Beter | BNR

Meer dan 300.000 Nederlanders hebben boezemfibrilleren, de meest voorkomende hartritmestoornis, en dat aantal groeit met de vergrijzing. Lukt het niet om het ritme met medicijnen te herstellen, dan volgt in het ziekenhuis een stroomstoot onder narcose. Onderzoekers willen dat het hart die taak zelf overneemt, met een lichtflits in plaats van een schok. De techniek die dat mogelijk moet maken, optogenetica, kreeg begin oktober de Nobelprijs voor Geneeskunde.
In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Stijn Goossens hoe gentherapie het hart een eigen defibrillator en pacemaker moet geven, en wat er nog moet gebeuren voordat patiënten daar iets aan hebben. Te gast zijn Daniël Pijnappels, hoogleraar cellulaire elektrofysiologie aan het LUMC en hoofd van het Laboratory of Experimental Cardiology, en Geert Boink, cardioloog bij Amsterdam UMC en medeoprichter van de spin-off PacingCure.
Pijnappels legt uit hoe zijn team met gentherapie lichtgevoelige eiwitten uit algen in hartcellen aanbrengt. Een dunne reeks ledlampjes op het hart geeft bij een ritmestoornis een lichtflits, waarna het hart zelf de stroom opwekt die het ritme herstelt. In proefdieren werkt dat al: de dieren lopen rond en slapen door terwijl hun ritme wordt hersteld. De eerste resultaten in ratten verschenen in 2019. Samen met de TU Delft werkt het team aan een smartwatch die de ritmestoornis herkent en via een ontvanger onder de huid het lampje aanzet. Het einddoel is een eiwit dat zelf op de ritmestoornis reageert, zonder licht of elektronica.
Boink werkt aan een biologische pacemaker. Eén injectie in een gebied van minder dan een kubieke centimeter moet het kastje onder de huid en de draden naar het hart overbodig maken. Die hardware gaat stuk en kan levensbedreigende infecties geven, wat vooral zwaar weegt voor kinderen die er een leven lang mee moeten. Zijn groep liet deze zomer zien dat een route waar andere onderzoekers jarenlang op inzetten, het gen TBX18, geen echte pacemakerfunctie oplevert. Een menselijk pacemaker-ionkanaal doet dat volgens hem wel.
Verder gaat het over de risico’s van een blijvende genetische ingreep bij een veelvoorkomende aandoening, een mogelijke afweerreactie op eiwitten uit algen en de vraag hoe je een biologische defibrillator aan het einde van het leven weer uitzet. Ook komt aan bod waarom de ontwikkeling via een spin-off met durfkapitaal loopt, hoe de prijs van gentherapie tot stand komt en wat de Nobelprijs betekent voor het onderzoeksveld.
Over deze podcast
BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.
Over de makers
Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma’s in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.
Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Zorg is nooit ontworpen, zorg is ontstaan.' Met die stelling legt Eva Deckers uit waarom het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven naast artsen en verpleegkundigen ook ontwerpers in dienst heeft. Patiënten gaan van poli naar operatiekamer en verpleegafdeling, maar apparaten, systemen en afspraken sluiten vaak niet op elkaar aan. De zorgvraag groeit door vergrijzing, het budget niet onbeperkt. De zorg moet dus meer doen met dezelfde mensen en middelen.
In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Stijn Goossens tijdens de Dutch Design Week in het Philips Museum in Eindhoven wat design kan betekenen voor de zorg. Te gast zijn Eva Deckers, hoofd AI, strategie en design bij het Catharina Ziekenhuis, Tom van Veen, zorgprocesontwerper bij het Catharina Ziekenhuis, en Barbara Koop, Head of Usability bij Philips.
Van Veen brengt zorgpaden in kaart. Hij loopt mee op de poli, de OK en de verpleegafdeling en interviewt zorgverleners en patiënten. Het ziekenhuis gebruikt daarvoor Metro Mapping: een kaart in de stijl van de metro, waarop elke halte een stap in het zorgpad is. De geprinte kaart van bijna drie meter is het startpunt voor gesprekken over knelpunten. Een voorbeeld is de nazorg na een hartinfarct. Het Catharina werkt daarvoor samen met het Máxima MC: patiënten die in het Catharina zijn gedotterd, krijgen hun nazorg op een andere plek in de regio. Zo komt er op de polikliniek cardiologie ruimte vrij. Van Veen ziet ook de grenzen van één kaart: bij honderd patiënten zie je naar zijn schatting zo’n negentig verschillende paden.
Deckers ziet zorgprocesontwerp als de manier om nieuwe technologie ook echt in gebruik te krijgen. Bij hartfalen combineerde het ziekenhuis thuismonitoring met het sneller opbouwen van medicatie, naar het voorbeeld van het internationale STRONG-HF-onderzoek. Patiënten zitten daardoor binnen zes weken op de juiste dosis, in plaats van binnen drie maanden. Over AI is ze nuchter: het zorgproces is de oplossing, AI hooguit een versneller. Echte precisiezorg ligt volgens haar mogelijk nog tien jaar voor ons.
