Slimmer Presteren Podcast

Dit is de 270e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Welke fysieke factor bepaalt nou echt jouw talent in duursport?
INLEIDING:
Weet jij nog waar je was toen Sawe onlangs onder de 2 uur dook op de marathon in London? De sportwereld stond op zijn kop, maar wat bepaalt duurprestatie nu écht als we wegblijven van uitgekauwde gesprekken over schoenen, voeding en doping. Wat als we puur naar de wetenschappelijke data kijken?

En waarom zien we dan dat atleten met de allerhoogste VO₂max, in de praktijk vaak een opmerkelijk slechte loop-efficiëntie hebben?

Deze week slopen we een aantal hardnekkige trainings-mythes aan de hand van een grootschalige studie onder bijna negenhonderd sporters. We fileren de VO₂max-schatting op je Garmin en leggen uit hoe je een continue lactaatmeter op je arm gebruikt om je kostbare suikervoorraad te beschermen.

En wat bezielt topcoach Guido Vroemen om te beweren dat een gigantische aerobe motor je aan de finishstreep uiteindelijk geen enkele medaille oplevert?

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:
1. Wat bedoelen inspanningsfysiologen nu precies wanneer het over de menselijke motor gaat?
Jurgen legt uit dat inspanningsfysiologen de menselijke motor ontleden aan de hand van het klassieke model van dr. Michael Joyner uit 1991. Dit model leunt op drie fysiologische componenten. Allereerst kijk je naar de VO₂max, wat je kunt zien als de brute cilinderinhoud van de sporter. Daarnaast telt de fractie die je langdurig kunt benutten zonder te verzuren. De derde pijler is de efficiëntie, oftewel hoe zuinig je met je schaarse energie omspringt. Tegenwoordig voegen we daar nog veerkracht aan toe: het vermogen van je spieren om na urenlange belasting nog even efficiënt te blijven draaien.

2. Wat zijn de belangrijkste prestatie indicatoren tijdens duursport volgens recent onderzoek?
Jurgen deelt de resultaten van een grootschalig onderzoek onder 888 sporters dat een streep zet door veel speculatie. De absolute hoofdrolspeler blijkt de VO₂max te zijn. Deze factor verklaart maar liefst 70 tot 75 procent van de variatie in waar de fysiologische drempels van duursporters liggen. Jouw individuele efficiëntie bepaalt vervolgens nog eens 20 tot 25 procent van het verschil. Verrassend genoeg ontdekten de onderzoekers dat de fractie, dus het exacte percentage van je totale capaciteit dat je benut op je omslagpunt, nauwelijks een rol speelt bij de onderlinge verschillen tussen getrainde sporters.

3. Waarom zegt een hoge VO2 max toch niet alles?
Jurgen wijst op een fysiologische paradox bij de toplopers uit het Breaking 2-project. Atleten met een extreem hoge VO₂max bleken vaak een relatief slechtere loop-efficiëntie te hebben. Het menselijk lichaam compenseert brute capaciteit blijkbaar met een hoger zuurstofverbruik per kilometer. Daarnaast benadrukt Guido dat een laboratoriumwaarde puur je sportieve potentie toont, maar geen garanties geeft aan de finishstreep. Zodra er demorages of tempowisselingen plaatsvinden, zoals bij mountainbiker Rens Theunisse, is een goed ontwikkelde anaerobe tank minstens zo beslissend om je concurrenten bergop kapot te rijden.
4. Waar liggen de grenzen van de menselijke duurprestatie?
De fysiologische grens verschoof onlangs flink toen Sebastian Sawe de marathon officieel aflegde in 1:59:30. Jurgen herinnert ons eraan dat dr. Michael Joyner in 1991 al berekende dat de perfecte menselijke motor theoretisch een marathontijd van 1:57 tot 1:58 moet kunnen klokken. De echte grens in de praktijk verschuift tegenwoordig vooral door slimmere training van de fysiologische veerkracht en nauwkeurige monitoring via sensoren. Guido vult aan dat we de grens van ons uithoudingsvermogen effectief oprekken door ons tempo zo af te stemmen dat de lactaatwaarden stabiel blijven, waarmee we vroegtijdige uitputting van onze suikervoorraden voorkomen.

