Beter | BNR

Nederland moet zich voorbereiden op scenario’s waar we liever niet over nadenken: grootschalige stroomuitval, cyberaanvallen of zelfs oorlog. Wat betekent dat voor onze zorg? In deze aflevering van BNR Beter duiken we onder de grond, letterlijk, in het Calamiteitenhospitaal in Utrecht – het enige ziekenhuis ter wereld dat volledig is ingericht voor grote rampen en noodsituaties.
Presentator Nina van den Dungen is te gast in het UMC Utrecht, waar het calamiteitenhospitaal binnen dertig minuten operationeel kan zijn en direct tweehonderd patiënten kan opvangen, van licht- tot zwaargewonden. Carina Hilders, bestuursvoorzitter van het UMC Utrecht en eindverantwoordelijk voor het noodziekenhuis, legt uit hoe ziekenhuizen zich voorbereiden op uitzonderlijke crisissituaties, welke scenario’s worden geoefend en hoe de samenwerking met Defensie en andere zorginstellingen is georganiseerd.
Ook komen de kwetsbaarheden van het zorgsysteem aan bod. Wat gebeurt er als digitale dossiers uitvallen, communicatie wegvalt of de toestroom van slachtoffers groter is dan de beschikbare capaciteit? En hoe bereid je zorgprofessionals voor op het maken van moeilijke keuzes als reguliere zorg onder druk komt te staan?
In het laatste deel van de uitzending krijgen we een unieke rondleiding door het calamiteitenhospitaal. Joris Prinssen, hoofd van het calamiteitenhospitaal, laat zien hoe de opvang van grote aantallen gewonden praktisch is ingericht. Van de ambulancehal en pettenruimte tot de crashrooms waar triage plaatsvindt, en van intensivecarecapaciteit tot logistiek en voorraden. Hij vertelt hoe het ziekenhuis razendsnel kan opschalen, wat er gebeurt bij een grootschalig incident of militaire gewonden, en waarom juist oefenen cruciaal is om in echte noodsituaties het hoofd koel te houden.
Daarnaast schuift Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit, aan met een analyse van weinig bekende noodwetgeving die de overheid in extreme situaties vergaande bevoegdheden geeft, waaronder het verplicht inzetten van zorgverleners. Wat betekent dat juridisch en ethisch voor iedereen die in de zorg werkt?

Binnen 30 minuten 200 patiënten: dit noodziekenhuis is klaar voor oorlog en rampen
See omnystudio.com/listener for privacy information.