Koop legt uit waarom usability bij medische apparatuur een wettelijk verplicht onderdeel van het ontwerpproces is. Een verkeerd begrepen knop kan in de zorg direct tot fouten leiden. Deckers noemt de instructiestickers die medewerkers op apparaten plakken het zichtbare bewijs van ontwerp dat tekortschiet. Koop wijst erop dat medische apparatuur vaak tien tot vijftien jaar meegaat. Software kan Philips bijwerken, hardware nauwelijks.
Verder gaat het over Syd Mead, die voor Philips ontwierp en ook de toekomstbeelden van Blade Runner en Star Trek vormgaf. Ook komt de workshop aan bod waarin het Catharina Ziekenhuis op donderdag 22 oktober met zorgprofessionals, projectleiders en zorgverzekeraars regionale zorgpaden ontwerpt.
Eerder sprak BNR Beter met Eva Deckers over de vraag of artsen genoeg weten van AI. Die aflevering is hier terug te luisteren.
Over deze podcast
BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.
Over de makers
Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma’s in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.
Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Parkinson is de snelst groeiende hersenziekte ter wereld en in Nederland leven er volgens neuroloog Bas Bloem zo’n 65.000 mensen mee. Medicijnen vullen het tekort aan dopamine goed aan, maar geen enkele behandeling remt het ziekteproces. Dat veelbelovende middelen steeds stranden, komt volgens Bloem waarschijnlijk doordat ze te laat worden ingezet: bij de diagnose is een groot deel van de dopaminemakende cellen in de hersenstam al verloren. Wie de ziekte wil afremmen, moet haar dus jaren eerder vinden.
In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen hoe vroege opsporing en slimme hulpmiddelen de parkinsonzorg veranderen. Te gast zijn Bas Bloem, neuroloog en hoogleraar Neurologische Bewegingsstoornissen bij het Radboudumc, en Martijn van der Ent, medeoprichter en medisch directeur van Cue2Walk.
Bloem vertelt over onderzoek naar een bloedtest die de activiteit meet van AADC, een enzym dat nodig is voor de aanmaak van dopamine. Het lichaam probeert het tekort jarenlang te compenseren, waardoor die activiteit al verhoogd is bij mensen die nog geen diagnose hebben maar wel hun dromen uitleven. Van mensen met zo’n remslaapstoornis ontwikkelt volgens Bloem zo’n 70 procent later parkinson of een verwante ziekte. Hij benadrukt dat de test voorlopig alleen bedoeld is voor de wetenschap, om deelnemers te vinden voor trials met remmende therapieën. Betrouwbaar wordt de voorspelling pas in combinatie met andere signalen, zoals een huidbiopt.
Daarnaast noemt Bloem parkinson grotendeels een omgevingsziekte. Bestrijdingsmiddelen zijn het best onderzocht, maar ook zware metalen, oplosmiddelen en microplastics spelen volgens hem een rol, en juist de combinatie van stoffen baart zorgen. Of iemand ziek wordt, hangt mede af van genetische aanleg.
Van der Ent richt zich op freezing: het plotseling vastlopen tijdens het lopen, dat leidt tot vallen en angst om te bewegen. De SmartCue, een sensor die net onder de knie wordt gedragen, herkent dat moment en geeft dan een ritmische tril- of geluidsprikkel waarop de gebruiker weer bewust gaat stappen. Omdat het signaal alleen aangaat als het nodig is, went het brein er minder snel aan dan aan een doorlopende metronoom. Gespecialiseerde fysiotherapeuten leren mensen het apparaat thuis te gebruiken, want daar ontstaan de problemen. Die begeleiding valt onder fysiotherapie, het apparaat van 645 euro wordt niet vergoed. Cue2Walk is in gesprek met zorgverzekeraars; een langlopende studie naar de effectiviteit in de praktijk loopt nog.
Over deze podcast
BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.
Over de makers
Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma’s in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.
Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op een gewone verpleegafdeling meet een verpleegkundige de hartslag en ademhaling van een patiënt drie tot vier keer per dag. Daartussen ziet niemand hoe het gaat, terwijl patiënten complexer worden en vaker alleen op een kamer met een dichte deur liggen. 's Nachts zorgen soms twee verpleegkundigen voor 36 patiënten, zegt intensivist Diederik Gommers. Continue monitoring moet die blinde vlek dichten, maar meer meten betekent ook meer alarmen.
In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen hoe ziekenhuizen patiënten buiten de intensive care continu en stil in de gaten kunnen houden. Te gast zijn Gijs van Steenbergen, arts in opleiding tot cardioloog en onderzoeker in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven, en Diederik Gommers, intensivist en hoofd van de intensive care volwassenen van het Erasmus MC.
Tijdens de reportage zijn te horen: Mai Ngo, cardioloog bij de Medische Kliniek Velsen, en Anke van Es van Philips.