5. Wat voegt het meten van je waarden via een sporthorloge of een continue lactaatmeter echt toe aan je training?
Guido legt uit dat de automatische VO₂max-schatting van een Garmin een aardige trendlijn laat zien, maar bij fysiologische uitersten de plank misslaat omdat het algoritme met een gemiddelde efficiëntie rekent. De nieuwe continue lactaatmeters op de arm moet je volgens hem bovendien niet gebruiken als een mobiel laboratorium om constant drempels te bepalen. De werkelijke waarde van zo'n sensor ligt in het bewaken van je glycogeenverbruik tijdens lange duurinspanningen. Door je tempo zo te sturen dat je lactaat stabiel tussen de 1 en 2 mmol/L blijft, controleer je direct of je jouw kostbare suikervoorraden niet voortijdig leegtrekt.

Handige bronnen en links:
Studie waarbij de bijdrage van de drie bekende prestatie-indicatoren (VO2 max, fractieVO2 max, efficiëntie) in 888 hardlopers en wielrenners gemeten is: https://link.springer.com/article/10.1007/s40279-026-02439-y

Inspanningsonderzoek bij toplopers in het kader van ‘Breaking 2’: https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/japplphysiol.00647.2020

Aflevering 93 over inspanningstesten: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-5/93-inspanningstesten-voor-wie-is-het-nuttig-en-wanneer/

Hoe te blijven verbeteren op de marathon?: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-6/123-je-marathontijd-blijven-aanscherpen-hoe-doe-je-dat/

Zuinig lopen: hoe doe je dat?:https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-6/124-schaven-aan-je-loopstijl-voor-wie-is-dat-zinvol-of-onzin/

Aflevering 219 over krachttraining: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/219-slimmer-presteren-met-de-juiste-krachttraining-volgens-special-guest-jeroen-rietvelt/

Aflevering 139 over fietscadans en hoe deze te trainen: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/139-je-trapbeweging-op-de-fiets-trainen-zit-er-dans-in-je-cadans/

—-
De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:
WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl
INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast
PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen
VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast
Mentioned in this episode:
Thrive
Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'
In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249)

Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling.

En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code.

https://www.thrivebeer.com/nl/collections

Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon.

(je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)
Thrive
Doneer ons een kop of pot koffie

Dit is de 269e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Tieners optimaal voorbereiden op duursport volgens sportarts Tom Wiggers
INLEIDING:
Runfluencers maken extreme afstanden populair onder tieners. Na een tragisch incident in Leiden, ligt de minimumleeftijd van een hardloopwedstrijd ineens onder een (fysiologisch) vergrootglas. Dat voelt logisch, maar het ligt ingewikkelder.

Want wat gebeurt er eigenlijk met een skelet in de groei als je het urenlang blootstelt aan exact dezelfde schokbelasting (zoals hardlopen)?

Sportarts Tom Wiggers, lid van de Medische Commissie Atletiekunie die het advies hierover schreef, legt uit waarom te vroeg kilometers vreten mogelijk de sportcarriere van een jong talent voor de rest van zijn leven permanent verpest.

Moeten we tieners met administratieve regels beschermen tegen sociale media, of is de heersende beweegarmoede eigenlijk een veel groter probleem?

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:
1. Wat is het bezwaar tegen een harde minimumleeftijd hardloopwedstrijd voor jonge deelnemers?
Sportarts Tom Wiggers legt uit dat een harde kalenderleeftijd administratief handig is voor organisatoren, maar fysiologisch weinig zegt. De ene twaalfjarige is biologisch gezien veel verder ontwikkeld dan de andere. Door puur naar een geboortejaar te kijken, sluit je mogelijk kinderen uit die de belasting prima aankunnen, terwijl je kwetsbare kinderen juist niet beschermt.
Wiggers adviseert organisaties en ouders daarom om niet blind te varen op rigide leeftijdsgrenzen, maar primair te kijken naar de individuele trainingshistorie, de biologische rijpheid en de belastbaarheid van de jonge sporter.