AI-agents staan op het punt om Nederlandse ziekenhuizen te veroveren. Wordt dit het jaar dat die AI-agents echt het zorgwerk veranderen? Wat kunnen zulke AI-agents nu echt, en onder welke voorwaarden durven ziekenhuizen ze toe te laten?
In BNR Beter staat deze week de opkomst van agentic AI centraal. Te gast zijn Bart Scheerder, Lead AI-strategie en samenwerkingen bij het UMCG, en Gauthier Willemse, CEO en mede-oprichter van de Belgische AI-startup Mindoo. Samen schetsen zij een beeld van een zorgsector die voorzichtig experimenteert met AI die verder gaat dan alleen chatten of samenvatten.
Een AI-agent is geen losse chatbot, maar een systeem dat meerdere stappen kan uitvoeren: patiënten digitaal interviewen, informatie structureren, dossiers voorbereiden en vervolgacties klaarzetten voor zorgverleners. In theorie levert dat tijdwinst op voor artsen en verpleegkundigen, die nu veel tijd kwijt zijn aan administratie. In de praktijk roept het ook fundamentele vragen op over verantwoordelijkheid, transparantie en datagebruik.
Mindoo ontwikkelt AI-agents die onder meer worden getest bij spoedtriage in ziekenhuizen in België en Duitsland. Patiënten vullen vooraf via hun smartphone een vragenlijst in, waarna de AI de informatie ordent voor het zorgteam. Volgens Willemse verlaagt dat de administratieve druk, zonder medische beslissingen over te nemen. De arts blijft eindverantwoordelijk.
Bij het UMCG wordt nog geen AI-agent in de dagelijkse zorg ingezet, maar de voorbereiding is in volle gang. Scheerder werkt aan een strategie om dit jaar de eerste toepassingen gecontroleerd te introduceren. Daarbij gelden strikte randvoorwaarden: AI moet uitlegbaar zijn, patiëntdata moet binnen Europa blijven en systemen moeten voldoen aan zware beveiligings- en certificeringseisen. “De belofte is groot, maar het moet aantoonbaar waarde toevoegen,” is de lijn binnen het ziekenhuis.
In de uitzending, gepresenteerd door Stijn Goossens, komt ook de bredere context aan bod. Kunnen AI-agents helpen om het dreigende zorginfarct – meer patiënten, minder personeel – te verzachten? En hoe verhoudt de snelle ontwikkeling van AI-tools zich tot de beperkte investeringsruimte van veel zorginstellingen? Daarnaast wordt gekeken naar de rol van grote techbedrijven versus jonge startups.
Redactie: Stijn Goossens
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Poep als medicijn: het klinkt vreemd, maar voor sommige patiënten is het letterlijk levensreddend. In deze aflevering van BNR Beter hoe gezonde ontlasting, in de vorm van een speciale pil, wordt gebruikt om ernstige ziektes te bestrijden.
Presentator Stijn Goossens spreekt met Liz Terveer, medisch microbioloog bij het LUMC en hoofd van de Nederlandse Donor Feces Bank, en met Nordin Hanssen, internist bij het Amsterdam UMC. Beiden doen onderzoek naar de rol van het microbioom bij ziekte én naar een opvallende innovatie: de zogenoemde poeppil.
Op dit moment krijgen patiënten met terugkerende, ernstige diarree door de Clostridioides difficile-bacterie vaak een fecestransplantatie, ofwel poeptransplantatie, via een slang door de neus naar de darm. Dat werkt snel en effectief, maar is belastend en duur. Onderzoekers werken daarom aan een alternatief in capsulevorm. Zo’n poeppil zou de behandeling eenvoudiger, goedkoper en beter schaalbaar kunnen maken – al blijkt uit het onderzoek dat daarbij ook belangrijke bacteriën verloren kunnen gaan.
Hanssen onderzoekt hoe het microbioom een rol speelt bij auto-immuunziekten zoals diabetes type 1. De hypothese: door onze steeds hygiënischer leefstijl, het veelvuldig gebruik van antibiotica en veranderingen in voeding, krijgt het immuunsysteem minder ‘training’ van darmbacteriën. Dat zou kunnen bijdragen aan de sterke toename van auto-immuunziekten.
Ook komt aan bod hoe fecestransplantaties mogelijk levensreddend zijn bij kwetsbare patiëntengroepen, zoals mensen met leukemie na een beenmergtransplantatie, en waarom het microbioom mogelijk invloed heeft op het succes van immuuntherapie bij kanker.
Redactie: Noor van Gils
See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse sector voor zorgtechnologie heeft een nieuw Groeiplan MedTech gepresenteerd, als aanvulling op het rapport van oud-ASML-topman Peter Wennink. De sector zegt zo'n vijf miljard euro aan publiek-private investeringen nodig te hebben in de komende tien jaar om innovatie in de zorg te versnellen en Nederland bij de wereldtop voor medische technologie te krijgen. Het plan is deze week aangeboden aan de ministeries van Volksgezondheid en Economische Zaken.
In BNR Beter bespreken we wat er in het groeiplan staat en wat de investering moet opleveren. De sector zet in op onder meer autonome MRI-systemen, AI-gestuurde en robotondersteunde therapieën en een landelijk netwerk voor zorgdata en patiëntmonitoring. Volgens de initiatiefnemers zijn dit belangrijke ontwikkelingen om zowel de zorg als de economie te versterken.
Het groeiplan schetst ook duidelijke randvoorwaarden: betere toegang tot zorgdata en een sterke AI-infrastructuur, snellere opschaling van innovaties van idee naar praktijk, innovatievriendelijkere regelgeving, behoud van hoogwaardige maakindustrie en een stabiel, voorspelbaar overheidsbeleid. Zonder die voorwaarden dreigen start-ups en innovaties te blijven steken in pilots of naar het buitenland te vertrekken.
Presentator Rens de Jong praat erover met Roy Jakobs, ceo van Philips, Wiro Niessen, decaan Medische Wetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen en bestuurder bij het UMCG, en Marjoleine van der Zwan, managing director Health & Work bij TNO. Zij gaan in op de haalbaarheid van het plan, de rol van publiek geld, de knelpunten rond databeschikbaarheid en regelgeving, en het risico dat innovaties en start-ups Nederland verlaten als die randvoorwaarden niet verbeteren.
Lees hier meer over het groeiplan van de MedTech-sector.
See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer gezondheidsinformatie wordt continu gemeten, gewoon thuis of onderweg. Maar hoe vertaal je al die data uit sensoren, smartphones en wearables naar betrouwbare medische inzichten waar artsen en patiënten écht iets aan hebben?
In deze aflevering van BNR Beter staat de opkomst van digitale biomarkers centraal: digitale metingen die inzicht geven in iemands gezondheid en ziekteverloop. Denk aan hartslag, hartritmevariabiliteit, slaap, beweging of loopsnelheid. Die biomarkers worden verzameld via sensoren en algoritmes, en steeds vaker ingezet om zorg persoonlijker, preventiever en minder afhankelijk van ziekenhuisbezoeken te maken.
Presentator Nina van den Dungen gaat hierover in gesprek met twee experts uit het veld. Annika van Rosmalen, business developer Pharma & Digital Health bij TNO, legt uit hoe digitale biomarkers worden ontwikkeld, gevalideerd en toegepast in samenwerking met ziekenhuizen, patiëntenorganisaties en farmaceuten. Binnen het TNO Digital Biomarker Lab worden zulke meetmethoden getest en opgeschaald, met projecten rond onder meer type 2-diabetes, inflammatoire darmziekten en hart- en vaatziekten. Het doel: eerder signaleren, beter voorspellen en gerichter behandelen.
Daarnaast schuift Bram den Teuling aan, oprichter en CEO van Orikami. Zijn bedrijf ontwikkelt een softwareplatform waarmee digitale biomarkers klinisch betrouwbaar kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld bij multiple sclerose en in de oncologie. Den Teuling laat zien waarom juist de frequentie van meten, bijvoorbeeld via de sensoren in een smartphone, zoveel waarde oplevert, maar ook waarom medische software door strenge Europese regelgeving vaak jaren nodig heeft om de praktijk te bereiken.
Samen bespreken zij de kansen en dilemma’s van digitale biomarkers:– Wat is het verschil tussen wellness-data en medisch gevalideerde metingen?– Welke rol spelen consumenten-wearables zoals smartwatches in de zorg?– Hoe ga je om met privacy en medische data, zeker als die via grote techbedrijven lopen?– En wat is er nodig om deze technologie écht te implementeren, voorbij pilots en experimenten?
See omnystudio.com/listener for privacy information.