Van Steenbergen onderzoekt binnen het ForSee-project een camera die boven het bed hangt en op enkele meters afstand de hartslag en ademhalingsfrequentie meet. ForSee is een samenwerking van het Catharina Ziekenhuis, de TU Eindhoven en Philips. De camera registreert de minieme kleurverschillen die bij elke hartslag in de huid ontstaan. Het beeld komt niet op een scherm in de verpleegpost; een algoritme haalt er de metingen uit en geeft een signaal bij afwijkingen. Van Steenbergen ziet twee toepassingen: achteruitgang eerder opsporen, en patiënten die volgens het boekje herstellen eerder naar huis laten gaan.
Het Erasmus MC koos bewust voor een armband om de bovenarm, die ook zuurstofsaturatie en huidtemperatuur meet. Patiënten zakken soms juist op het toilet of onder de douche in elkaar, buiten het zicht van een camera. Volgens Gommers voorspelt de ademhalingsfrequentie het best of iemand achteruitgaat. Een proef op de hematologie leerde dat verpleegkundigen niet gewend zijn naar getallen op een scherm te kijken. Een nieuwe studie volgt nu de eerste honderd patiënten die van de IC naar de afdeling gaan.
Het tweede thema is alarmmoeheid. Op een IC-kamer gaan dagelijks honderden alarmen af, zegt Gommers. In het Europese onderzoeksproject SASICU test het Erasmus MC een stille IC. Daar communiceren apparaten van verschillende fabrikanten via de standaard SDC, en klinken alarmen niet aan bed maar op de pieper van de verpleegkundige. In een reportage bezoekt Stijn Goossens de opening van een Customer Experience Center van Philips in Best. Daar vertelt Ngo hoe een slimme pleister tot veertien dagen het hartritme meet.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ongeveer de helft van de uitbehandelde patiënten met agressieve lymfeklierkanker geneest na CAR-T-celtherapie. Een commerciële behandeling kost al snel meer dan 300.000 euro. Het LUMC opende op 24 september een eigen CAR-T-afdeling, met behandeling, onderzoek en een eigen productielab op korte afstand van elkaar. Toch blijft de standaardbehandeling voorlopig bij de farmaceut: het Leidse lab maakt vooral cellen voor nieuwe toepassingen die nog in onderzoek zijn.
In deze aflevering van BNR Beter bespreekt Nina van den Dungen of academische productie CAR-T-celtherapie betaalbaarder en breder toepasbaar kan maken. Te gast zijn Joost Vermaat, internist-hematoloog in het LUMC, en Rosa de Groot, onderzoeker en hoofd van het celproductielab van de afdeling Hematologie van het LUMC.
Vermaat legt uit hoe de behandeling werkt: afweercellen van de patiënt krijgen in het lab een nieuwe antenne waarmee ze kankercellen herkennen. CAR-T kwam tot nu toe pas aan het einde van het ziektetraject, maar schuift op naar de tweede lijn. Hij is open over de keerzijde: een storm van eiwitten met hoge koorts, neurologische bijwerkingen en soms een opname op de intensive care. Vorig jaar behandelde het LUMC 38 patiënten.
De Groot beschrijft het productieproces in de cleanroom, een verdieping onder de afdeling, waar de cellen binnen een week klaar kunnen zijn. Waarom de therapie bij de een aanslaat en bij de ander niet, weet ook zij niet precies; patiënten bij wie het niet werkt lijken een uitgeput immuunsysteem te hebben. Ze werkt aan uitbreiding naar auto-immuunziekten, waarvoor het LUMC samen met Amsterdam UMC een klinische studie uitvoert, en naar kankersoorten met een andere oorsprong, zoals acute leukemie, longkanker en eierstokkanker.
Verder gaat het over de afweging om patiënten met een kleine kans op genezing de behandeling niet te geven, over het overleg met het Zorginstituut over zinnige zorg en acceptabele vergoeding, en over de samenwerking tussen de Nederlandse academische centra.
Over deze podcast
BNR Beter is het wekelijkse programma van BNR Nieuwsradio over een toekomstbestendige zorgsector. Elke week bespreekt presentator Nina van den Dungen met zorgprofessionals, ondernemers en beleidsmakers hoe de Nederlandse zorg met technologie, innovatie, regelgeving en wetenschap beter kan worden. BNR Beter is elke maandag om 15:30 op de radio te beluisteren bij BNR Nieuwsradio, en vanaf dat moment ook als podcast via deze feed.
Over de makers
Nina van den Dungen (1987) is freelance journalist en als radio- en podcastpresentator al ruim 15 jaar verbonden aan BNR. Zo is ze regelmatig te horen als presentator van de nieuwsprogramma's in de ochtend- en avondspits en daarnaast presenteert ze wekelijks de beleggingspodcast Doorgelicht en BNR Beter over de zorgsector.
Stijn Goossens (1996) is de redacteur van BNR Beter en plaatsvervangend presentator. Bij BNR houdt Stijn zich bezig met onderwerpen over tech, wetenschap en innovatie. Hij presenteert ook de podcast Op de zaak en test elke vrijdag een nieuw techproduct in de Ochtendspits op BNR. Hiervoor was Stijn werkzaam voor NTR Wetenschap en techplatform Bright.
See omnystudio.com/listener for privacy information.