2. Wat maakt de groeischijf de zwakste schakel bij intensieve hardlooptraining van kinderen?
Volgens sportarts Tom Wiggers moet het jonge skelet op veel plaatsen nog verharden. Waar bij een volwassen loper een pees of spier scheurt bij overbelasting, geeft bij kinderen de groeischijf als eerste mee. De monotone, repeterende klappen van het hardlopen creëren enorme trekkrachten op de aanhechting van de pees aan het bot. Dit kan leiden tot een pijnlijke irritatie van de groeischijf, zoals Osgood-Schlatter bij de knie.
Wiggers benadrukt dat urenlange, identieke schokbelasting simpelweg riskant is voor een lichaam in de groei, dat biologisch gezien behoefte heeft aan variatie.

3. Wat zijn de werkelijke risico's op sportuitval als een tiener te vroeg gaat trainen voor extreme afstanden?
Het grootste gevaar schuilt volgens sportarts Tom Wiggers niet in acute medische incidenten, maar in chronische overbelasting. Denk aan hardnekkige knieklachten zoals het patellofemoraal pijnsyndroom. Als een tiener door constante pijn maandenlang aan de kant staat, verdwijnt het plezier in de sport definitief. Wiggers herinnert ons eraan dat de maatschappelijke beweegarmoede onder de jeugd al enorm groot is.
We moeten jongeren juist enthousiasmeren voor hardlopen. Dat doe je door ze te beschermen tegen de fysiologische monotonie van extreme afstanden, zodat ze niet vroegtijdig afhaken en definitief stoppen.

4. Wat verklaart waarom jonge duursporters fysiologisch gezien gevoeliger zijn voor oververhitting tijdens wedstrijden?
Tom Wiggers wijst op een belangrijk fysiologisch verschil tussen kinderen en volwassenen: de warmteregulatie van het jonge lichaam werkt nog niet optimaal. Hun fysiologische sensoren reageren trager en ze zweten minder efficiënt, waardoor oververhitting op warme dagen sneller op de loer ligt. Daarnaast missen tieners de trainingservaring om subtiele signalen van vermoeidheid of opkomende pijn goed te interpreteren.
Tel daar de psychologie van het puberbrein en externe druk van ouders of sociale media bij op, en jonge atleten lopen het risico om onbewust ver over hun fysiologische grenzen heen te gaan.

5. Wat is het nadeel voor de latere prestaties als een jong hardlooptalent te vroeg kilometers gaat vreten?
Als een tiener te vroeg focust op lange afstanden in een laag tempo, gaat dat permanent ten koste van de basissnelheid. Sportarts Tom Wiggers legt uit dat de jeugdjaren juist de ideale biologische window vormen om het zenuwstelsel en de spieren te trainen op snelheid, coördinatie en techniek. De uitdaging hoort daarom te liggen op korte, dynamische afstanden. Een brede motorische ontwikkeling legt een stevig fysiologisch fundament.
Volgens Wiggers plukken jonge lopers daar later de vruchten van, omdat ze op volwassen leeftijd fysiologisch veel belastbaarder zijn om heelhuids over te stappen naar de marathon.

Handige bronnen en links:
Wikipedia pagina van Tom Wiggers: https://nl.wikipedia.org/wiki/Tom_Wiggers

Aandachtsgebieden Tom Wiggers binnen het Anna Ziekenhuis in Eindhoven: https://www.annaziekenhuis.nl/voor-jou-als-patient/algemeen/onze-zorgverleners/tom-wiggers/

Aflevering 101 over de fysiologische verschillen tussen kinderen en volwassenen met inspanningsfysioloog Tim Takken: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-5/101-kinderen-slimmer-laten-sporten-volgens-inspanningsfysioloog-tim-takken/

Aflevering 221 over hoe om te gaan met de groeispurt bij het trainen van kinderen: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/221-kinderen-gezond-laten-sporten-volgens-de-asm-masters-of-movement/

Aflevering 266 met Coen Bongers over de gevaren van een hitteberoerte: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-13/266-hoe-een-hitteberoerte-te-voorkomen-volgens-thermofysioloog-coen-bongers/

