-actieonderzoek-voor-veranderaars/inleiding