Aflevering 79 over de vermeende gevaren van een marathon: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-4/79-nog-meer-marathonpraat-over-de-pacer-en-het-gevaar-van-een-marathon-lopen/

Consensus statement over deelname jeugdige sporters aan (ultra)lopen: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33704697/

Kinderen en deelname aan de marathon, wat zijn de risico’s?: https://www.mdpi.com/2411-5142/9/1/47#B40-jfmk-09-00047

Weinig medische problemen bij kinderen die de Twin Cities marathon liepen: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20606519/

Advies ‘International Marathon Medical Directors Association’ over leeftijdsgrenzen voor deelname aan marathon (18 jaar) uit 2009: https://immda.org/wp-content/uploads/2015/08/Spring-2009-Revised-Children-and-Marathoning.pdf

De richtlijn van de Atletiekunie over minimumleeftijden bij hardloopwedstrijden, opgesteld door een Medische Commissie waar Tom Wiggers als sportarts lid van was: https://www.atletiekunie.nl/kenniscentrum/wedstrijdorganisatie/loopevenementen/opzetten-evenement/

—-
De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:
WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl
INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast
PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen
VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast
Mentioned in this episode:
Thrive
Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'
In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden

Dit is de 268e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Hoe maak je hoogtetraining toch succesvol volgens topcoach Guido Vroemen
INLEIDING:
Vijf jaar geleden (afl. 16) trokken we een harde conclusie: een hoogtestage is vooral dure luchtfietserij. De beoogde effecten konden niet wetenschappelijk worden aangetoond. Maar de sportwetenschap staat niet stil.
Deze week is onze vaste coach en sportarts Guido Vroemen de hele aflevering de hoofdgast. Hij is dé expert op het gebied van hoogtetraining en heeft een innovatieve, extreem pragmatische aanpak ontwikkeld.

We bespreken het ‘kwaliteit vs prikkel’ dilemma:
Op hoogte lever je in op de absolute trainingskwaliteit (intervallen). Tenzij je heel bewust kiest voor protocollen zoals Live High, Train Low of gerichte, ultrakorte sprints (IHT/RSH).
Bovendien stelt Guido dat het concept van 'non-responders' niet klopt; iedereen reageert op hoogte, maar de benodigde hypoxische prikkel (hoogte of zuurstofpercentage) verschilt simpelweg per individu.

Ben jij klaar om te stoppen met gissen op de berg?

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:
1. Wat zijn de directe fysiologische effecten van hoogte op het lichaam van een duursporter?
Volgens sportarts Guido Vroemen reageert het lichaam direct op de lagere atmosferische druk op hoogte. Omdat de zuurstofmoleculen minder dicht op elkaar geperst zijn, daalt de drukverhouding in de longblaasjes. Dit zorgt voor een acute daling van de zuurstofverzadiging in het bloed. Als reactie hierop gaan de nieren direct het hormoon erytropoëtine (epo) aanmaken om het beenmerg te prikkelen tot de productie van extra rode bloedcellen. Dit fysiologische proces vraagt in de eerste week echter enorm veel energie van de atleet.

2. Waarom is de sportwetenschap zo verdeeld over het daadwerkelijke nut van een hoogtestage?
De verdeeldheid in de wetenschap komt volgens Guido Vroemen voort uit het feit dat traditioneel onderzoek vaak kijkt naar vaste protocollen en groepsgemiddelden. Hierdoor ontstond de misvatting van responders en non-responders. In de praktijk blijkt echter dat de benodigde hypoxische prikkel per individu sterk verschilt. Waar de ene duursporter al biologische aanpassingen vertoont op achttienhonderd meter, heeft de ander een veel grotere hoogte nodig. Zonder personalisatie van de hoogtetraining en het nauwkeurig meten van de totale dosis mislukken veel stages, wat de wisselende wetenschappelijke resultaten verklaart.

3. Wat is het geheim achter een succesvolle hoogtetraining voor duursporters?
Het succes van een hoogtetraining valt of staat met de totale hypoxische dosis, die Guido Vroemen uitdrukt in saturatie uren. Om een aantoonbare stijging van de totale hemoglobine massa te realiseren, moet een sporter minimaal drieduizend uur in een toestand van lagere zuurstofverzadiging doorbrengen. Dit betekent concreet dat een korter verblijf dan drie weken fysiologisch gezien te weinig oplevert. Minimaal eenentwintig dagen onafgebroken op ten minste tweeduizend meter hoogte verblijven is de harde fysiologische ondergrens voor echt prestatievoordeel.

4. Waar moeten duursporters medisch gezien op letten voordat ze vertrekken naar hoogte?
Guido Vroemen benadrukt dat een hoogtestage een fysiologische gok blijft zonder voorafgaand bloedonderzoek. De belangrijkste randvoorwaarde is een gevulde ijzervoorraad, aangezien ijzer de cruciale bouwsteen is voor de aanmaak van hemoglobine. De ferritinewaarde moet daarom minimaal boven de vijftig liggen. Daarnaast is absolute gezondheid vereist: de ontstekingswaarde CRP moet lager zijn dan één. Bij een sluimerende ontsteking blokkeert het lichaam namelijk de ijzeropname, waardoor de productie van nieuwe rode bloedcellen volledig stilvalt ondanks de ijle lucht.

5. Welke rol kan hittetraining spelen bij het maximaliseren van het effect van hoogtetraining?
Het fysiologische effect van een hoogtestage op de hemoglobine massa is erg vluchtig en verdwijnt na thuiskomst snel. Guido Vroemen adviseert daarom om direct na de stage te starten met hittetraining, bijvoorbeeld driemaal per week in de sauna. De hitte dwingt het lichaam om het bloedplasmavolume kunstmatig hoog te houden. Hierdoor blijven de nieuw aangemaakte rode bloedcellen aanzienlijk langer in stand. Daarnaast kan hittetraining voorafgaand aan de reis al ingezet worden om het bloedvolume te vergroten als slimme fysiologische voorbereiding.

Handige bronnen en links:
Invloed van de luchtdruk en weersomstandigheden op effect van een hoogtestage: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41985554/

Artikel van Jurgen in Skepsis (‘Luchtfietserij’) waarin hij het gebrek aan wetenschappelijk bewijs voor het nut van de hoogtestage benoemt: https://skepsis.nl/luchtfietserij/

Aflevering 16 waarin we kritisch waren op de gunstige effecten van een hoogtestage: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-1/trainen-op-hoogte-zinvol-of-niet/

Aflevering 227 over hittetraining om rode bloedcellen te kweken: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/227-rode-bloedlichaampjes-kweken-door-hittetraining-zinvol-of-onzin/


—-
De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:
WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl
INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast
PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen
VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast
Mentioned in this episode:
Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'
In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249)

Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling.

En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code.

https://www.thrivebeer.com/nl/collections

Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon.

(je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)
Thrive
Thrive

Dit is de 267e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Intensief sporten na je 35e: wat gebeurt er nu écht met je hart?
INLEIDING:
"35-plusser die jaren intensief sport, loopt groter risico op hart- en vaatziekten." De recente kop op de NOS sloeg onlangs in als een bom in menig sport-appgroep.
Deze week pellen Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen de fysiologische feiten achter deze paniek af. Want de harde realiteit: er is helemaal geen nieuw onderzoek gedaan. Het is een internationale richtlijn om cardiologen te helpen, niet om angst te zaaien.

Want wat is de fysiologische reden dat de kalkafzetting bij een getrainde duursporter juist stabiel en stevig is, terwijl een bankzitter juist risico loopt op een acuut infarct?
En waarom waarschuwt sportarts Guido Vroemen dat je de meldingen over rare hartslagdata op je wearable met een flinke korrel zout moet nemen?

Heb jij sinds de ophef in de media al met een onbehaaglijk gevoel naar je hartslagmeter gekeken tijdens een zware interval?

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:
1. Wat is de fysiologische verklaring achter de bewering dat intensief sporten hart en vaten kan belasten na je vijfendertigste?
Wetenschapsjournalist Jurgen van Teeffelen legt uit dat jarenlang intensief sporten hart en bloedvaten blootstelt aan een constant verhoogde bloeddruk en hartminuutvolume. Hierdoor kunnen er fysiologische aanpassingen optreden, zoals de vorming van kalkafzetting in de kransslagaders. Onderzoeker Thijs Eijsvogels vult in de consensusrichtlijn aan dat deze kalkafzettingen bij masteratleten meestal stabieler en steviger zijn dan bij inactieve mensen. Het is dus een fysiologische reactie van het lichaam op de trainingsbelasting, die in de basis niet direct zorgt voor een verhoogd risico op sterfte, maar wel om monitoring vraagt.

2. Wat zegt de huidige sportwetenschap precies over het verschil tussen kalkafzetting bij sporters en niet-sporters?
Volgens Jurgen laten grootschalige onderzoeken zoals de Nederlandse MARC-2 studie zien dat mannen die hun hele leven heel intensief sporten hart en vaten vaker voorzien van kalkrijke plaques. Het cruciale fysiologische verschil zit in de samenstelling hiervan. De wetenschap toont aan dat sporters voornamelijk stabiele, verkalkte plaques opbouwen die minder snel scheuren. Inactieve mensen hebben daarentegen vaker milde, zachte plaques die juist een acuut hartinfarct kunnen veroorzaken. Intensieve training zorgt dus voor een ander type aderverkalking, die fysiologisch gezien een stuk minder gevaarlijk is dan de variant die ontstaat door een ongezonde levensstijl.

3. Wat houden de fysiologische risico's in die in de nieuwe internationale richtlijn voor masteratleten worden genoemd?
De internationale consensusrichtlijn waar Thijs Eijsvogels aan meeschreef, identificeert op basis van bestaande literatuur vijf specifieke cardiovasculaire afwijkingen die vaker voorkomen bij oudere duursporters. Denk hierbij aan boezemfibrilleren, littekenweefsel op de hartspier en een verwijding van de aorta. Jurgen benadrukt echter dat deze richtlijn is geschreven voor cardiologen om het gesprek met sporters aan te gaan, niet om paniek te zaaien. De opstellers van het document onderstrepen nadrukkelijk dat de positieve effecten van sporten op je algehele gezondheid en levensduur nog altijd vele malen groter zijn dan de fysiologische nadelen van deze specifieke hartafwijkingen.

4. Wat voegt een sportmedisch onderzoek toe als je twijfelt over de effecten van intensief sporten op je hart?
Jurgen wijst erop dat een laagdrempelige check van de Hartstichting nuttig is voor de gemiddelde burger, maar dat een actieve duursporter meer heeft aan een sportarts. Topcoach en sportarts Guido Vroemen legt uit dat een sportmedisch onderzoek met een inspanningstest en een hartfilmpje acute vernauwingen aan het licht kan brengen. Tegelijkertijd plaatst hij een kritische kanttekening: zo een keuring blijft een momentopname. Het biedt geen waterdichte garantie voor de toekomst en spoort stabiele plaques diep in de vaten vaak niet op. Het vermindert het risico op acute problemen, maar mag geen schijnveiligheid geven.

5. Wat zijn de praktische handvatten voor duursporters om verstandig om te gaan met gegevens van wearables en medische adviezen?
Topcoach Guido Vroemen adviseert om niet blind te varen op de waarschuwingen voor hartritmestoornissen van je sporthorloge, aangezien sensoren aan de pols tijdens het bewegen vaak foute data registreren. Daarnaast tempert hij de verwachtingen rondom statines. Cardiologen schrijven deze cholesterolverlagers snel voor, maar bij sporters kunnen ze hardnekkige spierpijn veroorzaken die het trainingsplezier bederft. Zijn belangrijkste handvat is om te luisteren naar je eigen fysiologische signalen. Bij onverklaarbare, plotselinge vermoeidheid, duizeligheid of druk op de borst moet je direct stoppen met trainen en een sportarts raadplegen.

Handige bronnen en links:
De 'ronkende kop' die de aanleiding vormt voor deze aflevering: https://nos.nl/artikel/2609384-35-plusser-die-jaren-intensief-sport-loopt-groter-risico-op-hart-en-vaatziekten

De recent gepubliceerde klinische richtlijnen wat betreft het hart van ‘Masters Athletes’: https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2026.03.025

Wel meer kalkrijke vernauwingen maar geen hoger risico op sterfte bij mensen die veel sporten: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30698608/

De Nederlandse MARC-2 studie: https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/CIRCULATIONAHA.122.061173

De Belgische Master@Heart studie: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.125.077117

Locaties waar je je hartgezondheid gratis kan laten checken: https://www.hartstichting.nl/gezond-leven/hartcheckpunten/locaties

Aflevering 125 met Thijs Eijsvogels: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-6/125-trainen-voor-een-gezonder-hart-volgens-thijs-eijsvogels/

Aflevering 258 over de lage rusthartslag die veel duursporters hebben: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-13/258-een-super-lage-rusthartslag-teken-van-topfit-of-ook-riskant/

—-
De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:
WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl
INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast
PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen
VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast
Mentioned in this episode:
Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'
In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249)

Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling.

En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code.

https://www.thrivebeer.com/nl/collections

Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon.

(je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)
Thrive
Thrive

Dit is de 266e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Hoe een hitteberoerte te voorkomen volgens thermofysioloog Coen Bongers
INLEIDING:
Wat als je uitstekende conditie geen bescherming biedt tegen de hitte, maar het risico op een hitteberoerte juist vergroot?
Thermofysioloog Coen Bongers legt deze week uit waarom juist fitte sporters de fysieke motor hebben om hun kerntemperatuur in de gevarenzone te jagen. Je conditie staat je toe om een intensiteit vol te houden die je koelsysteem simpelweg niet meer kan bijbenen.

Want wat gebeurt er fysiologisch in je hersenen als die interne thermostaat de 40 graden passeert?
En waarom is een broeierige lentedag van 15 graden vaak verraderlijker dan een gortdroge dag in de zomer?

Belangrijke kennis voor elke duursporter, want als je loopmaatje begint te zwalken, weet jij dan wat je moet doen?

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:
1. Wat is het gevaar van een oplopende kerntemperatuur tijdens het sporten
Coen Bongers legt uit dat een kerntemperatuur boven de veertig graden zorgt voor chaos in je hersenen. De aansturing van je spieren en organen begint te haperen omdat de eiwitten in je cellen van structuur veranderen door de hitte. Het grootste gevaar zit hem in de neurologische uitval: je raakt verward, gedesoriënteerd of zelfs agressief zonder dat je het zelf doorhebt. Je drijft je lichaam dan over een grens waarbij herstel niet meer vanzelfsprekend is. De hitte tast de integriteit van je biologische systemen aan, wat uiteindelijk kan leiden tot het volledig uitvallen van je fysiologische thermostaat en blijvende schade aan organen.

2. Wat zijn de belangrijkste risicofactoren voor een hitteberoerte bij fitte atleten
Volgens Coen zijn juist de jonge dertigers die jagen op een persoonlijk record de grootste risicogroep. Zij beschikken over een krachtige fysiologische motor die enorm veel warmte produceert, maar hebben ook de mentale drive om vroege signalen van oververhitting volledig te negeren. De combinatie van een hoge intensiteit, te weinig ervaring met sporten in warme omstandigheden en een obsessieve focus op de finish is vaak de oorzaak van ellende. De fitheid die je normaal helpt, werkt hier tegen je omdat je veel langer in de rode zone kunt blijven doorlopen dan een ongetrainde loper die al veel eerder gas terugneemt.

3. Wat is de invloed van de luchtvochtigheid op de kans op oververhitting
Het gaat niet alleen om de temperatuur op de thermometer. Coen Bongers benadrukt dat verdamping van zweet de enige manier is waarop een sporter effectief warmte kwijtraakt aan de omgeving. Bij een hoge luchtvochtigheid blijft je zweet op je huid staan of drupt het op de grond zonder te verdampen. Hierdoor koel je simpelweg niet af. Dit verklaart waarom je zelfs bij vijftien graden op een broeierige dag een hitteberoerte kunt oplopen. De omgevingslucht is dan zo verzadigd dat die geen vocht meer opneemt, waardoor je interne thermostaat onherroepelijk op hol slaat omdat de geproduceerde warmte nergens heen kan.

4. Wat kan een individuele sporter doen om een hitteberoerte te voorkomen
De meest effectieve strategie die Coen noemt is structurele acclimatisatie. Je moet je lichaam minstens twee weken de tijd geven om geleidelijk te wennen aan de warmte. Door deze specifieke training ga je eerder en efficiënter zweten en neemt je bloedplasmavolume toe, waardoor je meer koelcapaciteit hebt. Daarnaast helpt het dragen van lichte, ademende kleding en het bewust aanpassen van je tempo op dagen met een ongunstige luchtvochtigheid. Het is vooral een kwestie van je ego durven parkeren en accepteren dat je hartslag bij hitte veel sneller oploopt bij een lager tempo dan je onder ideale omstandigheden gewend bent.

5. Wat is de belangrijkste actie voor een omstander bij een vermoeden van een hitteberoerte
Coen is heel stellig over het medische principe: eerst koelen, dan pas vervoeren. Zodra je iemand ziet zwalken of verward ziet reageren, moet er direct agressief gekoeld worden met stromend ijswater, natte handdoeken of een ijsbad. Wachten op de ambulance of de sporter direct in een warme ziekenauto leggen zonder eerst te koelen is een fout die fataal kan zijn. De kerntemperatuur moet direct omlaag om verdere schade aan de hersenen en vitale organen te beperken. Directe actie op de plek van het incident door medelopers of toeschouwers is vaak het verschil tussen leven en dood.

Handige bronnen en links:
Alle publicaties (en andere info) van Coen Bongers: https://www.radboudumc.nl/personen/coen-bongers

De documentaire ‘Oververhit’ van omroep Gelderland: https://www.gld.nl/video/8452075/gld-doc-oververhit

Website Stichting Hittebewust Sporten: https://www.hittebewustsporten.nl/

Voor organisatoren van evenementen in de warmte de Veldnorm Evenementenzorg: https://www.evenementenz.org/wp/

S1: Aflevering 19 over hoe om te gaan met de warmte tijdens het sporten: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-1/sporten-in-de-hitte-hoe-ga-je-daar-mee-om/

S7: Aflevering 141 over de Core sensor: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/141-continu-je-kerntemperatuur-tijdens-het-sporten-aflezen-met-een-huidsensor-werkt-dat/

S8: Aflevering 152 met Puck Alkemade: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-8/152-slimmer-sporten-in-de-warmte-met-tips-van-bewegingswetenschapper-puck-alkemade/

S10: Aflevering 193 over de koele haarband van Sifan Hassan: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-10/193-slimmer-presteren-met-een-koele-haarband-zinvol-of-onzin/

S11: Aflevering 224 waarin we terugblikken op de warme (halve) marathon van Leiden: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/224-slim-pacen-tijdens-de-warme-marathon-van-leiden-een-terugblik/

S11 Aflevering 227 over hittetraining om rode bloedcellen te kweken: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/227-rode-bloedlichaampjes-kweken-door-hittetraining-zinvol-of-onzin/

S12 Aflevering 236 over menthol: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-12/236-slimmer-presteren-met-menthol-zinvol-of-onzin/

—-
De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:
WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl
INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast
PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen
VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast
Mentioned in this episode:
Cadeau: 15% korting met onze code 'slimmerpresteren'
In december gingen we op bezoek bij het hoofdkwartier Thrive en leerden daar alles over bier waar je beter van wordt. (aflevering 249)

Wie al weet hoe lekker dit Belgische alcoholvrije bier is: met kortingscode ‘slimmerpresteren’ en ontvang je 15% korting op je hele bestelling.

En je steunt tegelijkertijd onze podcast, want wij krijgen ook nog eens 10% over alle omzet met de code.

https://www.thrivebeer.com/nl/collections

Ideaal voor in de aanloop naar je volgende marathon of triathlon.

(je mag deze code zo vaak gebruiken als je wil, en ook delen met anderen)